کتاب سنگ و دایره

«سنگ و دایره» اشعار پُل سلان، شاعر آلمانی‌تبار یهودی متولد رومانی با ترجمه سهراب مختاری است. سلان در خانواده‌ای متدین با پدری سخت‌گیر و مادری اهل مطالعه و علاقه‌مند به ادبیات به دنیا آمد از این رو، پل از کودکی با ادبیات در ارتباط بود. پُل عصیان‌گر بود و به پدرسالاری، سخت‌گیری‌های درون خانواده و همچنین محدودیت‌های پیرامونش واکنش نشان می‌داد؛ در نتیجهٔ روحیهٔ عصیانگرش به فعالیت‌های اجتماعی گرایید و اگرچه اکثر یهودی‌تبارها در گروه‌های صهیونیستی فعال می‌شدند، او فعالیتش را در سازمان جوانان کمونیست آغاز کرد. اما بعد با شناخت استالینیسم خود را یک «تروتسکیست» خواند. و همچنین بعدها آثار شاعرانی همچون ماند لشتام را ترجمه و معرفی کرد که از قربانیان و طردشدگان حکومت استالین در شوروی بودند. از همان نوجوانی در جمع‌های ادبی و دانش‌آموزی شهرش شرکت می‌کرد و همراه دوستانی مانند ایمانوئل وایسگلاس و آلفرد کیتنِر که مثل او شاعر شدند، به مطالعه و بحث دربارهٔ ادبیات می‌پرداخت. سلان از پانزده شانزده‌سالگی شعر سرود. اولین شعرهایش در وزن و قالب‌های کهنه است که از شعر بوکوفینی و طبیعت بومی زندگی‌اش تأثیر گرفته است. اما در همین دوران نیز توانایی و استعدادش در سرایش شعر آشکار است. از شاعران محبوبش در این دوران می‌توان از راینا ماریا ریلکه، ژان پُل و هلدرلین نام برد. موقعیت چندزبانی و چندفرهنگی شهر چرنویتس در آن دوران زمینهٔ بسیار مناسبی فراهم می‌کرد تا پُل بتواند از طریق چندین زبان اروپایی که فرا گرفته بود با تجربه‌های گوناگون شعر و ادبیات اروپا آشنا شود. آشنایی‌اش با سوررئالیست‌ها بیشترین تأثیر را بر شعرش گذاشت. لان هم با آثار سوررئالیست‌ها و هم با برخی از شاعران برجستهٔ این مکتب مثل رنه شار رابطه برقرار کرد که تا پایان عمرش ادامه داشت. در سال ۱۹۴۰ که شوروی چرنویس، شهل پل را تصرف کرد، مشاهده و تجربهٔ عینی استالینیسم، ته‌ماندهٔ توهمات ذهنِ عدالت‌خواه شاعر نسبت به شوروی را نیز از بین برد و او را به منتقد بنیادین نظام شوروی و استالینیسم بدل کرد. در ۱۹۴۱ با ورود هیتلر به چرنویس تاریخ ششصدساله یهودیان از این شهر پاک شد و پا همراه بسیاری به گتو رانده شد. اما در همان شرایط سخت نیز کی از سونات‌های شکسپیر را ترجمه کرد. مدتها طول کشید تا شعر سلان جایگاه واقعی خود را پیدا کند و در اواخر دهه ۶۰ این اتفاق افتاد. در سال‌های ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۴ برندهٔ چهار جایزهٔ مهم ادبی شد. مهم‌ترین آن‌ها جایزهٔ گئورگ بوشنر بود که به تأثیرگذارترین شاعران و نویسندگان آلمانی‌زبان اهدا می‌شود.