کتاب ‌‫درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌‫

کتاب الکترونیکی «‌‫درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌‫» نوشتهٔ محمد شهبا و مهرداد پورعلم در نشر افکار چاپ شده است.

درباره کتاب درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌

هدف اصلی از تدوین این کتاب، معرفی علوم شناختی و ارتباط آن با مطالعات و کاربرد رسانه‌ها و به‌ویژه رسانه‌های تصویری مانند فیلم و تلویزیون است. به این منظور و بر پایهٔ درس‌های تنظیمی برای رشتهٔ کارشناسی‌ارشد «علوم شناختی و رسانه»، سعی شده است در طراحی فصل‌ها و محتوای آن‌ها هم به علوم شناختی توجه شود و هم به نقش این علوم در تولید و بهره‌برداری و کاربرد رسانه‌های تصویری. هرچند برخی از مطالب این درس‌نامه به‌طور کلی از دیدگاه علوم شناختی یا مطالعات رسانه مطرح شده، اما هدف این کتاب بررسی موضوعات مربوط به «رسانه» از دیدگاه «شناختی» است. کتاب درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌ از ده فصل به شرح زیر تشکیل شده است:

در فصل اول، تاریخچه و اهداف و راهبردهای علوم شناختی و حیطه‌های گوناگون آن (با اولویت ارتباط با رسانه) تشریح می‌گردد.

فصل دوم به گستره و گوناگونی و کارکردها و محتوای رسانه‌های امروز، با تأکید بر رسانه‌های تصویری، از جمله فیلم و تلویزیون می‌پردازد.

تمرکز اصلی فصل سوم بر تعریف و توضیح مهم‌ترین نظریه‌های شناختی در زمینهٔ رسانه‌ها و موارد مورد توجه آن‌ها استوار است: از جمله نظریه‌های شناختی دربارهٔ ادراک، احساس، تخیل، توجه و غوطه‌وری.

فصل چهارم به مهم‌ترین روش‌های پژوهش رسانه‌ای از دیدگاه شناختی می‌پردازد.

فصل پنجم به تحلیل گفتمانِ رسانه‌ای (و نه صرفاً گفتمانِ زبان‌شناختی) اختصاص دارد.

در فصل ششم دو موضوع مهم و مرتبط با هم بررسی می‌شود: شناخت مخاطب رسانه و طراحی و دریافت پیام‌های تبلیغاتی از دیدگاه شناختی.

در فصل هفتم رویکردهای شناختی در تولید محتوای رسانه‌ها معرفی می‌شود.

موضوع اصلی فصل هشتم، چگونگی رویارویی مخاطب با رسانه و ادراک آن از دیدگاه روان‌شناسی شناختی است.

در فصل نهم یکی از مسایل جالب توجه و مهم در حیطهٔ ارتباطی مدرن مطرح می‌شود؛ یعنی توضیح و تبیین شیوه‌هایی که مخاطب برای کنترلِ شناختی و پردازش اطلاعات در کاربرد رسانه‌های تعاملی (تلویزیون تعاملی، رایانهٔ همراه، تلفن همراه، اینترنت) به‌کار می‌گیرد.

موضوع اصلی فصل دهم، معرفی روش‌های آزمایشگاهی سایکوفیزیک در زمینهٔ ادراک رسانه؛ و آشنایی با مقیاس‌های سنجش شناختی و کاربرد آن‌ها در تولید و فهم آثار رسانه‌ای است. 

در نتیجه‌گیری کتاب درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌ مطالب فصل‌های پیشین جمع‌بندی شده و پیشنهادهایی برای پژوهش‌های بعدی مطرح شده است، از جمله، این نکته که هر فصل این درس‌نامه را می‌توان در حد یک کتاب / درس‌نامهٔ مستقل گسترش داد. در پایان هر فصل، پرسش‌هایی برگرفته از محتوای همان فصل درج شده است تا جنبهٔ درسی و آموزشی آن تقویت گردد. برای جذابیت بصری متن، از تصاویر مناسب نیز استفاده شده است.

کتاب درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به علوم شناختی و فعالان حوزهٔ رسانه پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب درسنامه‬ علوم شناختی و رسانه‌

«اصل بنیادین در علوم شناختی این است که زندگی انسان و جامعهٔ بشری وابسته به کارکردهای مغزی اوست. بنابراین، شناخت بهتر و کامل‌تر مغز و ذهن می‌تواند بر همهٔ وجوه زندگی انسان تأثیر شایانی داشته باشد. این شناخت بهتر و کامل‌تر، عملاً به حوزه‌های کاربردی در علوم شناختی می‌انجامد. یعنی حوزه‌هایی از دانش بشری در زمینهٔ مغز و ذهن که علاوه بر جنبهٔ نظری (تئوریک)، بخشی از نیازهای انسان را نیز رفع می‌کنند. مثلاً هوش مصنوعی اساساً دانشی نظری و مبتنی بر ریاضیات است، اما در حیطهٔ کاربردی به تولید رایانه‌ها یا سخت‌افزارها و نرم‌افزارهایی منجر می‌شود که بتوانند بخشی از کارهای انسان را انجام دهند. برای نمونه، نرم‌افزارهای تبدیل متن به گفتار یا گفتار به متن، که تقریباً همهٔ کاربران رایانه‌های خانگی نیز با آن‌ها آشنا هستند، از جمله دستاوردهای عملی هوش مصنوعی است.

به همین ترتیب، جبران آسیب‌های مغزی و شناختی در پزشکی، کاربرد آموزه‌های علوم شناختی در آموزش و پرورش، سیاست، جهت‌دهی به افکار عمومی، تأمین امنیت و مسایل دفاعی، برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، راهبردهای بهزیستی و سلامت روانی و اجتماعی و هم‌چنین مهندسی و رابطهٔ انسان و فناوری از حیطه‌های کاربردی علوم شناختی است که در جامعهٔ امروز اهمیت فراوانی دارند.

این رویکرد علوم شناختی به استفادهٔ بهینه از مغز، جبران کاستی‌های آن و جلوگیری از بروز خطاهای ذهنی انسان، به حوزه‌هایی مرتبط با این دانش منجر شده که از آن‌ها با نام «حوزه‌های کاربردی» یا «حوزه‌های مضاف» در علوم شناختی یاد می‌شود؛ مانند رشته‌های هوش مصنوعی، آموزش‌وپرورش شناختی، روان‌درمانی شناختی، شناخت اجتماعی و روان‌شناسی سیاسی، روان‌شناسی تحلیل اطلاعات و رسانه‌های گروهی، علوم دفاعی شناختی، اقتصاد شناختی، مهندسی شناختی و مانند آن. آشکار است که همهٔ این رشته‌های کاربردی یا مضاف بر استفاده از یافته‌های علوم شناختی دربارهٔ مغز و ذهن انسان استوارند.»