کتاب اساطیر ایران

کتاب اساطیر ایران نوشته عباس مخبر و مجموعه‌ای از درسگفتارها درباره‌ی ریشه‌ها، دگرگونی‌ها و گره‌های فکری اسطوره‌های ایرانی است که نشر مرکز آن را منتشر کرده است. این کتاب فقط فهرستی از خدایان و روایت‌های کهن نیست؛ بلکه نشان می‌دهد اسطوره‌های ایران چگونه در رفت‌وآمد با فرهنگ‌های همسایه شکل گرفته‌اند و چرا فهم آن‌ها بدون توجه به اوستا، وداها، ادبیات پهلوی و روایت‌های تاریخی ممکن نیست. تأکید ویژه‌ی نویسنده بر جایگاه اهریمن، زروان و دگرگونی اندیشه‌ی زردشت به کتاب حاضر جهت مشخصی داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خریداری و دانلود کنید.

درباره کتاب اساطیر ایران اثر عباس مخبر

کتاب اساطیر ایران، نوشته‌ی عباس مخبر، ایران را سرزمینی می‌بیند که در طول تاریخ محل رفت‌وآمد، جنگ، دادوستد و آمیختگی فرهنگی بوده است و این موقعیت، اسطوره‌های آن را به مجموعه‌ای چندلایه و پیچیده تبدیل کرده است. به باور نویسنده برای فهم این میراث نمی‌توان به تصور یک سنت خالص و جداافتاده بسنده کرد و به‌جای آن باید پیوندهای ایران با هند، بین‌النهرین، عیلام و دیگر حوزه‌های فرهنگی را در نظر گرفت.

کتاب اساطیر ایران استخوان‌بندی این جهان اسطوره‌ای را در دو محور اصلی دنبال می‌کند؛ نظام هندوایرانی و نظام زردشتی. عباس مخبر از شباهت‌ها و تفاوت‌های ایران و هند آغاز می‌کند و به خدایان، آیین‌های قربانی، باورهای مربوط به مرگ، آتش، آب و نظم کیهانی می‌پردازد؛ کتاب سپس به زردشت، گاهان، اوستا و مسئله‌های مهمی مثل یکتاپرستی، ثنویت، منشأ شر و جایگاه امشاسپندان می‌پردازد. همچنین نقش عیلام و تأثیر سنت‌های کهن‌تر بررسی شده است. کتاب نشان می‌دهد هر روایت در چه بستر فکری و تاریخی معنا پیدا می‌کند و چرا بعضی پرسش‌ها هنوز پاسخ قطعی ندارند.

نویسنده‌ی کتاب اساطیر ایران گاهی از منابع و دشواری‌های تفسیر آن‌ها حرف می‌زند و گاه وارد خود روایت‌ها می‌شود؛ از خدایان هندوایرانی و آیین قربانی تا چهره‌ی اسطوره‌ای زردشت و دگرگونی دین ایرانی. یکی از نکات مهم کتاب حاضر توجه ویژه به اهریمن و زروان است؛ دو موضوعی که نویسنده آن‌ها را از دغدغه‌های اصلی خود معرفی کرده است. این اثر برای آشنایی با شخصیت‌ها و مفاهیم بنیادین اساطیر ایران و نیز برای فهم اینکه چرا این حوزه پر از ابهام، تفسیرهای رقیب و خوانش‌های متفاوت است، به کار می‌آید.

خلاصه کتاب اساطیر ایران

اسطوره‌های ایران در پیوند با سنت‌های هندوایرانی، بین‌النهرینی و عیلامی پدید آمده‌اند و نمی‌توان آن‌ها را جدا از این زمینه‌ها فهمید. نویسنده به باورهای هندوایرانی، خدایان مشترک، آیین قربانی، جایگاه آتش و آب و تصور مرگ و جهان پس از مرگ می‌پردازد. بخش مهمی از کتاب نیز به زردشت، گاهان و اوستا اختصاص دارد؛ جایی که مسئله‌هایی مثل یکتاپرستی، ثنویت، منشأ شر، نقش اهوره‌مزدا، اهریمن و امشاسپندان بررسی می‌شود. کتاب حاضر در کنار معرفی روایت‌ها و شخصیت‌ها، مدام بر دشواری تفسیر منابع و اختلاف دیدگاه‌ها تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب اساطیر ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اساطیر ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری پیوسته از ریشه‌های هندوایرانی، عیلامی و زردشتی اسطوره‌های ایران ارائه می‌دهد.
• نویسنده فقط به نقل روایت‌ها بسنده نکرده و ابهام‌ها و اختلاف نظرهای مهم درباره‌ی منابع را هم توضیح داده است.
• خواننده با مفاهیمی مثل اشه، دروج، اهوره‌مزدا، اهریمن، زروان و امشاسپندان آشنا می‌شود.
• بخش‌های مربوط به زردشت و گاهان، مسیر دگرگونی دین و اندیشه‌ی ایرانی را نشان می‌دهد.
• آیین‌ها، قربانی، آتش، آب و جهان پس از مرگ، اسطوره را به زندگی و باورهای روزمره‌ی مردمان کهن پیوند می‌زند.

خواندن کتاب اساطیر ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اساطیر ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به اسطوره‌های ایرانی که می‌خواهند با زمینه‌های فکری و تاریخی آن‌ها آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی زردشت، اوستا و گاهان سؤالاتی دارند و می‌خواهند با مسئله‌های اصلی این حوزه روبه‌رو شوند.
• کسانی که به پیوند اسطوره‌های ایران با هند، بین‌النهرین و عیلام علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهش‌دوستان حوزه‌های تاریخ، فرهنگ و ادیان که به‌دنبال جمع‌بندی درسگفتارمحور از این موضوعند.
• مخاطبانی که می‌خواهند جایگاه مفاهیمی مثل خیر و شر، قربانی، آفرینش و رستگاری در سنت ایرانی را بهتر بشناسند.

درباره عباس مخبر

عباس مخبر ۱۹ تیر ۱۳۳۲ چشم به جهان گشود. این مترجم، اسطوره‌شناس و پژوهشگر ایرانی مسیر تحصیلی خود را از دبستان منوچهری در سیوند آغاز کرد و پس از گرفتن دیپلم، قدم به دانشکده‌ی نفت گذاشت. او به تحصیل در رشته‌ی فیزیک روی آورد و در نهایت موفق به دریافت مدرک کارشناسی و کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی از دانشگاه پهلوی شد.

این نویسنده مدرک کارشناسی‌ارشد زبان‌شناسی خود را در سال ۱۳۶۸ از دانشگاه تهران دریافت کرد. پایان‌نامه‌ی او در این مقطع با عنوان «کندوکاوی در برنامه‌ریزی زبان فارسی نوشتاری» و با راهنمایی علی‌محمد حق‌شناس تدوین شد. عباس مخبر سپس فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای خود را بر محور ترجمه و تحقیق در قلمروهای علوم اجتماعی، اقتصاد، اسطوره‌شناسی و ادبیات متمرکز کرد. همچنین او سال‌ها در مقام داور و عضو هیئت‌امنا در انجمن‌ها و نهادهای ادبی متعددی ازجمله بنیاد هوشنگ گلشیری به ایفای نقش پرداخته است.

ازجمله آثار تألیفی عباس مخبر می‌توان به «اساطیر ایران»، «مبانی اسطوره‌شناسی»، «اساطیر خاورمیانه» و «قهرمان در تاریخ و اسطوره» اشاره کرد. کتاب‌هایی همچون «حیوان قصه‌گو»، «راز فال ورق»، «راهنمای نظریه‌ی ادبی معاصر»، «مقدمه‌ای بر روان‌شناسی نقاشی کودکان»، «کتاب فیلسوفان مرده» و «سفر قهرمان» اثر جوزف کمبل از مهم‌ترین ترجمه‌های او به زبان فارسی به شمار می‌روند.

جوایز و افتخارات نویسنده

عباس مخبر در سال ۱۳۶۷ به‌خاطر برگردان کتاب «تاریخ خط» به قلم آلبرتین گاور در آیین کتاب سال جمهوری اسلامی ایران مورد تقدیر قرار گرفت.

بخشی از کتاب اساطیر ایران

«در مورد تعریف اسطوره، در میان اسطوره‌شناسان اجماعی وجود ندارد. در یک تعریف کلی که شمار قابل‌توجهی از اسطوره‌شناسان آن را می‌پذیرند، اسطوره «نوعی داستان سنتی» است. چنان‌چه عجالتاً از بسط مفهوم اسطوره در رویکردهای جدید از جمله رویکرد روان‌شناختی صرف‌نظر کنیم، از این تعریف برمی‌آید که انواع دیگری از داستان سنتی نیز وجود دارند. قصه‌های قومی و حماسه‌ها را می‌توان انواع دیگری از داستان سنتی تعریف کرد. بنابراین در چارچوب مفهوم کلی داستان سنتی با سه نوع ادبی اسطوره، حماسه و قصهٔ قومی مواجهیم. این سه نوع ادبی کهن، ضمن این که با هم دادوستدهایی دارند، مستقل از یکدیگرند. تفاوت‌های آن‌ها را هم در فرم و هم در محتوا می‌توان دید. اسطوره عمدتاً به خدایان، آفرینش، آغازها، و ارتباط خدایان با انسان‌ها می‌پردازد. در میان همهٔ اسطوره‌های جهان یک سلسله بن‌مایه‌های مشترک دیده می‌شوند. آفرینش، نجات‌بخشی، برکت‌بخشی، رستگاری، و سفر قهرمان از این جمله‌اند. بنابراین در میان داستان‌های سنتی آن‌هایی را اسطوره می‌نامیم که چنین مضمون‌هایی دارند.»