کتاب زمین زهری

کتاب زمین زهری نوشتۀ محمدآصف سلطان‌زاده در نشر نی به چاپ رسیده است. این کتاب از ادبیات افغانستان و به زبان فارسی است. کتاب، داستان مردی مین‌روب را روایت می‌کند که سال‌هاست تک‌و‌تنها در دره‌های افغانستان مشغول خنثی‌کردن مین‌های روی زمین است.

درباره کتاب زمین زهری

داستان کتاب زمین زهری، روایت مردی در سرزمین افغانستان است که از سال ۲۰۰۱ شغل مین‌روبی یا آن‌گونه که در کتاب آمده است ماین‌روبی دارد. او در این مدت هرگونه مینی را خنثی کرده است. هزاران مین یا آن‌قدر زیاد که تعدادشان را ندارد. او حسابشان را ندارد؛ چون اعتقاد دارد حتی مثل یک زندانی هم نیست که تعداد روزهای باقی‌مانده را روی دیوار علامت می‌زند به امید بیرون آمدن. شغل او به‌گونه‌ای است که هر آن ممکن است یک مین زیر دست و پایش بترکد و او کشته شود. او کار خود را مانند یک اعدامی می‌داند که منتظر است ببیند چه زمانی حکمش اجرا می‌شود. لطظه‌های خنثی کردن مین‌های خطرناک برای او حکم صدای قدم‌های افسران چکمه‌پوش را دارد که در راهرو زندان برای بردن محکوم اعدامی آمده‌اند؛ همان‌قدر تشویق و اضطراب. 

او در افغانستان به دنیا آمده و همان‌جا نیز بزرگ شده است. تعداد مین‌ها آنجا آن‌قدر زیاد است که به هر افغانی یک یا چند مین می‌رسد. او از آغاز قرن جدید کارش را شروع کرده است. قراردادش را هفته‌ به هفته تمدید می‌کنند؛ یعنی آخر هفته در روز جمعه که کار نمی‌کند. او حتی از تعداد مین‌روب‌ها در افغانستان بی‌خبر است و به‌دلیل تنها بودن در بر و بیابان و دره، گمان می‌کند تنها مین‌روب دنیاست. با این حال قصد ترک کارش را ندارد؛ چون تصوری از شغل دیگر ندارد. هر دره و کوهستانی را که تمام می‌کند، شرکت او را به دره و کوهستان دیگر می‌برد و در تمام جاها تنها است. هر هفته راننده و مهندس ناظر کار می‌آیند برایش آذوقه می‌آورند و مین‌هایی را که خنثی کرده است با خود می‌برند. 

برای او قرن جدید قرن مین‌روبی است. مین‌هایی که در قرن بیستم کار گذاشته شدند و حالا در این قرن دیگر نباید قربانی بگیرند. کل کتاب، تک‌گویی‌های این خنثی‌کنندۀ مین است. مین‌هایی که ساخت همۀ کشورهای دنیا هستند! در کتاب زمین زهری لغات فارسی دری زیاد استفاده شده است و نویسنده برای روشن شدن معنای مد نظر در انتهای کتاب واژه‌ها و اصطلاحات را کوتاه توضیح داده است.

درباره محمدآصف سلطان‌زاده

محمدآصف سلطان‌زاده، نویسندۀ افغان است. او سال‌ها پیش از افغانستان به ایران مهاجرت کرد و به کار در خیاط‌خانه‌ها پرداخت. پس از سال‌ها زندگی در ایران، در ۱۳۸۰ نیز از ایران به دانمارک رفت و اینک مقیم دانمارک است. نوع داستان‌نویسی محمدآصف سلطان‌زاده شاخه‌ای از داستان‌نویسی فارسی محسوب می‌شود که گرچه آبشخورهای مشترکی با داستان‌نویسی فارسی در ایران دارد، تمایزهایی نیز با این شیوه‌ۀ داستان‌نویسی دارد. البته سلطان‌زاده داستان‌نویسی را در ایران شروع کرد و نخستین مجموعه داستانش را در ۱۳۷۹ و زمان اقامت در ایران به چاپ رساند. او همچنین کتاب‌‎های دوم، سوم و چهارمش را گرچه در خارج از ایران، عمدتاً دانمارک نوشته؛ ولی این کتاب‌ها را در ایران هم منتشر کرده است.

خواندن کتاب زمین زهری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به همۀ دوستداران ادبیات داستانی به‌ویژه ادبیات افغانستان پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب زمین زهری

«سال‌هاست چرس می‌کشم و این هم از اقلامی است که مهندس یا انجنیر هر پایان هفته با دیگر اقلام از قبیل مواد غذایی و کتاب و کاغذ برایم می‌آورد. حساب نکرده‌ام ولی اگر حساب می‌کردم شاید در تمام این سال‌ها نزدیک به یک تُن چرس دود کرده باشم. این رقم ارتباط مستقیم دارد با تعداد ماین‌های استخراج‌شده. شاید حدود دوازده‌هزار ماین. اگر آن‌ها را تقسیم روزهای کاری‌ام کرده باشم، می‌شود روزی بیست‌وپنج تا سی ماین. و اگر این را هم تقسیم بر ساعات کاری‌ام کنم، هر ساعت سه تا چهار ماین را کشف و استخراج کرده‌ام. نمی‌توانم بگویم کدام مرحله از کار وقت زیاد می‌برد، کشف یا استخراج؟ گاه این و گاه آن. شده زمان‌هایی که ساعت‌ها در جست‌وجوی ماینی بوده‌ام در میان علفزار و سنگزار، عقربهٔ دستگاه فلزیاب مدام تکان می‌خورده و صدای بوق خفیف دستگاه بر صدای جیرجیرک اعماق زمین چربش می‌گرفته است. از ماین دور می‌شده‌ام و نزدیک می‌گشته‌ام تا بعد کشف کنم به چه ظرافتی آن را در میان بته‌های خار یا خاک راه و بیابان پنهان کرده‌اند. و باز هم شده است زمان‌هایی که نصف روز تمام را اختصاص داده باشم به استخراج ماینی. در ساخت بعضی از ماین‌ها چنان پیچیدگی‌ای به کار برده‌اند که به من احساس یک جراح مغز را می‌دهد که با تکان کوچکی از انگشت ممکن است نورون‌هایی آسیب ببینند و بیمار بخش مهمی از آگاهی و حواسش را از دست بدهد. کار پیچیده‌ای است استخراج ماین یا، به‌قول مهندس افغان، خنثی‌سازی آن. باید راه این کار را آموخته باشی. من اگرچه تنها آموزشی کوتاه برای این کار دیده‌ام ولی از آن به بعد هرچه بوده تجربه بوده است. مادر دانش من همین تجربه‌های عمیق من است در این زمینه. آن‌چنان در این کار خبره شده‌ام که به‌ضرس قاطع می‌توانم ادعا کنم در روی زمین تنها من هستم که در عرصهٔ کشف و استخراج ماین قابلیت دارم.»