نیکولو ماکیاولی
بیوگرافی نیکولو ماکیاولی
نیکولو دی برناردو دِی ماکیاولی (Niccolò di Bernardo dei Machiavelli)، فیلسوف سیاسی، سیاستمدار، مورخ و نویسندهی ایتالیایی در قرن شانزدهم بود. بهدلیل تأثیرگذاری بسیار بر فیلسوفهای پس از خود و همچنین ایدههای سیاسیاش که برگرفته از مبانی انسانشناسی نوین رنسانسی بود؛ بهعنوان پدر علم سیاست مدرن و بنیانگذار واقعگرایی سیاسی شناخته میشود.
تولد و تحصیلات
نیکولو ماکیاولی در ۳ مه ۱۴۶۹ در جمهوری فلورانس، در محلّهی سانتا ترینیتا چشم به جهان گشود. وی از سال ۱۴۷۶، شروع به آموختن دستور زبان کرد. این آموزش با استودیو فلورانسی از سال ۱۴۸۱، تحت تعلیم سِر پائولو ساسو دا رونچیلیونه ادامه یافت و سبب شد تا ماکیاولی از کودکی و نوجوانی با زبان و ادبیات لاتین انس بگیرد. او در این سالها علم حساب را نیز آموخت. گمانهزنیهایی مبنی بر دانشآموختگی او در دانشگاه فلورانس وجود دارد که چندان قابل اثبات نیست.
خانواده، ازدواج و فرزندان
ماکیاولی فرزند خانوادهای با اصل و نسب و در طبقهی اشراف، امّا با درآمد و رفاهی اندک بود. پدرش برناردو وکیل بود و مادرش بارتولومئا د نلی، برای ازدواج دوم برناردو را برگزیده بود. ماکیاولی دو خواهر بزرگتر به نامهای پریماورا و مارگریتا و یک برادر کوچکتر به نام توتو داشت.
وی در سال ۱۵۰۱ یا ۱۵۰۲، با ماریِتا کورسینی زندگی مشترک را آغاز کرد و پنج فرزند به نامهای برناردو، لودوویکو، گویدو، بارتولومئا و پیترو حاصل این پیوند زناشویی بودند. زندگی مشترک ماکیاولی با ماریتا کورسینی، تا پایان زندگیشان ادامه پیدا کرد. ازدواجی که با وجود مشکلات مالی، غیبتهای مکرر ماکیاولی و ناراحتی همسرش از این غیبتها، پایدار و با عاطفه باقی ماند.
فعالیتهای اجتماعی، سمتها و مسئولیتها
ماکیاولی از سال ۱۴۹۸ تا ۱۵۱۲، در منصب رئیس دبیرخانه و دبیر شورای آزادی و صلح مشغول به کار گشت. مسائلی چون سیاست خارجی، امنیت و امور جنگی از اهداف شورا بود. ماکیاولی در این منصبها، خود را بهعنوان یکی از مهمترین مسئولهای جمهوری مطرح کرد. مأموریتهای دیپلماتیک بر عهدهی او گذاشته شد که بهعنوان یک قاصد سیاسی برای مناظره با شخصیتهای سیاسی فرستاده میشد. این فعالیتها با ساماندهی نیروی امنیت ادامه یافت و با سقوط جمهوری فلورانس در سال ۱۵۱۲، این دوره از زندگی و فعالیتهای سیاسی وی با بازداشت و شکنجه به پایان رسید.
اتفاقات مهم زندگی
از مهمترین اتفاقهای تاریخی آن دوره، سقوط و اعدام ژیرولامو ساوونارولا بود. رویدادی که ماکیاولی شاهدش بود و در فعالیتهای سیاسیاش تأثیر بسزایی داشت. مأموریتهای دیپلماتیک متعدد، برکناری از مقام دولتی، بازداشت و شکنجه در زندگی ماکیاولی سهم مهمی داشتند. برکناری او از مقام و گوشهگیرشدن برایش گران تمام شد؛ اما در عوض سرآغاز و فرصتی برای نویسندگی او بود. به گفتهی شارل بنوا، ماکیاولی مقام خود را از دست داد، ولی ما ماکیاولی را به دست آوردیم.
درگذشت
در ۲۱ ژوئن ۱۵۲۷، وقتی که ۵۸ ساله بود، دار فانی را وداع گفت. هرچند برخی ناامیدیاش در نتیجهی خلع از مقام و منصبش را علت این مرگ میدانند، اما بیماری و درد معده علت اصلی مرگش بود. ماکیاولی سرانجام با خاکسپاریای خلوت و بیتشریفات، در کلیسای سانتا کروچه به خاک سپرده شد.
درونمایهی کلی، مضامین آثار و سبک نگارش
نتیجهی خلوتگزینی ماکیاولی تگارش آثاری سیاسی با محوریت رفتار انسان، جنگ، حکومت، سیاست و قدرت بود. او آرمانگرایی اخلاقی را در علم سیاست کنار گذاشت و واقعیتهای تاریخی و رفتار انسانی را با منظری علمیتر اساس کار خود قرار داد.
از اندیشههای محوری او میتوان به نسبت ویرتو و فونتونا اشاره کرد؛ یعنی نسبت میان کاردانی و توانایی سیاسی با مفهوم بخت و اقبال. نقش دین، حفظ دولت، آزادی جمهوری و مقابله با فساد از دیگر دغدغههای اصلی اوست. وی تاریخ روم و تجربهی سیاسی معاصر ایتالیای عهد خود را مبنای تحلیل خود قرار میدهد.
ماکیاولی آثار خود را به ایتالیایی نوشته است. نثری که صریح، موجز و استدلالی است. رویکرد علمی او با استفاده از نمونههای تاریخی، مقایسه، تمثیل خود را نمایش میدهد. هرچند این نثر علمی خالی از لحن بلاغی و خطابی نیست و همچنین گونههای ادبیات خلاق نیز در آثارش دیده میشود. به طور کلی، آثار او شامل رساله، تاریخپژوهی، گفتوگو، نامه، نمایشنامه و شعر است.
معرفی آثار نیکولو ماکیاولی
در ادامه به معرفی کتابهای ماکیاولی پرداختیم:
کتاب شهریار (The Prince)
کتاب شهریار مشهورترین و مهمترین اثر ماکیاولی است که در سال ۱۵۱۳ به انتشار رسید. این اثر خلاصهای از دیدگاههای او دربارهی قدرت، حکمرانی و حفظ دولت است.
کتاب گفتارها (Discourses on Livy)
کتاب گفتارها بر ده کتاب نخست تیتوس لیویوس، مهمترین اثر نظری وی در باب سیاست، آزادی و جمهوری است. همانطور که از نامش پیداست، این اثر شرح و تحلیلی بر ده کتاب از لیویوس است و ماکیاولی در فاصلهی سالهای ۱۵۱۳ تا ۱۵۱۹ آن را نوشته است. اما تا زمانی که زنده بود چاپ نشد.
کتاب هنر جنگ (The Art of War)
کتاب هنر جنگ بهعنوان تنها رسالهی شاخص ماکیاولی دربارهی ساماندهی نظامی و مسائل امنیتی داخلی برشمرده میشود. این رساله در سال ۱۵۲۱ به انتشار رسید.
کتاب تاریخ فلورانس (Florentine Histories)
آخرین اثر تاریخی مهم ماکیاولی است. او سرگذشت سیاسی فلورانس را با محوریت قدرت و با شیوهای تحلیلی روایت میکند. کتاب تاریخ فلورانس در نیمهی نخست ۱۵۲۰ به نگارش درآمد.
کتاب ماندراگولا (The Mandrake)
برخلاف آثار پیشتر معرفیشده، کتاب ماندراگولا مهمترین کمدی و از برترین آثار نمایشی رنسانس ایتالیاست. کمدیای در پنج پرده که در سال ۱۵۱۸ خلق و اجرا شد. اثری با بار طنز اما با رویکردی انتقادی در باب اخلاق و جامعه.
دیگر آثار او عبارتاند از:
- رسالهای دربارهی امور پیزا
- شرح احکام مالی و نظامی فلورانس
- سخنرانی دربارهی اصلاح حکومت فلورانس
- فرمانروایی/ گزارش دربارهی امور آلمان
- پرترهای از امور فرانسه
- در باب راه اصلاح امور لوکا
- زندگی کاتروچّو کازترّاکانی
- گفتار دربارهی اصلاح امور فلورانس پس از مرگ لورنزو دِ مدیچی
- دربارهی زبان ما/ گفتوگو دربارهی زبان
- آندریا
- الاغ طلایی
- بلفگورِ فرشتهی دوزخی/ بلفگورِ آرکیدیو
- سرودها/ قطعات منظوم
- دکانال نخست و دوم
- کلِیتسیا
نظر دیگران دربارهی ماکیاولی
- فرانسیس بیکن: ما به ماکیاولی و دیگر نویسندگان بسیار مدیونیم، چرا که آنها دربارهی آن چیزی مینویسند که مردم انجام میدهند و نه آنچه باید انجام دهند.
- بندتو کروچه: ماکیاولی ضرورت و خودمختاری سیاست را کشف میکند.
- لئو اشتراوس: ماکیاولی آموزگار شر بود.
نقدهای دیگران بر آثار او
- اوگو فوسکولو: هیچکس در ایتالیا هرگز با نیروی بیشتر، وضوح بیشتر و ایجاز بیشتر از ماکیاولی ننوشته است.
- مائوریتسیو ویرولی: آثار سیاسی ماکیاولی به شیوهی یک خطیب نوشته شدهاند.
مخاطب آثار این نویسنده چه کسانی هستند؟
خواندن نوشتههای ماکیاولی، برای علاقهمندان به علم سیاست و فلسفه و همچنین نمایشنامه و شعر ایتالیایی توصیه میشود.
نسخهی صوتی آثار ماکیاولی
از کتابهای صوتی ماکیاولی به زبان فارسی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کتاب شهریار (نشر ماهآوا، گوینده: بهرام ابراهیمی، معصومه عزیز محمدی)
- کتاب خیانت ها (نشر ماهآوا، گوینده: میلاد تمدن)
- کتاب شهریار (نشر آوانامه، گوینده: تایماز رضوانی)
- خلاصه کتاب شهریار (انتشارات جزیره کتاب، گوینده: محمدرضا علیشاهی)
- کتاب شهریار (استودیو نوار، گوینده: سعید اسلامزاده)
این آثار صوتی برای مخاطبان علاقهمند به ماکیاولی، علم سیاست و فلسفهی سیاسی میتواند جذاب باشد.
تأثیرپذیریها و اثرگذاریها
ماکیاولی بیش از همه از تاریخ و اندیشهی سیاسی روم و یونان باستان و اومانیسم مدنی فلورانس تأثیر پذیرفت. در میان متفکران، تأثیر تیتوس لیوی، پولیبیوس، گزنفون، ارسطو، سیسرون، سالوست، توسیدید و پلوتارک بر اندیشهی ماکیاولی قابل ردیابی است.
اندیشهی ماکیاولی تأثیرهای بسیاری بر جمهوریخواهی مدرن، واقعگرایی سیاسی و فلسفهی سیاسی جدید گذاشت. متفکرانی چون اسپینوزا، هابز، روسو، مونتسکیو، هگل، مارکس و آنتونیو، جیمز هرینگتون، جان میلتون و آلجرنون سیدنی، کوئنتین اسکینر، فیلیپ پتیت و مائوریتسیو ویرولی از وی اثر پذیرفتند.
آشنایی با افکار و دیدگاههای او
ماکیاولی در امور سیاسی واقعگرا و دور از ایدئالگرایی اخلاقی بود، به این معنا که اعتقاد داشت گاهی باید در راستای حفظ دولت به اقداماتی دست زد که با اخلاق متعارف ناسازگارند. موضع او نسبت به دین و کلیسا موضعی انتقادی بود و به انسان نگاهی بدبینانه داشت.
اقتباسها از آثار او
اغلب اقتباسهای انجامشده از آثار ماکیاولی، از کمدی ماندراگولا است. از کتاب ماندراگولا در سالهای ۱۹۶۱، ۱۹۶۵ و ۱۹۷۲ اقتباس سینمایی صورت گرفت. اقتباس انگلیسیزبان این اثر نیز در سال ۲۰۰۸ ساخته شد. در دورهی معاصر نمایشهای بسیاری از این اثر در ایتالیا روی صحنه رفتهاند.
مهمترین آثار دربارهی ماکیاولی
- مستند: ماکیاولی: شهریار و زمانهاش (Machiavelli: The Prince & His Times)
- کتاب: نیکولو ماکیاولی: یک زندگینامهی عقیدتی (Niccolò Machiavelli: An Intellectual Biography)
