کتاب زبان باز

کتاب زبان باز نوشتهٔ داریوش آشوری در نشر مرکز چاپ شده است.

درباره کتاب زبان باز

این رسـالـه دسـت‎اورد کار پژوهشـی نویسنده دربـاره‌ٔ زبان فارسی در برخورد با جهان مدرن در دورانی چهل‌ساله است. مشکل زبانی ما در برخورد با جهان مدرن و خواسته‌های زبانی آن دو وجه از اندیشیدن و پژوهیدن را می‌طلبد: یکی، درباره‌ٔ رابطه‌ٔ جهان مدرن با زبان‌های قلمرو خود، و دیگر، وضع زبان فارسی در رویارویی با چالش مدرنیت. در این کتـاب مبـاحثی هـم‎چـون زبـان گفتـار و زبـان نوشتار، خودسرانگی زبان طبیعی، تاریخ پیدایش زبان‌های مدرن، بستر زبانی مدرنیت، کارکرد زبانمایه‌ٔ علمی، تکنیک‌های واژه‌سازی مکانیکی، رویارویی زبان فارسی و مدرنیت بررسی می‌شود.

کتاب زبان باز را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به زبان‌شناسی پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب زبان باز

«تا پیش از پیدایشِ جهانِ مدرن و دست‌یازی بی‌حدّ‌ومرزِ آن به طبیعت، جهان‌های زبانی‌فرهنگی بشری کمابیش در یک بسترِ طبیعی به سر می‌بردند. زیرا با طبیعت و زندگانی در طبیعت چنان فاصله‌ای نگرفته بودند که جهانِ مدرن گرفته است. در نتیجه، دست‌یازی‌شان به طبیعت، بر پایهٔ علم و تکنولوژی‌ِ ابتدایی، در قالبِ فنونِ کشاورزی و معماری و صنعتگری پیشامدرن ناچیز یا بسیار کم‌دامنه بود. در جامعه‌های پیشامُدرن، که همه چیز وابسته به قالب‌های بی‌نرمش یا کم‌نرمشِ فرادادهای دیرینه است، صورت‌های نهادینهٔ زندگی اجتماعی و، به همان نسبت، ساختارهای زبانی بسیار کند و ناخودآگاه دگرگونی می‌پذیرند. در جهانِ مدرن است که بشر به ساحتِ خودآگاهی اجتماعی و تاریخی، و نیز زبانی، پا نهاده است و دگرگونی‌های زیانی نیز در آن شتاب گرفته است.

زبان در جامعه‌های بسته، همچون همهٔ وجه‌های زندگی در آن‌ها، وابسته به عادت‌ها و سنّت‌هایی ست که سایه‌ای آسمانی بر سرِشان افتاده و در نظرِ مردمان تقدّس یافته اند. در نتیجه، صورت‌های کنونی نهادها و سنّت‌ها، از جمله زبان، همخوان با یک صورتِ ازلی انگاشته می‌شود که سرپیچی از آن سببِ سرزنش یا کیفرِ اجتماعی می‌شود. با این همه، به‌خلافِ این گمان، عادت‌های زبانی، همچون همهٔ عادت‌های دیگر، ثابت و همیشگی نیستند و با گذر زمان دگرگونی می‌پذیرند. به عبارتِ دیگر، اهلِ زبان دگرگونی‌ها را آرام‌آرام پذیرا می‌شوند و عادت‌های تازه پیدا می‌کنند. به همین دلیل، زبان‌های طبیعی، همچون هر چیزِ طبیعی، از آن‌جا که در بسترِ زمان در حرکت اند، تاریخ دارند. و تاریخِ‌شان گواهِ دگرگونی‌های بنیادی در ساختارِ آوایی، واژگانی، و دستوری و معنایی‌شان در درازنای زمان است. این‌چنین است که در گذرِ زمان از دلِ هر زبان گویش‌ها و زبان‌های دیگر پدید می‌آیند و خانواده‌های زبانی شکل می‌گیرند.

آنچه گفتیم در بارهٔ زبانِ طبیعی پایه‌ای بود که خود به خود، بی دخالتِ ارادهٔ فردِ انسانی، از بسترِ زندگانی جمعی برون می‌جوشد. امّا، یک نکتهٔ اساسی که با پویشِ ما در این پژوهش در پیوند است آن است که، گذشته از دگرگونی آرام و حس‌ناشدنی آوایی و معنایی و واژگانی زبان‌ها در درونِ خود، بر اثرِ دخالتِ عامل‌های برون‌زبانی سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و پدید آمدنِ نیازهای اجتماعی تازه، و نیز از راه‌ِ ارتباط میانِ جامعه‌ها، پیوسته سازمایه (element) های آوایی و معنایی و واژگانی تازه بر آن پایهٔ خودجوشِ طبیعی افزوده می‌شوند و زبان‌ها را دگرگون می‌کنند یا دامنهٔ آن‌ها را گسترش می‌دهند. آن سازمایه‌های تازه، به‌ویژه واژگانِ تازه، که چه‌بسا در آغاز مصنوعی یا «غیرِ طبیعی» به نظر می‌آیند، از راهِ سازوکارِ عادت، رفته‌رفته به صورتِ پاره‌ای از زبانِ طبیعی در آن جذب می‌شوند.»