کتاب جهان های اثیری

کتاب جهان های اثیری (Aetherial Worlds) نوشته تاتیانا تالستایا، از خانه، خاطره و میل انسان به یافتن جایی برای آرام‌گرفتن می‌گوید. داستان اصلی مجموعه، خرید خانه‌ای فرسوده را به تجربه‌ای از تعلق، غربت و خیال پیوند می‌زند؛ خانه‌ای که ارزشش برای راوی در حساب‌وکتاب معامله خلاصه نمی‌شود. طنز گزنده‌ی راوی در کنار توصیف باغ و اتاقی شیشه‌ای، فاصله‌ی میان گرفتاری‌های زندگی و رؤیای خوشبختی را آشکار می‌کند. الهام کامرانی این مجموعه را ترجمه و انتشارات شرکت کتاب هرمس آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جهان های اثیری

کتاب جهان های اثیری مجموعه‌ای از داستان‌های تاتیانا تالستایا است که داستان هم‌نامش، تجربه‌ی سکونت در سرزمینی دیگر را از دریچه‌ی رابطه‌ی یک زن با خانه‌اش بازگو می‌کند. راوی اول‌شخص، مهاجری روس و مدرس داستان‌نویسی است. نگاه او مدام میان اشیای ملموس و تصوراتی حرکت می‌کند که همین اشیا برمی‌انگیزند. سقف چکه‌کننده، کف‌پوش فرسوده و ابزارهای مانده در گاراژ، فقط نشانه‌های کهنگی نیستند؛ هر کدام رد زندگی کسانی را نگه داشته‌اند که پیش‌تر در خانه بوده‌اند.

خانه در این روایت، چیزی بیش از محل اقامت است و گاه همچون موجودی زنده، صاحب خود را به مراقبت و دوست‌داشتن فرامی‌خواند. اتاق شیشه‌ای نیز نقطه‌ی مقابل بخش‌های تاریک و خفه‌ی ساختمان است؛ فضایی که تغییر نور و منظره‌ی بیرون، امکان تصور جهانی دیگر را فراهم می‌آورد. تاتیانا تالستایا این کشش خیال را در دل کارهایی معمولی مانند تمیزکردن، تعمیرکردن و رسیدگی به باغ نشان داده است. زیبایی برای راوی الزاماً حاصل بی‌نقص‌بودن محیط نیست؛ گاهی درست از جایی سر برمی‌آورد که دیگران چیزی جز خرابی نمی‌بینند.

کتاب جهان های اثیری در داستان اصلی مجموعه، لحظات شاعرانه را در کنار شوخی‌های تند، دلخوری‌های شغلی و برخوردهای فرهنگی قرار می‌دهد. راوی نه ناظری خنثی است و نه خود را از خطا مبرا می‌داند. او هنگام داوری درباره‌ی دیگران، تناقض‌ها و تخلف‌های خودش را نیز به میان می‌کشد. بنابراین، برداشت‌هایش از محیط دانشگاه، مناسبات همسایگی یا مقررات، بخشی از شخصیت و تجربه‌ی او هستند و نباید به‌ عنوان گزارشی بی‌طرف از جامعه خوانده شوند. بخش‌های مربوط به تدریس، پرسشی ادبی را هم پیش می‌کشند: تفاوت اجرای دستورهای نوشتن با توانایی دیدن و حس‌کردن چیست؟

روایت میان معامله‌ی خانه، کلاس درس، جاده‌های طولانی و خاطرات مسکو رفت‌وبرگشت دارد. این جابه‌جایی‌ها تضاد میان نظم بیرونی و نیاز درونی را برجسته می‌کنند. طبیعت نیز پس‌زمینه‌ای تزئینی نیست؛ گیاهان، برف، روشنایی و تاریکی در تغییر حال راوی نقش دارند. حال‌وهوای داستان از سرخوشی کشف یک گوشه‌ی زیبا به تنهایی و اضطراب نزدیک می‌شود، بی‌آنکه طنز از روایت کنار برود. تجربه‌ی خواندن، همراه‌شدن با ذهنی است که پیوسته میان نیاز به امنیت و اشتیاق عبور از محدودیت‌های زندگی در نوسان است.

خلاصه کتاب جهان های اثیری

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

راوی داستان جهان های اثیری، هنگام بارانی سیل‌آسا در دفتر وکیل نشسته است تا سند خرید خانه‌ای را امضا کند. دیوید و باربارا، صاحبان خانه، در آستانه‌ی جدایی‌اند. ساختمان عیب‌های فراوان دارد اما اتاقی شیشه‌ای رو به باغ، دل خریدار را برده است. راوی پس از سکونت، میان گل‌ها و وسایل قدیمی، نشانه‌های زندگی صاحبان پیشین را پیدا می‌کند و کم‌کم پیوندی شخصی با این مکان می‌سازد. او برای پرداخت هزینه‌های خانه، تدریس در کالجی دوردست را ادامه می‌دهد؛ کاری که رفت‌وآمدهای طاقت‌فرسا و کشمکش با دانشجویان را به زندگی‌اش تحمیل می‌کند.

کلاس‌های داستان‌نویسی گاهی مایه‌ی فرسودگی‌اند و گاهی فرصتی برای کشف استعدادی غیرمنتظره. راوی میان حفظ سرپناه محبوب و نگه‌داشتن توان خیال‌پردازی خود گرفتار می‌شود. داستان، همین خواسته‌های ناسازگار و هزینه‌ی عاطفی وابستگی به یک مکان را دنبال می‌کند.

چرا باید کتاب جهان های اثیری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جهان های اثیری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• خانه و باغ، پیوند میان اشیا، خاطره و احساس تعلق را ملموس می‌کنند.
• طنز خودانتقادگر راوی، تناقض میان قضاوت‌های اخلاقی و رفتار شخصی را آشکار می‌کند.
• صحنه‌های کلاس درس، پرسش‌هایی درباره‌ی استعداد ادبی و امکان آموزش نوشتن پیش می‌کشند.
• توصیف نور و طبیعت، جایگاه خیال در تحمل فرسودگی روزمره را نشان می‌دهد.

خواندن کتاب جهان های اثیری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب جهان های اثیری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌های اول‌شخص با طنز تلخ و راوی خودانتقادگر.
• خوانندگان علاقه‌مند به مضمون مهاجرت، دلبستگی به مکان و تنهایی.
• دوستداران داستان‌هایی که تجربه‌ی تدریس ادبیات و مسئله‌ی خلاقیت را مطرح می‌کنند.

درباره تاتیانا تالستایا

تاتیانا نیکیتیچنا تالستایا (Tatyana Nikitichna Tolstaya) (متولد ۱۹۵۱)، رمان‌نویس، جستارنویس، منتقد فرهنگی و چهره‌ی رسانه‌ای اهل روسیه است. او نوه‌ی الکسی تولستوی و میخائیل لوزینسکیِ مترجم بود و نسبتی دور نیز با لئو تولستوی دارد. تولستایا پس از دانش‌آموختگی در رشته‌ی فیلولوژی کلاسیک از دانشگاه لنینگراد و سال‌ها فعالیت به‌ عنوان ویراستار در مسکو، همزمان با دوران پروسترویکا در دهه‌ی ۱۹۸۰ وارد دنیای نویسندگی شد. او با انتشار مجموعه‌داستان‌هایی چون «بر ایوان زرین نشسته بودند» و «ماه مه را دوست دارم»، به‌ خاطر نثر متراکم و شاعرانه، غنای زبانی و تلفیق واقعیت‌های زیست روزمره‌ی شوروی با موقعیت‌های اسطوره‌ای و گروتسک، به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین صداهای ادبیات پست‌مدرن روس شناخته شد و سال‌ها نیز در دانشگاه‌های آمریکا به تدریس پرداخت.

برجسته‌ترین اثر داستانی او، رمان دیستوپیایی و پساآخرالزمانی «The Slynx» است که نگارش آن بیش از یک دهه زمان برد؛ روایتی هجوآمیز و تمثیلی از مسکو دو سده پس از یک انفجار هسته‌ای که جامعه‌ای مسخ‌شده، فراموش‌کار و کتاب‌ستیز را به تصویر می‌کشد و استبداد، جهل و زوال فرهنگی را نقد می‌کند. تولستایا علاوه‌بر رمان‌نویسی، با نگارش جستارها و مقالات تند و موشکافانه درباره‌ی میراث توتالیتاریسم و تحولات اجتماعی پساشوروی و همچنین میزبانی مشترک برنامه‌ی تلویزیونی «مدرسه‌ی رسوایی» (۲۰۰۲ تا ۲۰۱۴)، نقشی پررنگ در فضای فکری و رسانه‌ای روسیه ایفا کرده است.

بخشی از کتاب جهان های اثیری

«وکیل با صبر و حوصله تکرار کرد: "می‌دانید که دیگر از این لحظه به بعد تمام حق و حقوق و وظایف و مسائل مرتبط به این ملک متعلق به شماست. مسئولیت این دارایی دیگر نه بر عهدۀ دیوید و باربارا بلکه بر عهدۀ شماست."

دیوید و باربارا بی‌دل‌ودماغ و پکر، بی‌آنکه حتی پلک بزنند به من نگاه می‌کردند. خودنویسی با جوهر سیاه توی دستم بود. باید آخرین امضای خرید خانه را پای قرارداد می‌‌زدم. دیوید و باربارا از هم جدا می‌شدند و خانه‌شان در پرینستون در ایالت نیوجرسی را می‌فروختند و من آن را می‌خریدم. در دفتر وکالت نشسته بودیم؛ پشت پنجره رگبار آمریکاییِ سهمگینی هیاهو بر پا کرده بود. آب و هوا تقریباً مثل آب و هوای پترزبورگ سال ۱۸۲۴ بود؛ آب از آسمان با همان خشم دیوانه‌وار فرومی‌ریخت. از ده متر آن‌طرف‌تر به‌جز دیوار تیرۀ آب هیچ‌چیز دیگری دیده نمی‌شد؛ آنچه دیده می‌شد هم وحشتناک بود: سطح آبِ متلاطم روی زمین تا نیمۀ چرخ ماشین پارک‌شدۀ پشت شیشه رسیده بود و با سرعتِ عقربۀ ثانیه‌شمار بالاتر می‌آمد.

وکیل که نگاهم را دنبال کرده بود با بی‌تفاوتی گفت: "بله، ممکن است طغیان کند. بعد از چنین رگباری هزاران ماشین در نیوجرسی مثل ماشین‌های مستعمل فروخته می‌شوند. اما خریدشان را توصیه نمی‌کنم، این جنس دیگر از دست رفته. اگرچه همیشه انتخاب با شماست."

من پرسیدم: "خانه چطور؟ سیل می‌تواند خانه را ببرد؟"»