کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس

کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس نوشته ارنست کاسیرر و ترجمه یدالله موقن است و توسط نشر ماهی منتشر شده است (چاپ سوم: ۱۴۰۱). این کتاب به یکی از پرسش‌های مهم تاریخ اندیشه می‌پردازد؛ اینکه در رنسانس، نسبت انسان با جهان، طبیعت، آزادی و شناخت چگونه دگرگون شد. نویسنده با دنبال‌کردن مسیر اومانیسم، افلاطون‌گرایی، ارسطوگرایی، جادو، طالع‌بینی و علم نشان می‌دهد که رنسانس فقط بازگشت به گذشته نبود؛ بلکه صحنه‌ی شکل‌گیری تصویری تازه از انسان و کیهان نیز بود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس اثر ارنست کاسیرر

کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس، اثر ارنست کاسیرر، به بررسی یکی از گره‌های اصلی تاریخ اندیشه می‌پردازد؛ اینکه در رنسانس، انسان چگونه از دل سنت‌های قرون‌وسطایی به درکی تازه از خود، طبیعت و جهان رسید. کتاب حاضر شبکه‌ای از ایده‌ها، تنش‌ها و دگرگونی‌ها را کنار هم گذاشته است. نام‌هایی مانند کوزانوس، فیچینو، پیکو دلا میراندولا، بوویلوس و کپلر در این اثر مطرح می‌شوند؛ افرادی که بخشی از این تغییر بزرگ را روشن می‌کنند. نویسنده رنسانس را دوره‌ای دانسته است که در آن نسبت فرد با کیهان، ذهن با طبیعت و آزادی با ضرورت از نو صورت‌بندی شده است.

این کتاب از خلال بحث‌هایی مانند اومانیسم، افلاطون‌گرایی، جایگاه اسطوره، نقش جادو و طالع‌بینی و پیدایش نگاه تازه به طبیعت، فضای فکری رنسانس را ترسیم می‌کند. اهمیت کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس در این است که رنسانس را فقط از زاویه‌ی هنر یا سیاست نمی‌بیند و فلسفه را در مرکز این دگرگونی قرار می‌دهد. مسئله‌ی ارنست کاسیرر فقط احیای متون باستانی نیست؛ او درمورد شأن انسان، امکان شناخت، حدود اراده و معنای جهان پرسیده است.

نوشتار مترجم، یدالله موقن، با توضیحاتی درباره‌ی معنای رنسانس، جایگاه اومانیسم و شیوه‌ی تاریخ‌نگاری ارنست کاسیرر، زمینه‌ای فراهم کرده است تا بحث‌های کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس روشن‌تر شود. حاصل کار، تصویری فشرده اما پر از جزئیات از دوره‌ای است که در آن هم کشاکش با سنت دیده می‌شود و هم شکل‌گیری زبان تازه‌ای برای فهم انسان و کیهان. کتاب حاضر از متن انگلیسی با عنوان The individual and the cosmos in Renaissance philosophy به پارسی برگردانده شده است.

خلاصه کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس

اندیشه‌ی رنسانس از دل گفت‌وگو با سنت‌های پیشین، تصویری تازه از انسان و جهان ساخت. ارنست کاسیرر مسیر این دگرگونی را از اومانیسم و بازخوانی متون کلاسیک تا افلاطون‌گرایی، بحث‌های مربوط به روح، طبیعت، آزادی اراده، جادو و طالع‌بینی دنبال می‌کند. در این میان، مسئله‌ی اصلی آن است که انسان دیگر فقط جزئی از نظمی از پیش‌ تعیین‌شده نیست؛ بلکه به‌تدریج به موجودی بدل می‌شود که می‌تواند جهان را بشناسد، تفسیر کند و نسبت خود را با آن از نو تعریف کند. کتاب نشان می‌دهد که این تغییر، یک‌باره و یکدست رخ نداده؛ بلکه از دل تنش میان کهنه و نو شکل گرفته است.

چرا باید کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان انسان، طبیعت و کیهان را در یکی از دوره‌های تعیین‌کننده‌ی تاریخ اندیشه بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند جایگاه اومانیسم، افلاطون‌گرایی و ارسطوگرایی را در شکل‌گیری فکر رنسانسی دریابد.
• کتاب نشان می‌دهد که مفاهیمی مانند آزادی، فرد، شناخت و اراده چگونه در بستر رنسانس معنای تازه پیدا کردند.
• کتاب کمک می‌کند پیوند میان فلسفه، اسطوره، جادو، طالع‌بینی و علم در آن دوره روشن‌تر دیده شود.
• مقدمه و توضیحات مترجم زمینه‌ای فراهم کرده‌اند تا مسیر بحث‌ها و نام‌های مهم کتاب بیشتر قابل‌پیگیری باشد.

خواندن کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که می‌خواهند با اندیشه‌ی رنسانس دقیق‌تر آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه که به نسبت میان قرون‌وسطی، رنسانس و آغاز جهان مدرن اهمیت می‌دهند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی اومانیسم، افلاطون‌گرایی رنسانسی و مفهوم فرد شناخت بیشتری به دست آورند.
• کسانی که به پیوند میان فلسفه، هنر، اسطوره، علم و تصویر انسان از جهان علاقه دارند.
• مخاطبانی که از کتاب‌های تحلیلی درباره‌ی تحولات فرهنگی و مفهومی لذت می‌برند.

درباره ارنست کاسیرر

ارنست کاسیرر (Ernst Cassirer)، مورخ نامدار فلسفه‌ی غرب و متفکر نوکانتی آلمانی، در سال ۱۸۷۴ چشم به جهان گشود و در سال ۱۹۴۵ چشم از جهان فروبست. او که از شاگردان برجسته‌ی گئورگ زیمل و هرمان کوهن به شمار می‌رفت، هدایت و تربیت فیلسوفان بزرگی همچون لئو اشتراوس و هانری کربن را در کارنامه‌ی علمی خود دارد. در ۱۸سالگی قدم به دانشگاه برلین گذاشت تا بنا به اصرار و خواسته‌ی پدرش در رشته‌ی حقوق به تحصیل بپردازد؛ بااین‌حال دیری نپایید که این رشته را نیمه‌کاره رها و مسیر علمی خود را به‌سمت فلسفه و ادبیات آلمانی هدایت کرد.

حضور ارنست کاسیرر در کلاس درس کانتِ زیمل در سال ۱۸۹۴، نقطه‌ی آشنایی او با نگاشته‌های کوهن پیرامون ایمانوئل کانت شد. این نویسنده پس از این دوره مدتی را در دانشگاه‌های لایپزیگ و هایدلبرگ سپری کرد، اما به دانشگاه برلین بازگشت. او در ادامه راهی دانشگاه ماربورگ شد؛ مرکزی که محل تدریس نام‌آورترین نوکانتی یهودی سده‌ی نوزدهم بود و طی سال‌های ۱۸۹۶ تا ۱۸۹۹ زیر نظر مستقیم کوهن، پایان‌نامه‌ی دکتری خود را با تمرکز بر تحلیل رنه دکارت از معرفت علمی ریاضی و طبیعی به سرانجام رساند. این پژوهش بعدها در سال ۱۹۰۲ به‌عنوان دیباچه‌ای بر نخستین اثر مکتوبش با نام «نظام فلسفی لایبنیتس» زیور طبع آراست.

ارنست کاسیرر پیش از آنکه عازم ایالات متحده شود و کرسی تدریس در دانشگاه‌های ییل و کلمبیا را بپذیرد، در چندین مرکز دانشگاهی در اروپا به تدریس اشتغال داشت. این مورخ پرکار فلسفه به‌شکلی ملموس تحت‌تأثیر آرای امانوئل کانت و گئورگ هگل قرار داشت، اما توانست تز انحصاری و متمایز خود را پایه‌گذاری کند. هسته‌ی اصلی منظومه‌ی فکری کاسیرر بر نظریه‌ی اشکال نمادین استوار است. او بازنمایی را در اساس خود پدیده‌ای نمادین قلمداد می‌کرد و داده‌های ادراکی را با مفاهیم معنایی درآمیخت و این تز را ترویج داد که بشر در تعریف بنیادین خود موجودی نمادین است.

به باور ارنست کاسیرر صورت‌های نمادین در بسترهای گوناگونی چون زبان، اسطوره، هنر، علم و مذهب تجلی می‌یابند. او با تکیه بر همین تئوری به تدوین و بسط یک فلسفه‌ی فرهنگ پویا و انعطاف‌پذیر همت گماشت. از میان تألیفات او آثاری چون «اسطوره‌ی دولت»، «فرد و کیهان در فلسفه‌ی رنسانس»، «زبان و اسطوره» و «فلسفه‌ی صورت‌های سمبلیک» به پارسی برگردانده شده‌اند.

کتاب «اسطوره‌ی دولت» (۱۹۴۶) پس از درگذشت ارنست کاسیرر به چاپ رسید؛ کوششی برای ریشه‌یابی فکری پدیده‌ی آلمان نازی. کاسیرر آلمانِ تحت‌سیطره‌ی نازیسم را مظهر جامعه‌ای قلمداد می‌کرد که در آن نیروی ویرانگر و هولناک اسطوره، بدون هیچ مهار و کنترلی، رها شده بود. کاسیرر به‌وضوح نشان داد که تبلیغات و اسطوره‌سازی فاشیستی، با وجود تباین آشکار با حقایق تجربی، چگونه راهکاری ساده و بی‌واسطه را برای دغدغه‌ها و هراس‌های انسان معاصر تجویز می‌کند. کتاب «فرد و کیهان در فلسفه رنسانس» نیز نوشته‌ی ارنست کاسیرر است.

درباره یدالله موقن

یدالله موقن در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۲۷ در اصفهان به دنیا آمد و در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ درگذشت. او پژوهشگر، نویسنده و مترجم تأثیرگذار حوزه‌ی فلسفه، علوم انسانی و عصر روشنگری بود که به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین مترجمان متون پیچیده‌ی فلسفی در ایران شناخته شده است. تحصیلات خود را در رشته‌ی فیزیک در دانشگاه اصفهان آغاز کرد، اما پس از دو سال آن را رها کرد و عازم انگلستان شد؛ جایی که موفق به اخذ مدرک لیسانس فیزیک نظری از دانشگاه هال و سپس فوق‌لیسانس تاریخ و فلسفه‌ی علم از دانشگاه لیدز گردید.

موقن پس از بازگشت به وطن، در گروه فلسفه‌ی دانشگاه اصفهان تدریس را آغاز کرد، اما هم‌زمان با تحولات انقلاب فرهنگیْ استخدامش به حالت تعلیق درآمد و از کار دانشگاهی کنار گذاشته شد؛ رخدادی که سبب شد تمام‌وقت به پژوهش و ترجمه بپردازد. ویژگی متمایز یدالله موقن در فضای فکری ایران، برخورداری هم‌زمان از دانش فیزیک، فلسفه‌ی علم و ریاضیات در کنار تسلط به زبان‌های انگلیسی، آلمانی و فرانسه بود که به او صلاحیت ویژه‌ای برای درک و ترجمه‌ی دقیق مکاتب نئوکانتی می‌بخشید.

یدالله موقن که با قلمی منسجم، به دور از ابداعات واژگانی نامفهوم و با تکیه بر تسلط عمیق بر نثر کلاسیک فارسی، می‌نوشت، با انتخابی هدفمند و در قالب یک پروژه‌ی فکری مشخص به‌سراغ حوزه‌های اسطوره‌شناسی، نظریه‌ی نمادین و فلسفه‌ی فرهنگ رفت. موقن با نگارش مقدمه‌های تحلیلی و مقایسه‌ی دائمی نسخه‌های انگلیسی با متون اصلی آلمانی و فرانسوی، آثاری بسیار دشوار را به پارسی برگرداند.

از میان مکتوبات یدالله موقن می‌توان به ترجمه‌ی آثاری چون «اسطوره‌ی دولت»، «فلسفه‌ی روشنگری»، «فرد و کیهان در فلسفه رنسانس»، «کارکردهای ذهنی در جوامع عقب‌مانده» و «عقلانیت و آزادی» اشاره کرد؛ میراثی که او را در تراز متفکرانی بزرگ قرار داد و نقشی بی‌بدیل در بازسازی جهان فکری غرب در زبان فارسی ایفا کرد.

بخشی از کتاب فرد و کیهان در فلسفه رنسانس

«تا این‌جا دگرگونی تدریجی مسئلهٔ آزادی (=اختیار) و پیشروی هرچه قوی‌تر اصل آزادی در اندیشهٔ دینی رنسانس را بررسی کردیم. در برابر این پیشروی، الهیات دگماتیک ناچار شد به‌تدریج و به‌ضرورت واپس بنشیند. درحقیقت، این عقب‌نشینی برایش دشوار بود، زیرا بنیانگذار الهیات دگماتیک (قدیس آگوستین) را حتی فیلسوفان رنسانس به عنوان مؤلفی کلاسیک و در مقام یک مرجع فلسفی و دینی می‌ستودند. پترارک در محترم‌داشتن آگوستین پیشاهنگ بود. او در صف مردان نمونهٔ باستانی آگوستین را برگزید و او را «گرامی‌ترین کس در میان هزاران» کس دیگر نامید و به این نام ستود. آکادمی فلورانس نیز همواره به همین شیوه آگوستین را عالی‌ترین مظهر «مسیحی افلاطونی» می‌شناخت. فقط با درنظرداشتن این واقعیات تاریخی می‌توان میزان موانعی را حدس زد که باید از میان برداشته می‌شدند. با این وصف، ازمیان‌بردن این موانع، فی‌نفسه، ضامنی برای پیروزی ایدهٔ آزادی نبودند. پیش از چیره‌شدن بر این موانع باید با قدرت دیگری در نبرد می‌شد؛ قدرتی که با هزاران رشته با حیات فکری رنسانس پیوند داشت.»