کتاب ایران و همسایگانش

کتاب ایران و همسایگانش نوشتهٔ فریدون آدمیت و ترجمهٔ شفق سعد است. نشر نو این کتابِ تاریخ ایران و جهان را منتشر کرده است.

درباره کتاب ایران و همسایگانش

کتاب ایران و همسایگانش کوشیده است روابط دیپلماتیک ایران و همسایگانش را در سال‌هایی بررسی کند که طی آن نهایتاً تسلط سیاسی، اقتصادی و استراتژیک روسیه در شمال و برتری بریتانیا در جنوب تثبیت شد و گشایشی نویدبخش در کار دشوار خاتمه‌دادن به مشاجرات طولانی‌مدت بین ترکیه و ایران صورت گرفت. این کتاب را یک تاریخ‌نگارِ مبتکر و معاصر ایرانی به نام فریدون آدمیت به رشتهٔ تحریر درآورده است. گفته شده است که دورهٔ زمانی این بررسی در کتاب حاضر (۱۸۳۰ - ۱۸۱۵) در تاریخ اخیر ایران است که اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. روسیه برای گسترش سلطهٔ خود بر قفقاز و این سوی رود ارس می‌کوشید، بریتانیا به‌دنبال تفوق بر خلیج فارس بود و ایران در آخرین نبردهای ازپیش‌باخته برای تأمین منافع خود جنگ‌وجدال می‌کرد. دههٔ سوم قرن نوزدهم میلادی شاهد تغییراتی بنیادین در وضعیت قفقاز و دریای خزر و خلیج فارس بود که هر یک به‌ترتیب تبدیل شده بود به استانی از روسیه، دریاچه‌ای در تملّک روسیه و آخرین موردْ در عمل، دریایی تحت‌سلطهٔ بریتانیا؛ به‌علاوه در آن دورهٔ زمانی رقابت ایران و ترکیه برای آخرین‌بار به برخورد نظامی انجامید و مهم‌تر اینکه نخستین تلاش‌ها برای حل علل درگیری‌های مکرر سابق صورت گرفت که نتیجتاً مرحله‌ای جدید در روابط بین دو همسایه بر اساس تفاهم بیشتر آغاز شد؛ دورانی که ژئوپلتیک منطقه شکل گرفت و تأثیرش تا به امروز پابرجا بوده است. کتاب حاضر چهار بخش دارد؛ «مقدمات»، «روابط ایران‌روسیه»، «روابط ایران‌ترکیه»‌ و «خلیج فارس در روابط ایران‌‌‌بریتانیا».

خواندن کتاب ایران و همسایگانش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب تاریخ ایران و جهان پیشنهاد می‌کنیم.

درباره فریدون آدمیت

فریدون آدمیت در سال ۱۲۹۹ در تهران به دنیا آمد و در ۱۰ فروردین ۱۳۸۷ در تهران درگذشت. او نویسنده، تاریخ‌نگار و از مقامات عالی‌رتبهٔ وزارت امور خارجه در ایران بود. آثار او عمدتاً دربارهٔ تاریخ مشروطیت و شخصیت‌های مرتبط با آن است. روش او در تاریخ‌نگاری به‌گفتهٔ خودش، تاریخ‌نگاری تحلیلی - انتقادی بود. از کتاب‌های او می‌توان به «ایران و همسایگانش»، «فکر آزادی و مقدمهٔ نهضت مشروطیت ایران» و «امیرکبیر و ایران» و «افکار سیاسی و اجتماعی - اقتصادی در آثار منتشرنشدهٔ دوران قاجار» اشاره کرد.

بخشی از کتاب ایران و همسایگانش

«رئوس اصلی سیاست بریتانیا در قبال خلیج فارس اندک‌اندک در حال تدوین بود و حکومت بریتانیا در هند تمام جوانب مسأله را مورد مداقۀ کامل قرار می‌داد. جهت تبیین سیری که دیپلماسی بریتانیا در این مورد به خود گرفت و نیز تعیین نقش هریک از عناصر دخیل در صورت نهایی آن باید اشاره کنیم به دیدگاه‌های شایان توجهی که در شورای حکومتی بمبئی ارائه شد و همچنین بازنمود آن دیدگاه‌ها در گزارش نهایی آن شورا به حکومت عالی هند که تصمیم‌گیری نهایی را بر عهده داشت. فرانسیس واردن دبیر ارشد در حکومت بمبئی در یادداشت خود (۳ آوریل ۱۸۱۹/‌۱۳ فروردین ۱۱۹۸) مخالفتش را با پیش‌نویس طرح پیشنهادی بیان کرد. در آن پیش‌نویس اظهار شده بود: به شرط اینکه آنچه موجب دلمشغولی بریتانیا شده یعنی سرکوب کامل راهزنی دریایی، انجام شود، آن‌گاه برای حکومت بریتانیا "کاملاً علی‌السویه می‌بایست باشد" که جزایر و بنادر گوناگون در کرانۀ ایرانی و عربی به کدام قدرت یا قدرت‌ها واگذار شود. ولی "چنانچه مداخلۀ ما در این موضوع درخواست شود، اِعمال این مداخله باید با توجه منصفانه به دعاوی و حقوق" قدرت‌های مختلف در خلیج باشد. واردن نوشت: "ما باید کاملاً عکس آن قاعده عمل کنیم" و بحرین را یا به امام مسقط یا به ابراهیم پاشا -اگر بتواند رأس‌الخیمه را به سامان درآورد- واگذار کنیم. واردن ادامه داد: "نظر به آنکه به یک موقعیت مرکزی و مشرف بر خلیج نیازمندیم"، جزیرۀ قشم "مناسب‌ترین مکان به نظر می‌رسد" و در "ترتیبات نهانی" که برقرار خواهد شد باید این حق را برای رزم‌ناوهای خود تضمین کنیم که مجاز باشند "آزادانه به تمام بنادر خلیج وارد شوند و از تمام قایق‌هایی که مجاز نیستند بیش از آنچه برای امنیت دریانوردی لازم است خدمه یا سلاح حمل کنند، حق بازرسی داشته باشند یا به ضبط و مصادرۀ آنان اقدام کنند."»