کتاب روسو، کانت، گوته

کتاب روسو، کانت، گوته (دو رساله از ارنست کاسیرر) نوشته ارنست کاسیرر و ترجمه حسن شمس آوری و کاظم فیروزمند است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است. این اثر دو رساله را در کنار هم قرار می‌دهد تا نسبت میان سه چهره‌ی مهم اندیشه و ادبیات اروپا روشن‌ شود: روسو در نگاه کانت و کانت در نگاه گوته. نویسنده علاوه‌بر معرفی این نام‌ها، نشان می‌دهد که چگونه بحث درباره‌ی آزادی، فرهنگ، اخلاق، طبیعت و صورت فکری از خلال پیوندهای میان آن‌ها شکل می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روسو، کانت، گوته اثر ارنست کاسیرر

کتاب روسو، کانت، گوته (Rousseau, Kant, Goethe: Two Essays)، نوشته‌ی ارنست کاسیرر، مجموعه‌ای است که در آن دو مقاله‌ی مهم با مقدمه‌ها و مطالب همراه، تصویری فشرده و پرمایه از فضای فکری قرن هجدهم و نسبت میان چند چهره‌ی اثرگذار آن ارائه می‌کنند. کاسیرر در این اثر به سراغ سه نام آشنا می‌رود، اما هدفش فقط شرح زندگی یا مرور آثار آن‌ها نیست. او می‌خواهد نشان دهد که میان روسو، کانت و گوته رشته‌هایی فکری وجود دارد که بدون دیدن آن‌ها، فهم روشنگری و دگرگونی‌های فکری آن دوره ناقص می‌ماند. از خلال این نگاه، بحث‌هایی مثل طبیعت انسان، آزادی، فرهنگ، اخلاق، صورت، تجربه و جایگاه عقل در زندگی انسانی به‌تدریج مطرح می‌شوند.

کتاب روسو، کانت، گوته از یک سو به تأثیر روسو بر کانت می‌پردازد و از سوی دیگر نسبت گوته با فلسفه‌ی کانت را بررسی می‌کند. در بخش‌های آغازین، زندگی و آثار ارنست کاسیرر نیز معرفی شده و این مقدمه جایگاه فکری نویسنده را در سنت فلسفی آلمان روشن می‌کند. کتاب شامل دو رساله است: «کانت و روسو» و «گوته و فلسفه‌ی کانت». اهمیت اثر در این است که به‌جای تکرار تصویرهای ساده از روشنگری، به سراغ پیوندهای کمتردیده‌شده می‌رود. روشنگری فقط مجموعه‌ای از شعارهای عقل‌گرایانه نیست، بلکه میدان کشمکش و گفت‌وگوی اندیشه‌هایی است که گاه از اختلاف، به نزدیکی می‌رسند.

ارنست کاسیرر با تمرکز بر جزئیات فکری و تاریخی، نشان می‌دهد که روسو برای کانت فقط یک نویسنده‌ی جنجالی نبود و کانت هم برای گوته صرفاً یک فیلسوف انتزاعی به‌ شمار نمی‌آمد. این نگاه کتاب را از یک شرح ساده فراتر می‌برد و آن را به متنی برای فهم نسبت اندیشه، فرهنگ و انسان بدل می‌کند.

خلاصه کتاب روسو، کانت، گوته

کتاب روسو، کانت، گوته سه چهره‌ی مهم فکری را در نسبت با یکدیگر بررسی می‌کند. ارنست کاسیرر در رساله‌ی نخست نشان می‌دهد که چگونه روسو بر نگاه کانت به انسان، کرامت، اخلاق و فرهنگ اثر گذاشت و چرا کانت در او چیزی فراتر از یک نویسنده‌ی احساساتی می‌دید. در رساله‌ی دوم، بحث به گوته می‌رسد و نسبت او با فلسفه‌ی کانت از زاویه‌ی صورت، تجربه، هنر و آزادی بررسی می‌شود. مقدمه‌ها و مطالب همراه نیز تصویری از جایگاه کاسیرر و دغدغه‌ی اصلی او به دست می‌دهند: فهم فرهنگ به‌عنوان شبکه‌ای از پیوندهای زنده میان اندیشه‌ها.

چرا باید کتاب روسو، کانت، گوته را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روسو، کانت، گوته را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوندهای فکری میان روسو، کانت و گوته را باتکیه‌بر شواهد و منابع مستند به‌روشنی بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند تصویر دقیق‌تری از بحث‌های مربوط به آزادی، اخلاق، فرهنگ و طبیعت انسان به دست آورد.
• این اثر نشان می‌دهد که روشنگری یک جریان یکدست نیست و از خلال گفت‌وگو و اختلاف شکل گرفته است.
• بخش‌های مربوط به تأثیر روسو بر کانت برداشت‌های ساده‌انگارانه از هر دو متفکر را کنار می‌زنند.
• بحث درباره‌ی نسبت گوته و کانت برای کسانی که به ارتباط فلسفه و ادبیات علاقه دارند، مفید است.
• مقدمه‌ی مربوط به زندگی و آثار کاسیرر جایگاه فکری نویسنده را روشن‌ می‌کند.

خواندن کتاب روسو، کانت، گوته را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روسو، کانت، گوته به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی جدید اروپا که می‌خواهند نسبت میان چند متفکر مهم را دریابند.
• خوانندگانی که به بحث‌های مربوط به روشنگری، اخلاق، آزادی و فرهنگ علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، ادبیات و تاریخ اندیشه که به‌دنبال متنی فشرده و پرنکته هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند ارتباط میان فلسفه‌ی روسو، کانت و گوته را درک کنند.
• کسانی که از خواندن متن‌هایی لذت می‌برند که به‌جای معرفی جداگانه‌ی شخصیت‌ها، میان آن‌ها گفت‌وگو برقرار می‌کنند.

درباره ارنست کاسیرر

ارنست کاسیرر، فیلسوف آلمانی و از برجسته‌ترین چهره‌های نوکانتی، در سال ۱۸۷۴ در برسلاو به دنیا آمد و در سال ۱۹۴۵ درگذشت. او در آغاز تحصیل، به خواست پدرش در رشته‌ی حقوق در دانشگاه برلین ثبت‌نام کرد، اما پس از مدتی این رشته را کنار گذاشت و به فلسفه و ادبیات آلمانی روی آورد. کاسیرر در برلین با آثار هرمان کوهن درباره‌ی کانت آشنا شد و سپس در دانشگاه ماربورگ به تحصیلات خود ادامه داد. او از سال ۱۸۹۶ تا ۱۸۹۹ زیر نظر کوهن روی رساله‌ی دکترای خود درباره‌ی تحلیل دکارت از دانش علمی ریاضی و علوم طبیعی کار کرد. این پژوهش بعدها مقدمه‌ای شد بر نخستین اثر مهم او، نظام فلسفی لایبنیتس، که در سال ۱۹۰۲ منتشر شد.

کاسیرر در چند دانشگاه اروپایی تدریس کرد و پس از مهاجرت به آمریکا نیز در دانشگاه‌های ییل و کلمبیا به فعالیت دانشگاهی ادامه داد. اندیشه‌ی او از فلسفه‌ی کانت و هگل تأثیر پذیرفت، اما در ادامه نظریه‌ای مستقل درباره‌ی نقش نمادها در شکل‌گیری فرهنگ و شناخت انسان ارائه کرد. مفهوم محوری فلسفه‌ی کاسیرر نظریه‌ی اشکال نمادین است. از نظر او انسان جهان را از طریق ادراک مستقیم تجربه نمی‌کند، بلکه آن را با واسطه‌ی نظام‌های نمادین می‌سازد و تفسیر می‌کند. زبان، اسطوره، هنر، دین و علم از مهم‌ترین صورت‌هایی هستند که انسان از طریق آن‌ها به جهان معنا می‌دهد.

از آثار شناخته‌شده‌ی کاسیرر که به فارسی ترجمه شده‌اند می‌توان به اسطوره‌ی دولت، فرد و کیهان در فلسفه‌ی رنسانس، زبان و اسطوره و فلسفه‌ی صورت‌های سمبلیک اشاره کرد. اسطوره‌ی دولت که در سال ۱۹۴۶ و پس از مرگ او منتشر شد، تلاشی برای بررسی زمینه‌های فکری شکل‌گیری نازیسم بود. کاسیرر در این اثر نشان می‌دهد که چگونه اسطوره و تبلیغات سیاسی می‌توانند در شرایط بحرانی، واقعیت را تحت‌تأثیر قرار دهند و برای نگرانی‌ها و اضطراب‌های انسان مدرن پاسخ‌هایی ساده و ظاهراً قانع‌کننده بسازند. از دید او، تجربه‌ی آلمان نازی نمونه‌ای از وضعیتی بود که در آن نیروی اسطوره از کنترل عقلانی خارج شد و به ابزاری برای بسیج سیاسی و اجتماعی تبدیل شد.

بخشی از کتاب روسو، کانت، گوته

«چیزی که همواره کانت را دوباره با روسو، برغم همه خصوصیات متناقض نما و شیفته وارش، آشتی می‌داد، بیباکی، استقلال اندیشه و احساس و میل به «نامشروط» بود که در آنجا با آن برخورد می‌کرد چرا که خود کانت گرچه از هر گونه طغیان در برابر مقامات حاکم عاری بود از قویترین حس استقلال الهام می‌گرفت. در شیوه زندگی وی آنچه بیش از هر چیز ما را به شگفتی وامی‌دارد و شاید به مراتب عجیب و غریب باشد با این ویژگی از شخصیت وی توضیح داده می‌شود: میل او به حفظ استقلال باطنی و ظاهری در هر لحظه از زندگی و در هر شرایطی. و تئوری اخلاقی وی نیز استقلال را در میان والاترین خیرهای اخلاقی قرار می‌دهد. در یادداشت‌هایش بر ملاحظاتی در احساس زیبا و امر متعال می‌گوید «در تسلیم نه تنها چیزی بس خطرناک بلکه کراهت و تناقضی وجود دارد که در عین حال حاکی از نامشروعیتِ آن است. حیوان موجودِ کاملی نیست زیرا به هستی خود آگاهی ندارد... از وجودِ خود هیچ نمی‌داند. اما اینکه انسان نیز نیازی به روح و از خود اراده‌ای نداشته باشد و روح دیگری اعضایش را به حرکت در آوَرَد، عبث و خطاست. چنین انسانی صرفا آلتِ دست دیگری است... انسانی که وابسته دیگری است دیگر انسان نیست و منزلت خود را از دست داده. چیزی نیست مگر مایملک انسانی دیگر.» کانت در این اعتقاد بود که به روسو روی کرد و او را چون یک رهایی بخش فلسفی گرامی داشت.»