کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم

کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم (A Guided Tour through the Museum of Communism) نوشته اسلاونکا دراکولیچ، مجموعه‌ای از روایت‌ها درباره‌ی تجربه‌ی زیستن زیر سایه‌ی کمونیسم در کشورهای مختلف اروپای شرقی است که از زاویه‌ی دید حیواناتی مثل موش، طوطی، خرس و سگ بازگو می‌شوند. هر روایت در فضایی مشخص، از موزه‌ای در پراگ تا اقامتگاه ییلاقی یک رهبر، شکل می‌گیرد و جزئیات عینی آن فضا با خاطرات و تأملات راوی درباره‌ی تاریخ، سیاست و زندگی روزمره درهم می‌آمیزد. نشر ماهی این کتاب را با ترجمه بابک واحدی منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم

کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم با روایت اسلاونکا دراکولیچ از دل تجربه‌ی شخصی و جمعی مردمی شکل گرفته که زیر حاکمیت رژیم‌های کمونیستی در اروپای شرقی زندگی کرده‌اند. دراکولیچ به‌ جای روایت مستقیم تاریخی، از زبان حیواناتی مثل موش موزه، طوطی اقامتگاه ریاست‌جمهوری، خرس باغ‌وحش و دیگر جانوران سخنگو حرف می‌زند و از خلال نگاه آن‌ها به سراغ ترس، تبانی، فقر، کمبود، فساد و دلتنگی می‌رود.

در کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم هر فصل عملاً یک تور است؛ تور موزه‌ای در پراگ، تور جزیره‌ی ییلاقی مارشال یوگسلاوی، یا تور فضاهای روزمره‌ای که در آن‌ها کمونیسم به‌ عنوان یک نظام سیاسی و یک ذهنیت جمعی حضور داشته است. اسلاونکا دراکولیچ در این کتاب با جزئیات فراوان از اشیا، فضاها و آدم‌ها می‌گوید؛ از گنجه‌ی چوبی یک مدرسه‌ی ابتدایی و کلاس تاریخ گرفته تا اتاق بازجویی، مغازه‌ی خالی، مجتمع‌های مسکونی خاکستری و سالن سینمای موزه.

دراکولیچ نشان داده که چگونه کمونیسم فقط مجموعه‌ای از شعارها و رهبران نیست، بلکه در عادت‌ها، زبان، شوخی‌ها، ترس‌ها و حتی سلیقه‌ی زیبایی‌شناختی مردم رسوب کرده است. این کتاب با ترکیب روایت، خاطره، گفت‌وگو و تأمل، تصویری چندوجهی از گذشته‌ای نزدیک ارائه می‌کند که هنوز در ذهن و رفتار نسل‌های امروز حضور دارد.

خلاصه داستان راهنمای بازدید از موزه کمونیسم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم مجموعه‌ای از روایت‌هاست که در هر کدام حیوانی سخنگو نقش راهنما را برعهده می‌گیرد و خواننده را به دل جهان کمونیسم می‌برد. موش کتابخوان موزه‌ی پراگ از میان ویتیرین‌ها، پوسترها، آمارها و اشیای خاک‌گرفته، به ترس پنهان، خودسانسوری و مرز مبهم خیر و شر در زندگی روزمره اشاره می‌کند.

طوطی جزیره‌ی ییلاقی مارشال، از زاویه‌ی یک جاذبه‌ی توریستی امروز، گذشته‌ی پرزرق‌وبرق، تجمل، قدرت، جنگ و فروپاشی یوگسلاوی را مرور می‌کند. دراکولیچ نشان داده که چگونه کمبود کالا، صف، نظارت، همکاری اجباری و بعدتر سرخوردگی از دموکراسی و سرمایه‌داری، همه بخشی از یک تجربه‌ی ممتد هستند که با تغییر نظام سیاسی به‌سادگی ناپدید نمی‌شود.

چرا باید کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم را بخوانیم؟

راهنمای بازدید از موزه کمونیسم تصویری نزدیک، جزئی و ملموس از زندگی زیر حاکمیت کمونیسم ارائه می‌کند، بی‌آن‌که به شعار یا قضاوت‌های ساده‌انگارانه متکی باشد. استفاده از راویان حیوانی، فاصله‌ای خلاقانه ایجاد کرده که هم طنز و هم تلخی را پررنگ‌تر می‌کند و امکان می‌دهد سازوکار ترس، تبانی، نوستالژی و سرخوردگی پس از تغییر رژیم بهتر دیده شود.

خواندن کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ اروپای شرقی، تجربه‌ی زیسته‌ی مردم زیر نظام‌های ایدئولوژیک و پیوند سیاست با زندگی روزمره علاقه دارند. کتاب همچنین برای علاقه‌مندان به روایت‌های خلاقانه درباره‌ی قدرت، حافظه و فراموشی جذاب است.

درباره اسلاونکا دراکولیچ

اسلاونکا دراکولیچ (Slavenka Drakulicˊ) (متولد ۱۹۴۹)، از روزنامه‌نگاران، رمان‌نویسان و جستارنویسان اروپای شرقی است که به دلیل تحلیل‌های ملموسش از مفاهیمی چون فمینیسم، تجربه‌ی زیسته در دوران کمونیسم، نتایج فروپاشی بلوک شرق و فجایع جنگ بالکان شناخته شده است. آثار او به دلیل ترکیب مستندنگاری ژورنالیستی با ظرایف داستانی، مخاطبان گسترده‌ای پیدا کرده‌اند. او علاوه بر فعالیت در مطبوعات مستقل یوگسلاوی سابق، به عنوان سردبیر و ستون‌نویس با نشریه‌ی آمریکایی نِیشن هم همکاری داشته و مقالات و جستارهای تحلیلی او در رسانه‌هایی چون نیویورک‌تایمز، گاردین و پولیتیکن به چاپ رسیده است. تمرکز اصلی دراکولیچ در نوشته‌های داستانی‌اش، بازخوانی لایه‌های پنهان تاریخ، بازنمایی رنج‌های انسانی و به تصویر کشیدن ساختار زندگی روزمره در سایه‌ی حکومت‌های توتالیتر است.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم منتشر شده است؟

کتاب گشتی در موزه کمونیسم، ترجمه‌ی سما قرایی، نشر هنوز

بخشی از کتاب راهنمای بازدید از موزه کمونیسم

«بفرمایید، خواهش می‌کنم بفرمایید! نگران نباشید، این‌جا صرفاً موزهی کمونیسم است، نه کمونیسم واقعی!

البته شوخی می‌کنم. اما بیایید تو، بفرمایید. تو باید هانس باشی، اهل وورتسبورگ، نه؟ منتظرت بودم. من بهومیل هستم، خویشاوند دورت. در این موزه در پراگ زندگی می‌کنم، توی یک گنجهٔ مدرسه، بین کتاب‌های درسی کهنه. کاملا برایم مناسب است. من از آن خوره‌های کتاب هستم... چطور بگویم، یک موش کتاب، هاها! چند وقت پیش، مدرسهٔ ابتدایی‌مان تبدیل شد به یک دانشگاه خصوصی. کلاس‌های درس را نونوار کردند و گنجهٔ مرا هم انداختند بیرون. خیال کردم دیگر باید قید آن زندگی راحت را بزنم، اما خوشبختانه چند نفر از موزه آمدند و گنجه را به این‌جا آوردند تا آن را، که یادگار روزگار قدیم است، به نمایش بگذارند.

روزها فقط من و میلنا این‌جا هستیم، زن خدمتکار سالخورده‌ای که در فروشگاه موزه یادگاری هم می‌فروشد. وانمود می‌کند که نمی‌داند من این‌جا زندگی می‌کنم. اما، خودت قضاوت کن، اگر واقعاً این‌طور است، چرا همان بار اولی که مرا دید با جارویش به قصد کشت دنبالم افتاد؟ دنبال یک موش کوچولوی معمولی! خب، البته شاید هم نمی‌خواست مرا بکشد، بلکه فقط می‌خواست بترساندم. از آن‌جا که من جای دیگری نداشتم بروم، با حضورم کنار آمد. شاید با خودش فکر کرده بود که بالاخره من هم مثل خودش یک مستضعف هستم! حالا دیگر هر روز غروب، قبل از رفتن، کمی خرده‌نان و چند تکه سیب و پنیر نزدیک گنجه‌ام می‌گذارد. تنها که هستیم، اغلب با من درددل می‌کند. من را بهومیل صدا می‌زند! می‌گوید: "می‌دونی، بهومیل، می‌دونی امروز چی به سرم اومد؟" بعد ماجرا را تعریف می‌کند. من معمولا روی هرّهٔ پنجره می‌ایستم و به حرف‌هایش گوش می‌دهم. همدمش شده‌ام. البته کمی طول کشید تا بفهمم، از آن‌جا که کسی جز من این دوروبر نیست، حکماً بهومیل خود من هستم.»