کتاب دانش اتوپیا

کتاب دانش اتوپیا نوشته ایمانوئل والرشتاین، نظریه پرداز و منتقد نظام سرمایه‌داری است. او در این اثر با دلایلی روشن استدلال می‌کند که نظم جهانی چگونه در حال فروپاشی است. او همچنین با توجه به شواهدی که در دست دارد، پیش‌بینی از وضعیت آینده جهان ارائه می‌کند.

دانش اتوپیا مجموعه‌ای از سخنرانی‌های والرشتاین در دانشگاه اوکلند نیوزلند است که در سال ۱۹۹۷ ایراد کرده است. نشر صاد این کتاب را با ترجمه محمد غفوری منتشر کرده است. 

درباره کتاب دانش اتوپیا

دانش اتوپیا مجموعه سخنرانی‌های ایمانوئل والرشتاین در دانشگاه اوکلند نیوزلند است. او در این کتاب ذهن شما را با پرسش‌های عمیق درباره تحولات جهان و اجتماع به فکر فرو می‌برد و از نظم جهانی صحبت می‌کند که در حال فروپاشی است. 

جهان در قرن بیستم شکست‌ها و پیروز‌ی‌های مختلفی را تجربه کرده است. نتیجه تمام آن‌ها به نوعی خودآگاهی در دنیای مدرن بدل شده است که مخاطبان را به سمت این آگاهی می‌برد: نظم جهانی دنیا در حال فروپاشی است. اما نویسنده چه استدلالی برای این صحبت خود بیان می‌کند؟ تجارت جهانی، ایجاد تغییرات عمیق و بنیادین در نهادهای کار و خانواده، شکست ایدئولوژی‌ سنتی لیبرال و همچنین بحران‌های زیست محیطی که فجایع را به بار آورده‌اند، گواهی بر این گفته هستند: سیستم دولت - ملت، کارآیی خود را از دست داده است. 

والرشتاین همچنین پیشبینی از وضعیت دنیا ارائه می‌کند: جهان تا نیم قرن دیگر شاهد فروپاشی نظام کنونی و همچنین درگیری‌های بزرگ است. او برای اثبات این نظریه و همچنین بیان دلایل واضح و روشن از سوی خودش به بررسی انقلاب‌های فرانسه و روسیه می‌پردازد و بر این اساس منطق نظام سرمایه‌داری را نیز نقد می‌کند و زیر سوال می‌برد.

کتاب دانش اتوپیا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

دانش اتوپیا برای تمام کسانی است که دغدغه تحولات اجتماعی را در سر دارند. اگر از مطالعات جامعه‌شناسی و سیاسی لذت می‌برید، این کتاب برای شما است. 

درباره ایمانوئل والرشتاین 

ایمانوئل والرشتاین جامعه‌شناس و متفکر آمریکایی معاصر است. او در دنیا، به دلیل نظریات انتقادی که به ساز و کارهای نظام سرمایه داری وارد کرده است، شناخته می‌شود. والرشتاین از اساتید دانشگاه ییل بود و چند سال پیش سفری به ایران داشت. 

ایمانوئل والرشتاین در سال ۲۰۱۴ جایزه جهانی بهترین پژوهش انجمن بین‌المللی جامعه شناسی را از آن خود کرد. او شهرتش را از نظریه نظم جهانی به دست آورده است که چندی پیش و با مطرح شدنش جنجال زیادی به پا کرد. 

بخشی از کتاب دانش اتوپیا 

اتوپیاها؟ دانش اتوپیا؟ آیا فقط با کلمات بازی می‌کنیم؟ به نظر من نه. چنان‌که می‌دانیم اتوپیا واژه‌ای است که سر تامس مور وضع کرد و معنای تحت‌اللفظی آن «ناکجا» است. معضل واقعی همه اتوپیاهایی که من با آن‌ها آشنا هستم، فقط این نیست که تاکنون در هیچ‌کجا وجود نداشته‌اند، بلکه این است که به نظر من و بسیاری دیگر، همچون رویاهایی درباره بهشتی به نظر می‌رسند که نمی‌تواند روی زمین وجود داشته باشد. اتوپیاها کارکردهایی مذهبی دارند و می‌توانند سازوکاروهایی برای بسیج سیاسی نیز باشند. اما از حیث سیاسی نتیجه عکس می‌دهند. زیرا اتوپیاها زاینده توهمات و از این ‌رو، به ‌ناگزیر، یأس و دلسردی هستند. از اتوپیاها می‌توان به‌عنوان توجیه‌هایی برای خطاهای وحشتناک نیز استفاده کرد، چنان‌که تاکنون کرده‌اند. ما واقعاً به اتوپیاهای بیشتری نیاز نداریم.

پس علم کجا وارد میدان می‌شود؟ معرفت اجتماعی چگونه در اخذ این تصمیمات اخلاقی و سیاسی به ما کمک می‌کند؟ در حوزه سیاست، به گسترده‌ترین معنایش، هیچ‌کس صرفا از بین گزینه‌های سیاسی دست به انتخاب نمی‌زند. دست‌کم در جهان مدرن، همه ما مجبوریم از پی جلب حمایت گروه وسیع‌تری از انسان‌ها، بسیار وسیع‌تر از آن‌هایی که منافع و ترجیحاتی بلافصل با ما دارند، از ادعاهایمان برآییم. این همان چیزی است که به آن مشروعیت می‌گویند. مشروعیت نتیجه فرایندی درازآهنگ است که متضمن نوعی عمل اقناع‌گرانه خاص است که در آن نقشی محوری دارد: یعنی باید کسانی را که ظاهرا در بازه کوتاه عملکرد ضعیفی دارند قانع کنیم که در بازه‌ای بلندتر عملکردی بهتر، بسیار بهتر خواهند داشت، آن‌هم دقیقا به‌خاطر ساختار نظام و درنتیجه آن‌ها را قانع کنیم که باید از عملکرد مداوم نظام و فرایند تصمیم‌گیری آن حمایت کنند. همین ازدست‌رفتن مشروعیت است که از نظر من یکی از عوامل اصلی بحران نظام‌مندی است که اکنون در آن به‌سر می‌بریم. بازآفرینی نوعی نظم اجتماعی نه‌فقط به برساختن یک نظام بدیل، بلکه تا حدّ بسیار زیادی، به مشروعیت‌بخشی به آن نظام برساخته مربوط می‌شود.

می‌توان با توسل به مرجعیت یا حقایق رازورانه به نظام‌ها مشروعیت بخشید، کاری که هنوز تا حدی انجام می‌دهیم. اما این روزها و احتمالا تا حد بسیار بیشتری، با استدلال‌های به‌اصطلاح عقلانی نیز به نظام‌ها مشروعیت می‌دهیم. این استدلال‌ها در گفتمان علم اقامه می‌شوند و اعتبار خود را با اتکا بر معرفت علمی پذیرفته‌شده اثبات می‌کنند. البته هر چیزی که دانشمندان مدعی صدق آن می‌شوند ضرورتا درست نیست و حتی تردید بیشتری است درباره اعتبار استنتاجاتی که مردم از اموری استخراج می‌کنند که معتقدند _ یا وانمود می‌کنند که معتقدند_ به‌طور علمی اثبات شده‌اند. ازاین‌قرار، اعتبار دانش جمعی ما و خصوصا نتایجی که درباره نظام‌های تاریخی‌مان می‌توانیم از آن بگیریم، مسئله‌ای محوری در نبرد بر سر چیزی است که عقلانیت جوهری را می‌سازد. بنابراین، دانش اتوپیا مستلزم بررسی دقیق ساختارهای معرفت و ساختارهای اموری است که واقعا درباره نحوه عملکرد جهان اجتماعی می‌دانیم.