کتاب جامعه شناسی مارکس

کتاب جامعه شناسی مارکس نوشته ژان پی‌یر دوران است که با ترجمه هومن حسین‌زاده منتشر شده است. کتاب جامعه شناسی مارکس به نظریان جامعه‌شناسی مارکس می‌پردازد.

درباره کتاب جامعه شناسی مارکس

مارکس در شهر تریر از منطقهٔ راین آلمان، از پدری حقوقدان و لیبرال به دنیا آمد؛ پدری که اصالتی یهودی داشت و بعد به مذهب پروتستان گروید. مارکس تحصیلاتش را در رشتهٔ حقوق و فلسفه به انجام رساند. او به عضویت حلقهٔ هگلی‌های چپ درآمد، و پس از آنکه نتوانست کرسی استادی دانشگاه را به دست آورد، سردبیری روزنامهٔ راین را انتخاب کرد؛ روزنامه‌ای که خیلی زود توقیف شد. مارکس پس از آن به پاریس مهاجرت کرد و در آنجا با حلقهٔ کارگران سوسیالیست معاشرت داشت. او کمونیست شد و با رد آرمان وحدت و برادری سوسیالیستی و یا دینی، به انقلاب کارگری به مثابه امر رهایی‌بخش بشریت اندیشید.

 او از فرانسه اخراج شد و در بروکسل اقامت گزید و همان‌جا اتحادیهٔ کمونیست‌ها، یعنی نخستین سازمان بین‌المللی کارگری را پایه‌ریزی کرد. کارل مارکس در سدهٔ بلوغ نظام سرمایه‌داری در بریتانیا و رشد و توسعهٔ آن در فرانسه و آلمان زندگی کرده است؛ سده‌ای که با مبارزه‌های کارگری و انجمن‌هایی مصادف بود که خود مارکس به سازمان‌دهنده و نظریه‌پرداز آن تبدیل شد.

علم جامعه‌شناسی با هدف شرح و توضیح تغییرات سریع اجتماعی که خاص سرمایه‌داری است، ظهور کرد و اگرچه مارکس جامعه‌شناس نبود اما دست‌کم مقدمه‌هایی از نوعی جامعه‌شناسی در آثار او وجود دارد که بر اکثریت بزرگی از نظریه‌پردازان سدهٔ بیستم اثر گذاشت. این کتاب به نظریات او می‌پردازد.

خواندن کتاب جامعه شناسی مارکس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان و پژوهشگران جامعه‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب جامعه شناسی مارکس

نظریهٔ بهره‌کشی که نظریهٔ ارزش افزوده (و کار مازاد) هم نامیده می‌شود، در بطن آثار اقتصادی مارکس قرار دارد و مقدمات آن از پیش در آثار ریکاردو و آدام اسمیت وجود داشت. به عقیدهٔ اسمیت، سرمایه‌دار «نمی‌توانست اشتیاقی به استخدام کارگران داشته باشد، اگر انتظار نمی‌داشت که از فروش محصول کار مولد چیزی بیشتر از دستمزدی که به آنها پرداخت می‌کند، عایدش شود». برای آنکه این نگرش در یک نظریه بیان شود، مارکس سرمایهٔ ثابت را از سرمایهٔ متغیر متمایز کرد. در حقیقت این سرمایهٔ متغیر است که نیروی کار را خریداری می‌کند، و همان‌طور که مشاهده خواهیم کرد، ارزش بیشتری را نسبت به ظرفیت خود تولید می‌کند؛ و توجیه معمای رازورزانهٔ تولید مازاد اقتصادی در نظام سرمایه‌داری و نیز توسعهٔ آن همین مسئله است.

اگرچه دستاوردهای اقتصادی نظریهٔ ارزش افزوده مستقیماً به بحث ما ربط پیدا نمی‌کند، اما در این کتاب نمی‌توان از آن گذر کرد؛ چرا که بنای جامعه‌شناسی مارکسیستی بر این نظریه استوار است. نخست، این نظریه بر طبقات اجتماعی از منظر مارکس و تز او دربارهٔ قطب‌بندی طبقاتی و فقر طبقهٔ کارگر مبتنی است؛ و در عین حال با کشف ارزش افزودهٔ نسبی توضیح می‌دهد _ بر خلاف پیش‌بینی‌های مارکس- که چرا نظام سرمایه‌داری می‌تواند دوامی ابدی داشته باشد. دوم اینکه نظریهٔ بهره‌کشی در مطالعه و تحلیل کارخانه‌ها، گرایش به ماشین، تعاونی‌ها، تقسیم‌بندی کار، «جمعیت مازاد»، و به شکلی کلی‌تر در گسترش نابرابری‌ها (میان طبقات اجتماعی و حتی میان شهر و روستا)، همه‌جا حاضر است. و سوم، نظریهٔ بهره‌کشی اساس کل ادلهٔ موجود پیرامون تضاد طبقاتی و نتیجهٔ محتوم آن، یعنی کمونیسم مبتنی بر خلاصی از بهره‌کشی انسان به دست انسان و تضادهای اجتماعی است.

دلایل زیادی وجود دارد که بازگشت به نظریهٔ بهره‌کشی را به یک ضرورت تبدیل می‌کند تا خوانندهٔ آشنا با آثار مارکس بتواند براساس آن به بازخوانی تضاد میان روابط تولید و نیروهای مولد بپردازد.