کتاب خاندان ابراهیم (ع)

کتاب خاندان ابراهیم (ع) نوشتهٔ هرشل شنکس و ترجمهٔ سیدروح اله شفیعی است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی حاوی بازخوانی داستان‌هایی از کتاب پیدایش.

درباره کتاب خاندان ابراهیم (ع)

کتاب خاندان ابراهیم (ع) که در پنج فصل نوشته شده، حاوی رشته‌نوشتارهایی پیرامون بازخوانی داستان‌های کتاب مقدس دربارهٔ حضرت ابراهیم  (ع) و خانوادهٔ او است. مترجم گفته است که جایگاه برجستهٔ کتاب مقدس نه‌تنها در آیین‌های ابراهیمی که در فرهنگ و اندیشهٔ مغرب‌زمین بر کسی پوشیده نیست و آوازهٔ بلند ابراهیم (پدر ادیان یهودیت، مسیحیت و اسلام‌) بی‌نیاز از هر دوباره‌گویی است. بازخوانی داستان‌های ابراهیم  (ع) و خاندانش، برایند سه بردار است؛ داستان‌های زندگی او در کتاب‌های مقدس هر سه دین توحیدی. کتاب حاضر می‌تواند دریچه‌ای به‌سوی فهم ژرف‌تر کتاب مقدس و گفت‌وگوی سازنده میان پیروان ادیان ابراهیمی بگشاید. نویسندگان این رشته‌نوشتارها کوشیده‌اند از گوشه‌هایی تازه و دیگرگون به داستان‌های کتاب مقدس بنگرند. آنان یا با پرسش‌هایی نو به‌سراغ کتاب مقدس می‌روند یا در پی پاسخ‌هایی نو برای پرسش‌های پیشین خود هستند و یا در چارچوبی که می‌توان آن را چرخش اسطوره‌شناختی نامید، به دیگر خوانش‌ها واکنش نشان می‌دهند. این نوشتارها دیگرگون و این بازی بازخوانی و دگراندیشی، چندان هم آشفته و بی‌قاعده نیست؛ نمی‌توان هر‌ آنچه را تاکنون گفته شده، یک‌سره به کنار نهاد و دستاورد چنین رهیافتی را دگراندیشی خواند. سازوکارها و دستمایه‌های این بازخوانی و دگراندیشی بسیار گسترده‌اند. گاه نگاهی دگرگونه به معنی یک واژه یا جمله و گاه کنش‌ها و توانایی‌های بینامتنی مفسر به یاری او می‌آیند، اما این نگاه دیگرگون را چه سودی و این بازخوانی را چه دستاوردی است؟ هنگامی می‌توان به یافتن پاسخ این پرسش امید بست که خواننده، مطالعهٔ کتاب را تا جاهایی پیش ببرد.

خواندن کتاب خاندان ابراهیم (ع) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های تاریخ ادیان، کلام تطبیقی، دین‌شناسی و نیز تفسیر و علوم قرآنی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب خاندان ابراهیم (ع)

«آیا اسماعیل پسر نخست ابراهیم به برادر ناتنی کوچکش اسحاق تعرض می‌کند؟ محوشدن چهار واژه از یک نسخهٔ کهن کتاب مقدس این احتمال آزاردهنده را مطرح می‌کند که گویا در آن کتاب حادثهٔ تعرض به یک کودک ثبت شده است. تصور بسیار تکان‌دهندهٔ دیگر این است که ربّیان سانسورچیْ این واژه‌ها را از متن کتاب مقدس حذف کرده باشند!

در کتاب پیدایش می‌خوانیم که ابراهیم و سارا فرزندی ندارند. ازهمین‌روی سارا کنیز خود ـ‌زنی مصری به نام هاجرــ را به ابراهیم می‌دهد. سرانجام هاجر برای ابراهیم پسری می‌زاید و ابراهیم آن پسر را اسماعیل می‌نامد (کتاب پیدایش؛ باب ۱۶، آیات ۴ تا ۱۶). همچنان‌که اسماعیل بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود خدا وعدهٔ قابل‌ملاحظه‌ای به ابراهیم ۹۹ ساله و همسر ۹۰ ساله‌اش می‌دهد: سارا پسری خواهد زایید که جایگزین اسماعیل و وارث برکت الاهی ابراهیم خواهد شد (کتاب پیدایش؛ باب ۱۷، آیهٔ ۱۹). نکتهٔ جالب توجه این‌که در خبرهای خندیدن سارا با صدای بلند (کتاب پیدایش؛ باب ۱۸، آیهٔ ۱۲) و نیز نام پسرش اسحاق ـ‌به معنی «من خندیدم» (باب ۲۱، آیهٔ ۳)‌[۱‌] ــ اندکی بازی با واژگان زبان عبری در کار است.

اکنون کتاب مقدس پرده‌ای بسیار مبهم از داستان را گزارش می‌کند که در آن اسماعیل نوجوان را در جشن پایان شیرخوارگی برادر ناتنی کوچکش سرگرم بازی با او می‌یابیم. اما این جشن در کام سارا سخت تلخ می‌شود زیرا او اسماعیل را می‌پاید و می‌بیند که دارد با اسحاق کاری می‌کند (کتاب پیدایش؛ باب ۲۱، آیهٔ ۹). این کار برای سارا چنان آزاردهنده و پریشان‌کننده است که بی‌درنگ خواستار رانده‌شدن اسماعیل و مادرش به بیابان می‌شود. به‌راستی سارا دقیقاً چه می‌بیند؟ و اسماعیل دقیقاً چه کاری می‌کند که این چنین مایهٔ خشمگینی و برآشفتگی سارا می‌شود؟

ترجمه‌های انگلیسی رایج کتاب مقدس چیزی بیش از این نمی‌گویند که سارا اسماعیل را می‌بیند که اسحاق کوچک را مسخره می‌کند.‌[۲] آن‌ها از ما می‌خواهند تا به‌سادگی باور کنیم که تنها برای مسخره‌بازی آن نوجوان است که سارا، او و مادرش را از خانه بیرون می‌کند تا در بیابان بمیرند! مگر این‌که سارا چیزی بسیار زشت‌تر از این را دیده باشد...

کلید رازگشایی از خشم دیوانه‌وار و کُشندهٔ سارا را باید در واژهٔ عبری به‌کاررفته در گزارش کتاب مقدس برای توصیف کاری که اسماعیل با اسحاق می‌کند جست: «ضاحاک». یکی از معانی این واژه «خندیدن» است؛ گونه‌ای بازی واژگانی با نام «اسحاق».‌[۳] این همان معنی‌یی است که مترجمان کتاب مقدس اعم از مترجمان قدیمی و جدید بدان اعتماد نموده و سپس نتیجه گرفته‌اند که اسماعیل به اسحاق می‌خندد یا او را مسخره می‌کند. مترجمان تمایل ندارند به ما اجازه دهند تا بدانیم معنی دیگر این واژه «نوازش‌کردن» است و نیز این را که شاید از معنی اصلی متن عبری کتاب مقدس چنین برآید که آن‌چه سارا می‌بیند درواقع گونه‌ای بازی جنسی اسماعیل با برادر کوچکش بوده است. راستی! یک واژهٔ عبری بسیار همانند با این تنها چند سطر جلوتر در کتاب پیدایش برای توصیف نوازش‌های عاشقانهٔ ربه‌کا از سوی اسحاق در آن سوی پنجرهٔ خانهٔ ابی‌ملک پادشاه فلسطین پدیدار می‌شود (کتاب پیدایش؛ باب ۲۶، آیهٔ ۸).»