کتاب ایران در دوره قحطی

کتاب ایران در دوره قحطی به قلم ویلیام بریتل ‌بنک، ترجمه‌ سیده فاطمه یاحسینی و به کوشش نشر شیرازه کتاب ما روانه‌ی بازار شده است. این اثر در واقع سفرنامه و گزارشی تاریخی از یکی از تاریک‌ترین و هولناک‌ترین دوران‌های تاریخ ایران، یعنی قحطی بزرگ سال‌های ۱۲۸۷ تا ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰-۱۸۷۲ میلادی) در عصر ناصری است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایران در دوره قحطی

کتاب ایران در دوره قحطی اثری از ویلیام بریتل‌بنک، جهانگرد انگلیسی، است. او در زمانی قدم به خاک ایران گذاشت که این سرزمین در چنگال خشکسالی بی‌سابقه و قحطی ویرانگری گرفتار بود که طبق تخمین‌ها، بخش بزرگی از جمعیت کشور را به کام مرگ فرستاد. کتاب او برخلاف بسیاری از سفرنامه‌های آن دوران که تنها به توصیف بناها یا آداب دربار می‌پرداختند، حاصل مشاهده‌ی میدانی و بی‌واسطه از فروپاشی اجتماعی و انسانی است.

ویلیام بریتل‌بنک با نگاهی جست‌وجوگر، نه‌تنها بلایای طبیعی، بلکه بی‌کفایتی مفرط حکام محلی و دولت مرکزی را در مدیریت این فاجعه به تصویر می‌کشد. ترجمه‌ی سیده فاطمه یاحسینی به‌همراه حواشی لازم باعث شده تا این گزارش به منبعی مفید برای درک واقعیت‌های زندگی مردم عادی در دوران قاجار تبدیل شود.

خلاصه کتاب ایران در دوره قحطی

ماجراهای سفر بریتل‌بنک از جنوب ایران و بندر بوشهر آغاز می‌شود. او به قصد سیاحت وارد ایران می‌شود، اما خیلی زود درمی‌یابد که با سرزمینی روبه‌روست که گویی سایه‌ی مرگ بر آن سنگینی می‌کند. او در مسیر حرکت خود به‌سمت شیراز، اصفهان و تهران، با صحنه‌هایی مواجه می‌شود که باورش برای خواننده دشوار است؛ جاده‌هایی که با اجساد رهاشده پر شده‌اند، مردمی که از شدت گرسنگی به خوردن علف و ریشه‌ی گیاهان روی آورده‌اند و شهرهایی که به ویرانه بدل گشته‌اند.

نویسنده در خلال توصیف این فجایع، به تضاد طبقاتی عمیق در جامعه‌ی آن زمان اشاره می‌کند؛ جایی که در یک سو، مردم از گرسنگی جان می‌دهند و در سوی دیگر، انبارداران و حکام به احتکار غله مشغول‌ هستند تا سود بیشتری به دست آورند. او همچنین به تلاش‌های برخی مبلغان مذهبی و تجار خارجی برای کمک به قحطی‌زدگان اشاره می‌کند، اما تأکید بر این نکته دارد که عمق فاجعه بسیار فراتر از این کمک‌های خرد بوده است.

چرا باید کتاب ایران در دوره قحطی را بخوانیم؟

تاریخ ایران معمولاً در جنگ‌ها و جابه‌جایی قدرت‌ها خلاصه شده است، اما این کتاب به ما یادآوری می‌کند که تاریخ واقعی را باید در سفره‌های خالی و رنج‌های مردم جست‌وجو کرد. مطالعه‌ی این اثر برای درک چرایی عقب‌ماندگی ساختاری ایران در قرن نوزدهم مفید است. این اثر به ما نشان می‌دهد که چگونه بلایای طبیعی در کنار فساد سیستماتیک می‌تواند تمدن‌ها را تا مرز نابودی پیش ببرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این اثر را به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران پیشنهاد می‌دهیم؛ همچنین اگر به ژانر سفرنامه‌های تاریخی علاقه دارید و می‌خواهید ایران را از دید یک ناظر خارجی بی‌طرف در یکی از بحرانی‌ترین دورانش تماشا کنید، این کتاب انتخاب مناسبی است.