کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی

کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی نوشته سعید شیخ و ترجمه سعید رحیمیان، اثری مرجع‌گونه برای آشنایی با واژه‌ها و مفاهیم اصلی منطق و فلسفه‌ی اسلامی در سنت مشاء و اشراق است که نشر مرکز آن را منتشر کرده است. این کتاب هر مدخل را با توضیح، ارجاع و گاهی زمینه‌ی تاریخی همراه می‌کند و نشان می‌دهد اصطلاحات فلسفی در چه شبکه‌ای از معنا به‌ کار رفته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی

کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی نوشته‌ی سعید شیخ، مجموعه‌ای الفبایی از اصطلاحات منطق و فلسفه در قرون میانه‌ی اسلامی است که بیشتر بر سنت مشایی تکیه دارد و در مرتبه‌ی بعد به مفاهیم اشراقی هم می‌پردازد. مدخل‌ها فقط به تعریف کوتاه بسنده نمی‌کنند، بلکه در بسیاری از موارد نسبت هر اصطلاح با مفاهیم نزدیک، متضاد یا مکمل را هم روشن می‌سازند. در کنار اصطلاحات رایج فلسفی، نام فیلسوفان یونانی، عنوان آثار مهم و برخی مفاهیم مرتبط با طبیعیات، الهیات، علم‌النفس و منطق نیز آمده است.

کتاب بر پایه‌ی ترتیب الفبایی فارسی - عربی تنظیم شده و برای بسیاری از مدخل‌ها ارجاع‌های متقابل در نظر گرفته است تا مسیر جست‌وجو میان مفاهیم قطع نشود. در متن کتاب می‌توان از اصطلاحاتی مانند ابداع، ابد، استقراء، برهان، جوهر، حرکت، حس مشترک و حکمت اشراقی به مدخل‌های دیگر رسید و شبکه‌ی مفهومی گسترده‌تری ساخت. افزوده‌شدن معادل‌های انگلیسی در کنار مدخل‌ها و پیوستی برای برخی اصطلاحات اشراقی، استفاده از آن را برای مطالعه، تدریس و مراجعه‌ی سریع آسان‌تر کرده است.

کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی از این جهت اهمیت دارد که زبان تخصصی فلسفه را از حالت پراکنده بیرون می‌آورد و آن را در قالبی قابل پیگیری کنار هم می‌نشاند. خواننده در خلال مدخل‌ها فقط با معنای واژه روبه‌رو نمی‌شود، بلکه با مسیر انتقال مفاهیم از سنت یونانی به جهان اسلامی، تفاوت کاربردها و جایگاه بعضی اصطلاحات در میان فیلسوفان مسلمان هم آشنا می‌شود. به‌ویژه حضور مدخل‌هایی درباره‌ی ارسطو، افلاطون، اثولوجیا، ارغنون و دیگر نام‌ها و آثار، نشان می‌دهد که سعید شیخ به تاریخ مفاهیم هم توجه داشته است.

خلاصه کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی

کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی مجموعه‌ای از مدخل‌های الفبایی است که اصطلاحات اصلی منطق و فلسفه‌ی اسلامی را تعریف و تبیین می‌کند. محور اصلی آن مفاهیم رایج در سنت مشایی است، اما در بخش‌هایی به اصطلاحات اشراقی و زمینه‌های تاریخی شکل‌گیری آن‌ها هم پرداخته شده است. 

هر مدخل معمولاً با معادل انگلیسی، شرح معنای اصطلاح و در مواردی با ارجاع به مدخل‌های مرتبط همراه است. کتاب از مفاهیم بنیادینی مانند جوهر، عرض، برهان، استقراء و حرکت تا نام فیلسوفان، آثار مهم و برخی اصطلاحات طبیعیات و الهیات را در بر می‌گیرد. حاصل کار، منبعی فشرده برای فهم زبان تخصصی فلسفه‌ی اسلامی و پیوندهای درونی مفاهیم آن است.

چرا باید کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب معنای اصطلاحات اصلی منطق و فلسفه‌ی اسلامی را در یک مجموعه‌ی الفبایی و قابل جست‌وجو گرد آورده است.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند پیوند میان مفاهیمی مانند جوهر، عرض، برهان، استقراء، حرکت و نفس را دقیق‌تر دنبال کند.
• وجود ارجاع‌های متقابل کمک می‌کند هر مدخل جدا از بقیه نماند و در شبکه‌ی مفهومی خودش فهمیده شود.
• کتاب فقط به اصطلاحات محدود نمی‌شود و نام فیلسوفان، آثار و برخی زمینه‌های تاریخی انتقال مفاهیم را هم در بر می‌گیرد.
• پیوست مربوط به برخی اصطلاحات اشراقی، دامنه‌ی مراجعه به کتاب را از سنت مشایی فراتر می‌برد.
• این اثر برای مرور سریع مفاهیم در زمان مطالعه‌ی متون فلسفی یا کلاس‌های دانشگاهی کاربرد دارد.

خواندن کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه که می‌خواهند درک دقیق‌تری از اصطلاحات پایه‌ی منطق و فلسفه‌ی اسلامی به‌ دست آورند.
• طلاب و پژوهشگرانی که هنگام مطالعه‌ی متون فلسفی به منبعی برای مراجعه‌ی سریع به مدخل‌ها نیاز دارند.
• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی مشاء و اشراق که می‌خواهند تفاوت‌ها و پیوندهای مفهومی این دو سنت را بهتر بشناسند.
• کسانی که با متون ترجمه‌شده یا منابع انگلیسی فلسفه سروکار دارند و به معادل‌یابی اصطلاحات نیازمندند.
• مخاطبانی که می‌خواهند از خلال واژه‌ها با تاریخ مفاهیم و نام‌های مهم در فلسفه‌ی اسلامی آشنا شوند.

بخشی از کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفه اسلامی

«برزخ the intervening space:
در لغت به معنای فضای میانی یا میانجی است اما در اصطلاح بر جهان صور و مُثُل دلالت می‌کند که به عنوان واسطه و میانجی بین عالم ماده یا پدیداری و عالم مفارقات و نیز خداوند متعال ملحوظ شده است. در حکمت اشراق، برزخ بر عالم جسم که در مقابل نور واقع است دلالت می‌کند. پس برازخ اجسام ظلمانی‌اند که با نوری که از جانب روح (نفس یا عقل) بدان‌ها می‌رسد منور می‌گردند.‌ افلاک آسمانی نیز اجسام برزخی می‌باشند، اما برازخِ زنده و حی‌اند در مقابل برازخ جسمانی و زمینی که بی‌جان‌اند.

بِرقُلِس proclus:
پروکلس (۴۱۰ تا ۴۸۵ م) فیلسوف و قدیس نوافلاطونی، که آخرین معلم بزرگ آن نحله محسوب می‌شود. او شروح مفصلی بر آثار افلاطون و ارسطو نگاشت. اصول الهیات‌ او که در باب خداشناسی نوافلاطونی است بعضاً به عربی برگردانده و تحت عنوان کتاب الخیر المحض بازنویسی شده است و فیلسوفان مسلمان آن را به ارسطو نسبت داده‌اند.»