کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم

کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم (فلسفه باستان به مثابه شیوه زیستن در دنیای نوین)، با عنوان انگلیسی How to think like Socrates: ancient philosophy as a way of life in the modern world، نوشته دونالد رابرتسون و با ترجمه یوسف سلیمان سالم، اثری است که به بررسی فلسفه‌ی سقراط و کاربرد آن در زندگی معاصر می‌پردازد و نشر سنگ در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از مجموعه‌ی فلسفه برای زندگی امروز است و تلاش می‌کند با روایتی داستان‌گونه و تحلیلی، اندیشه‌های سقراط را از دل متون کلاسیک بیرون بکشد و به زبان امروزی بازگو کند. نویسنده باتکیه‌بر منابع دست‌اول و بازنویسی گفت‌وگوهای افلاطون و گزنفون، تصویری زنده و قابل‌لمس از شخصیت و روش سقراط ارائه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم اثر دونالد رابرتسون

کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم اثری در حوزه‌ی فلسفه‌ی عملی است که به زندگی، اندیشه‌ها و روش سقراط، فیلسوف مشهور آتنی، می‌پردازد. دونالد رابرتسون در این کتاب با نگاهی تحلیلی و روایی، تلاش کرده است تا فلسفه‌ی باستان را به‌عنوان شیوه‌ای برای زیستن در دنیای امروز معرفی کند. ساختار کتاب بر بازخوانی و بازآفرینی گفت‌وگوهای سقراطی استوار است؛ گفت‌وگوهایی که در آثار افلاطون و گزنفون آمده‌اند و اکنون با زبانی ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر برای مخاطب امروزی بازنویسی شده‌اند. رابرتسون در مقدمه به مسئله‌ی سقراطی اشاره کرده و توضیح داده است که بخش زیادی از آنچه درباره‌ی سقراط می‌دانیم آمیزه‌ای از واقعیت و روایت ادبی است.

کتاب نه‌تنها به زندگی سقراط و محاکمه‌ی او می‌پردازد، بلکه تلاش می‌کند روش اندیشیدن سقراطی را به‌عنوان ابزاری برای تفکر انتقادی و رشد فردی معرفی کند. در کنار روایت تاریخی، پیوندهای فلسفه‌ی سقراطی با روان‌درمانی مدرن و رفتاردرمانی شناختی نیز بررسی شده است. دونالد رابرتسون در کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم، برای کسانی که به فلسفه‌ی عملی و کاربردی علاقه دارند، فرصتی فراهم می‌کند تا با یکی از بنیادی‌ترین روش‌های تفکر انتقادی آشنا شوند و آن را در زندگی روزمره به کار بگیرند.

خلاصه کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم

کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم با طرح مسئله‌ی سقراطی آغاز می‌شود، یعنی همان چالش تشخیص واقعیت از روایت‌های ادبی درباره‌ی سقراط. رابرتسون توضیح داده است که بیشتر آنچه از سقراط می‌دانیم از دل گفت‌وگوهای افلاطون و گزنفون بیرون آمده و این متون ترکیبی از واقعیت و تخیل هستند. بااین‌حال، هدف کتاب نه بازسازی دقیق زندگی سقراط، بلکه استخراج روش اندیشیدن او و کاربرد آن در زندگی امروز است. در ادامه، کتاب به فضای آتن باستان و تأثیر سقراط بر شاگردانش می‌پردازد. نویسنده با روایت‌هایی از محاکمه‌ی سقراط، نشان داده است که او چگونه با طرح پرسش‌های بنیادین، باورهای رایج را به چالش می‌کشید و افراد را به تفکر انتقادی وادار می‌کرد. سقراط به‌جای ارائه‌ی پاسخ‌های آماده، با پرسشگری مداوم، دیگران را به‌سمت بازاندیشی در ارزش‌ها و باورهایشان سوق می‌داد. این روش بعدها به روش سقراطی مشهور شد و امروزه در روان‌درمانی شناختی نیز کاربرد دارد.

کتاب همچنین به شباهت‌های جامعه‌ی آتن با دنیای معاصر اشاره کرده و نشان داده است که چگونه عوام‌فریبان و اینفلوئنسرها در هر دو دوره با وعده‌های سطحی، مردم را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. سقراط در برابر موج عوام‌فریبی، بر استقلال فکری و جست‌وجوی حقیقت تأکید می‌کرد. نویسنده با مثال‌هایی از زندگی سقراط، از جمله گفت‌وگو با پسرش درباره‌ی خشم و آزردگی، نشان داده است که چگونه می‌توان با پرسشگری و بازنگری در مفروضات ذهنی، به آرامش و رشد فردی رسید. در بخش‌هایی از کتاب، پیوند فلسفه‌ی سقراطی با رفتاردرمانی شناختی و روان‌درمانی مدرن بررسی شده است. نویسنده توضیح داده است که بسیاری از تکنیک‌های پرسشگری و بازنگری باورها که امروزه در درمان اضطراب و افسردگی به کار می‌روند، ریشه در روش سقراطی دارند. در نهایت، کتاب با دعوت به تمرین تفکر انتقادی و پرسشگری، مخاطب را به‌سوی نوعی خودشناسی و آزادی ذهنی سوق می‌دهد.

چرا باید کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی متفاوت به فلسفه، سقراط را نه‌فقط به‌عنوان یک شخصیت تاریخی، بلکه به‌عنوان الگویی برای شیوه‌ی اندیشیدن و زیستن معرفی کرده است. ویژگی شاخص کتابْ پیونددادن اندیشه‌های باستانی به مسائل و دغدغه‌های امروزی است؛ از بحران‌های فردی و اجتماعی گرفته تا چالش‌های روانی و اخلاقی. نویسنده با بازنویسی گفت‌وگوهای سقراطی و تحلیل آن‌ها، نشان داده است که روش پرسشگری سقراطی می‌تواند ابزاری مؤثر برای رشد فردی، تفکر انتقادی و مقابله با تأثیرپذیری منفعلانه از دیگران باشد. همچنین کتاب به بررسی ارتباط فلسفه با روان‌درمانی مدرن پرداخته و نشان داده است که چگونه می‌توان از آموزه‌های سقراط برای بهبود سلامت روان و افزایش انعطاف‌پذیری شناختی بهره برد. این اثر فرصتی فراهم می‌کند تا فلسفه را نه به‌عنوان دانشی انتزاعی، بلکه به‌عنوان راهنمایی عملی برای زندگی تجربه کنیم.

خواندن کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به فلسفه‌ی عملی، دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی، روان‌شناسان، درمانگران و کسانی که به‌دنبال تقویت تفکر انتقادی و خودشناسی هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین برای افرادی که دغدغه‌ی رشد فردی، سلامت روان یا مواجهه با بحران‌های اخلاقی و اجتماعی را دارند، الهام‌بخش خواهد بود.

درباره دونالد رابرتسون

دونالد جان رابرتسون روان‌درمانگر شناختی‌ـ‌رفتاری و نویسنده‌ای اسکاتلندی‌ است که بیشتر به‌خاطر پیونددادن درمان شناختی‌ـ‌رفتاری (CBT) با فلسفه‌ی یونان و روم باستان ـ به‌خصوص رواقی‌گری ـ شناخته می‌شود. نوشته‌های او درباره‌ی کاربست عملی رواقی‌گری در روان‌شناسی مدرن نقش مهمی در گسترش این رویکرد داشته و آثارش در رسانه‌هایی مانند فوربز، وال‌استریت ژورنال، بی‌بی‌سی و تایمز منتشر شده است. از مهم‌ترین کتاب‌های او می‌توان به رواقی‌گری و هنر خوشبختی و فلسفه‌ی روان‌درمانی شناختی‌ـ‌رفتاری اشاره کرد.

رابرتسون در ایرشایرِ اسکاتلند به دنیا آمد و سال‌ها در لندن کار کرد. سپس به کانادا مهاجرت کرد و در استان کبک زندگی کرد. پس از دریافت مدرک فلسفه از دانشگاه آبردین، کارشناسی‌ ارشد خود را در حوزه‌ی فلسفه و روان‌درمانی از دانشگاه شفیلد گرفت و در ادامه دوره‌های تخصصی مشاوره و درمان را گذراند. او در درمان اختلالات اضطرابی و به‌کارگیری روش‌های علمی و مبتنی‌بر شواهد، به‌ویژه CBT، تجربه‌ی گسترده‌ای دارد.

رابرتسون پس از تحصیل در شفیلد، وارد حوزه‌ی مشاوره و روان‌درمانی شد و کار خود را به‌عنوان مشاور مدرسه در پروژه‌ای مرتبط با مصرف مواد در جنوب لندن آغاز کرد. سپس یک کلینیک خصوصی در هارلی استریت لندن تأسیس کرد که عمدتاً بر درمان اضطراب متمرکز بود و هم‌زمان مدرسه‌ای را برای آموزش روان‌درمانگران اداره می‌کرد. او در سال ۲۰۰۵ مقاله‌ای با عنوان فلسفه‌ی رواقی به‌مثابه روان‌درمانی در نشریه‌ی انجمن مشاوران و درمانگران بریتانیا منتشر کرد که توجه بسیاری را به خود جلب کرد.

بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰، رابرتسون در یک پروژه‌ی دولتی درباره‌ی مقابله با آلودگی صوتی مشارکت داشت و در آن چهارچوب، پروتکل‌های آنلاین CBT برای مدیریت استرس و بی‌خوابی طراحی کرد. نتایج این پژوهش‌ها در مقالات علمی منتشر شد. در سال ۲۰۱۰ کتاب فلسفه‌ی CBT را منتشر کرد که یکی از آثار مهم در حوزه‌ی پیوند رواقی‌گری و درمان شناختی‌ـ‌رفتاری به‌ شمار می‌رود. او بعدها دوره‌ی تکمیلی خود را در کینگز کالج لندن گذراند و کتاب‌های مقاومت روانی خود را بسازید (۲۰۱۲) و رواقی‌گری و هنر خوشبختی (۲۰۱۳) را منتشر کرد.

رابرتسون یکی از بنیان‌گذاران سازمان رواقی‌گری مدرن و بنیان‌گذار و رئیس مرکز آکادمی افلاطون در یونان است؛ مؤسسه‌ای غیرانتفاعی که به ترویج فلسفه‌ی باستان می‌پردازد.

او کتاب‌های متعددی در زمینه‌ی فلسفه و روان‌شناسی نوشته است، از جمله فلسفه‌ی CBT، چگونه مثل امپراتور روم فکر کنیم و چگونه مثل سقراط فکر کنیم. مضامین اصلی آثار او حول کاربرد عملی فلسفه‌ی باستان به‌ویژه رواقی‌گری و روش‌های پرسشگری سقراطی در خودشناسی، بهبود نگرش، مقابله با مشکلات و تقویت تاب‌آوری روانی می‌چرخد.

رابرتسون در آثارش نشان می‌دهد که چگونه اندیشه‌های رواقی با اصول CBT هم‌پوشانی دارند و حتی مبنای شکل‌گیری این شیوه‌ی درمانی بوده‌اند. کتاب فلسفه‌ی CBT به بررسی این پیوندها و کاربرد آن‌ها در مدیریت هیجان و افزایش توان تصمیم‌گیری فرد می‌پردازد.

کتاب چگونه مثل امپراتور روم فکر کنیم ترکیبی از زندگی‌نامه، فلسفه و روان‌شناسی است و با روایت زندگی مارکوس آئورلیوس، امپراتور رواقی، کاربرد عملی رواقی‌گری را شرح می‌دهد. این اثر به‌دلیل پیوند میان روان‌درمانی و فلسفه مورد توجه خوانندگان قرار گرفت.

در سال ۲۰۲۴، رابرتسون کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم را منتشر کرد؛ اثری که به بررسی شیوه‌ی گفت‌وگوی سقراطی، اهمیت پرسشگری عقلانی و نقش فضیلت در زندگی می‌پردازد. او با استفاده از آثار افلاطون و گزنوفون، روش اندیشیدن سقراط را بازسازی می‌کند و نشان می‌دهد که این رویکرد در تصمیم‌گیری، خودآگاهی و سلامت روان مفید است. بسیاری از منتقدانْ این کتاب را به‌دلیل کاربردی‌بودن و روایت جذاب آن ستوده‌اند.

بخشی از کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم

«سقراط برخلاف اغلب چهره‌های مهم تاریخی، بیش‌تر از مجرای چهره‌ای که در منابع ادبی از او ترسیم شده است شناخته می‌شود و بخشی از این منابع هم به مشکل «ساختگی بودن» مبتلا هستند. بیش‌تر گفت‌وگوهای سقراطی در آثار افلاطون و گزنفون به فاصلهٔ اندکی پس از مرگ او به رشتهٔ تحریر درآمده‌اند. درواقع افلاطون و گزنفون در هنگام مرگ سقراط جوانانی بیش نبوده و احتمالاً فقط در خلال پنج شش سال آخر عمر همنشینش شده بودند. قدیمی‌ترین منبع دربارهٔ زندگی سقراط نمایش‌نامهٔ هجوآمیز «آریستوفان» با عنوان «ابرها» است که تصویر بسیار متفاوتی از او ترسیم کرده و هنگامی که در قید حیات بود به اجرا درآمد. همچنین در بین آثار نویسندگان باستان که در طول سده‌های بعدی به کار نوشتن مشغول بودند می‌توان تعداد انگشت‌شماری روایت عمدتاً طنزآمیز و تعداد به‌مراتب بیش‌تری حکایت دید. سقراط شخصیتی واقعی و یک فیلسوف مشهور آتنی بود. با این حال با وجود سنت غنی ادبی یونان آن روزگار، بسیاری از جزییات ناظر بر زندگی و اندیشهٔ او در پس پردهٔ ابهام باقی مانده‌اند. چالش تشخیص واقعی از ساختگی در منابع موجود که تاریخ‌نگاران را برای سده‌های متمادی دستخوش سردرگمی کرده است «مسئلهٔ سقراطی» نام دارد.»