کتاب اسلحه، میکرب، و فولاد

کتاب اسلحه، میکروب و فولاد با عنوان اصلی Guns, Germs, and Steel نوشته‌ی جرد دایموند، و ترجمه‌ی حسن مرتضوی از انتشارات بازتاب‌نگار، اثری پژوهشی در زمینه‌ی تاریخ تحول جوامع انسانی است که با نگاهی علمی و بینا‌رشته‌ای تلاش می‌کند به این پرسش اساسی پاسخ دهد که چرا توسعه‌ی تمدن‌ها در نقاط مختلف جهان به‌صورت نابرابر روی‌ داده است. دایموند با اتکا به یافته‌های جغرافیایی، زیست‌شناسی، باستان‌شناسی و تاریخ، نقش آشکار محیط طبیعی، منابع قابل اهلی‌سازی و ساختارهای اجتماعی را در شکل‌گیری قدرت، فناوری و برتری نظامی تحلیل می‌کند. او بر این باور است که برتری تمدن‌های اوراسیایی نه نتیجه‌ی تفاوت‌های نژادی، بلکه محصول عوامل جغرافیایی و زیست‌محیطی بوده است. این کتاب برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر شده و تاکنون به ۳۳ زبان نیز ترجمه شده است. شما می‌توانید نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسلحه، میکروب و فولاد

در بازار دست‌فروشان سه راز برای موفقیت در فروش وجود دارد: مکان، مکان و مکان. به نظر می‌رسد این اصلِ مکان را برای جوامع بشری نیز می‌توان به‌ کار برد. پیام اصلی کتاب اسلحه میکروب فولاد نیز بر همین اصلِ مکان متمرکز است. از نظرگاه جرد دایموند، آنچه مسیر تاریخی ملت‌ها را از یکدیگر جدا نموده، نه تفاوت در استعدادهای انسانی، که تفاوت در جغرافیا بوده است. موفقیت یا عقب‌ماندگی تمدن‌ها، پیش از آنکه به فرهنگ، نژاد یا فردیت مربوط باشد، به مکانی بستگی داشته که هر جامعه در آن مستقر شده است. این مکان، نه‌تنها تعیین می‌کند که یک جامعه به چه منابعی دسترسی داشته باشد، بلکه دامنه‌ی انتخاب‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آن را نیز شکل می‌دهد.

به باور دایموند، عامل مهم دیگر، جهت‌گیری قاره‌ها بوده‌ است. به‌طور نمونه، اوراسیا، با محور شرقی–غربی خود، امکان انتقال و گسترش محصولات و فناوری‌ها را فراهم می‌سازد؛ زیرا این مناطق از نظر عرض جغرافیایی در وضعیت مشابهی قرار دارند. در مقابل، قاره‌های آمریکا و آفریقا با محور شمالی–جنوبی، و با تنوع شدید اقلیمی روبه‌رو هستند؛ تنوعی که انتقال هرگونه فناوری، گیاه یا حیوان اهلی‌شده را به‌شدت محدود می‌کند. همین تفاوت جغرافیاییِ بنیادین است که باعث شده برخی نوآوری‌ها تنها در محل پیدایش باقی بمانند و از گسترش باز بمانند.

خلاصه کتاب اسلحه، میکروب و فولاد

کتاب اسلحه میکروب فولاد با طرح پرسشی که به پرسش یالی معروف است آغاز می‌شود: چرا اروپایی‌ها موفق شدند کالاهای پیشرفته‌ای را به دیگر نقاط جهان بیاورند، اما اقوام دیگر چنین دستاوردی نداشتند؟ این پرسش که از سر کنجکاوی از طرف یالی، از بومیان گینه نو مطرح می‌شود، در مقدمه‌ی کتاب مطرح شده و مبنای اصلی پژوهش دایموند را شکل می‌دهد. دایموند در پی یافتن دلایلی محیطی و جغرافیایی برای تفاوت در توسعه‌ی تمدن‌ها است.

در فصل اول، از عدن تا کاخامارکا، دایموند به دوران پیش از تاریخ بشر بازمی‌گردد؛ دورانی که همه‌ی انسان‌ها تقریباً به شیوه‌ای مشابه زندگی می‌کردند. تا حدود یازده‌هزار سال پیش، جوامع انسانی عمدتاً شکارچی-گردآورنده بودند. اما از آن زمان به بعد، مسیرهای متفاوتی در رشد و توسعه‌ی تمدن‌ها پدید آمد. در ادامه، دایموند به برخورد تاریخی و سرنوشت‌ساز تمدن‌ها می‌پردازد: جنگی خشونت‌بار بین فاتحان اسپانیایی و امپراتوری اینکا در کاخامارکا (سال ۱۵۳۲). از دید دایموند این رویداد، نمونه‌ای ویژه از ایجاد شکاف عمیق بین ساکنان قاره‌های مختلف است.

در فصل چهارم، دایموند توضیح می‌دهد که قدرت کشاورزی یا تولید غذا عاملی بنیادین در شکل‌گیری تمدن‌های پیچیده بوده است. توانایی اهلی‌کردن جانوران و پرورش گیاهان، باعث افزایش تولید غذا، افزایش جمعیت، ایجاد تخصص شغلی، شکل‌گیری حکومت‌ها و توسعه‌ی فناوری شد. دایموند پایه‌های نظری خود را بر این اصل قرار می‌دهد که تفاوت تمدن‌ها نه از هوش یا نژاد، بلکه از تفاوت‌های محیطی، اقلیمی، جغرافیایی و دسترسی به منابع زیستی و حیوانی ناشی شده است. این نگاهْ اساس واکاوی‌های بعدی کتاب در بررسی توسعه‌ی جهان طی هزاران سال گذشته بوده‌ است. از این رو در فصل پنجم آینده‌ی تاریخ بشر به‌منزله‌ی علم بررسی می‌شود.

چرا باید این کتاب را بخوانیم؟

این کتاب کاوشی منسجم برای پاسخ‌دادن به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های تاریخ بشر است: چرا شکاف بین جوامع انسانی تا این اندازه ژرف و پایدار‌ است؟ آیا تفاوت‌های ژنتیکی در برتری جوامع نقشی داشته‌اند؟ یا عوامل دیگری در این زمینه موثر بوده‌اند؟ نقش عوامل جغرافیایی و محیطی در توسعه‌ی جوامع چیست؟ دایموند تاریخی را روایت می‌کند که به‌جای تمرکز بر شخصیت‌ها یا رویدادهای خاص، به ساختارهای بلندمدت و نیروهای پنهان شکل‌دهنده‌ی تمدن‌ها می‌پردازد. مطالعه‌ی این کتاب فرصتی است برای بازاندیشی در روایت‌های مرسوم قدرت و پیشرفت، و دعوت به نگاهی دقیق‌تر و علمی‌تر به گذشته‌ی مشترکمان.

خرید و دانلود کتاب اسلحه میکروب و فولاد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

اسلحه، میکروب و فولاد کتابی است برای دانشجویان و پژوهشگران از علوم انسانی، اجتماعی و محیط‌زیست تا علاقه‌مندان به تاریخ تمدن، سیاست و توسعه. مخاطبانی که دغدغه‌ی‌ عدالت تاریخی، استعمار، یا توسعه‌ی نابرابر را دارند، قطعاً از تحلیل‌های بینا‌رشته‌ای و مستند دایموند بهره‌‌ خواهند برد.

درباره‌ی جرد دایموند؛ نویسنده کتاب

جرد دایموند نویسنده، زیست‌شناس و جغرافی‌دان برجسته‌ی آمریکایی، در سال ۱۹۵۸، از دانشگاه هاروارد در رشته‌ی انسان‌شناسی و تاریخ مدرک کارشناسی خود را دریافت می‌کند. پس از آن و در سال ۱۹۶۱ برای تحصیل و اخذ دکترای فیزیولوژی و بیوفیزیک غشا به دانشگاه کمبریج می‌رود. او اکنون استاد جغرافیا در دانشگاه یو‌سی‌ال‌اِی آمریکاست. دایموند سال‌ها در گینه نو زندگی کرده و از نزدیک جوامع بومی و غیرصنعتی را مشاهده کرده است؛ تجربه‌ای میدانی که الهام‌بخش ایده‌‌ی اصلی کتاب اسلحه، میکروب و فولاد شد. آثار او از جمله: فروپاشی؛ چگونه جوامع راه فنا یا بقا را برمی‌گزینند، دنیا تا دیروز و شامپانزه‌ی سوم با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شده‌اند. او برای کتاب اسلحه، میکروب و فولاد جایزه‌ی پولیتزر را دریافت کرده‌ و در سال ۲۰۱۳ نیز به‌عنوان یکی از صد متفکر تأثیرگذار جهان از سوی مجله‌ی تایمز معرفی شد.

اعتبار دایموند بیشتر به‌خاطر آثار علمی عمومی‌اش است. اولین کتاب دایموند، شامپانزه‌ی سوم: سرگذشت و سرنوشت انسان خردمند به زبان ساده، در سال ۱۹۹۱ منتشر شد. این کتاب به بررسی سیر تکامل انسان و تأثیرات آن بر جامعه‌ی امروز می‌پردازد. پرسش اساسی کتاب بر این اصل استوار است که چرا انسان‌ها با وجود شباهت‌های ژنتیکی‌شان به دیگر حیوان‌ها، به‌شکلی متفاوت تکامل یافته‌اند. این کتاب برنده‌ی جایزه‌ی Rhone-Poulenc برای کتاب‌های علمی و جایزه‌ی Los Angeles Times Book Prize شد. از جرد دایموند به‌واسطه‌ی رویکرد بینارشته‌ای خود و تلاش برای مقابله با تبیین‌های نژادپرستانه در تحلیل تاریخ بشر، تقدیر زیادی شده است. دایموند معتقد است که در مطالعه‌ی تاریخ نباید همچون علوم تجربی بر آزمایش‌های کنترل‌شده متکی بود و به جای آن باید به آزمایش‌های طبیعی روی آورد.

با این حال، آثار و دیدگاه‌های دایموند با نقدهایی نیز مواجه شده‌اند. به‌عنوان نمونه، مقاله‌ای که در سال ۲۰۰۸ در مجله‌ی نیویورکر منتشر می‌کند و به نقش انتقام در جنگ‌های قبیله‌ای گینه نو اشاره دارد، موجب می‌شود که دو نفر از اهالی بومی به اتهام توهین از دایموند شکایت کنند. از طرفی برخی منتقدان نیز به نظریه‌ی تاریخی او به‌دلیل گرایش به جئوگرافی صِرف انتقاد کرده‌اند؛ رویکردی که بر نقش تعیین‌کننده‌ی جغرافیا در تحولات و تغییرات تاریخی تأکید دارد. از دایموند به‌خاطر دیدگاه اروپامحورش نیز انتقاد شده است، او در بیشتر آثارش از جوامع اوراسیایی به‌عنوان عوامل اصلی تاریخ جهان یاد می‌کند و به نقش دیگر جوامع، به‌شکلی محدود پرداخته است.

بخشی از متن کتاب اسلحه میکروب فولاد

شخصاً نمی‌توانم به کنه این موضوع پی ببرم که چرا غول‌های استرالیائی باید از بیشمار خشکسالی در ده‌ها میلیون سال تاریخ استرالیا جان سالم به در برده باشند و بعد تقریبا همزمان (دست کم از نقطه نظر یک مقیاس زمانی چند میلیون ساله) دقیقا و درست مقارن با ورود انسان‌ها تصمیم گرفته باشند بمیرند. غول‌ها نه تنها در استرالیای مرکزی خشک بلکه همچنین در گینه نو به شدت مرطوب و استرالیای جنوب شرقی نیز منقرض شدند. آن‌ها بی استثنا در هر زیست بومی، از صحرا گرفته تا جنگل‌های بارانی سرد و جنگل‌های بارانی استوائی، منقرض شدند.

از این رو به نظرم به احتمال قوی غول‌ها در واقع به دست انسان‌ها نابود شدن ، هم مستقیم (با کشته شدن به خاطر تأمین غذای انسان‌ها) و هم غیر مستقیم (در نتیجه آتش سوزی و تغییرات زیست بومی ناشی از حضور انسان‌ها). اما صرف نظر از اینکه فرضیه کشتار بیش ازحد درست باشد یا فرضیه تغییر اقلیم، ناپدید شدن تمام حیوانات بزرگ استرالیا / گینه نو، چنان که خواهیم دید پی آمدهای مهمی برای تاریخ بعدی بشر دارد. این انقراض‌ها تمامی حیوانات بزرگ وحشی را که قابلیت اهلی شدن داشتند، از بین برد و برای بومیان استرالیا و گینه نو حیت یک حیوان اهلی بوم باقی نگذاشت.