کتاب عناصر داستان

کتاب عناصر داستان نوشتهٔ رابرت اسکولز و ترجمهٔ فرزانه طاهری است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب عناصر داستان

روی سخن این کتاب با خواننده‌ٔ غیرمتخصص و تازه‌آشنای داستان است و به اصول اساسی داستان می‌پردازد نه به پیچیدگی‌ها و اصطلاحات و مفاهیم بغرنج نقد و تحلیل. کوشش آن در جهت مجهز کردن خواننده به ابزارهایِ مفهومیِ اساسی برای درک و تحلیل و تفسیر داستان‌ها است. کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است: در بخش نخست عناصر اصلی داستان، تفاوت آن با واقعیت و حقیقت، گونه‌ها و انگاره‌های مختلف داستان، و مفاهیمی چون طرح و شخصیت و معنا و نظرگاه و نقشه معرفی و بررسی می‌شوند. در بخش دوم سه داستان نمونه از سه نویسنده‌ٔ برجسته: موپاسان، جویس، بورخس آمده‌اند و درباره‌ٔ هر یک از آن‌ها تفسیری ارائه شده تا چگونگی کاربستِ رویه‌های مطرح در بخش نخست روشن‌تر شود.

خواندن کتاب عناصر داستان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به کسانی که می‌خواهند داستان‌نویسی را آغاز کنند پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب عناصر داستان

«داستان قصه‌ای برساخته است. این تعریف حوزه‌های بسیاری را در بر می‌گیرد؛ از آن جمله است: دروغ‌هایی که در خانه و خانواده سرهم می‌کنیم تا خود را از کنجکاوی‌های آزارنده حفظ کنیم، و لطیفه‌هایی که تصادفاً می‌شنویم و بعد من باب مکالمه مؤدبانه (یا غیرمؤدبانه) بازگو می‌کنیم، و نیز آثار ادبی خیالپرورد و بزرگی چون بهشت گمشده میلتون یا خود کتاب مقدس. بله، می‌گویم که کتاب مقدس داستان است، اما پیش از آنکه از سر تقوا و با حالتی حق‌به‌جانب رگ‌های گردنتان برآماسد یا از سر اعتقاد به شکاکیت به رضایت سر بجنبانید، چند کلمه دیگر را هم بخوانید. کتاب مقدس داستان است چون قصه برساخته است. مقصودم این نیست که حتماً باید نتیجه گرفت که از حقیقت در آن خبری نیست. این هم نیست که در کتاب مقدس ممکن است از امور واقع خبری نباشد. نسبت امر واقع با داستان ابداً به آن سادگی‌ها که شاید فکر کنیم نیست؛ و چون این نسبت در درک داستان حائز اهمیت است باید با دقتی در خور به بررسی آن پرداخت.

امر واقع و داستان آشنایان قدیم‌اند. هر دو از واژه‌های لاتین مشتق شده‌اند. fact (امر واقع) از facere ــ ساختن یا کردن ــ گرفته شده است. fiction (داستان) از fingere ــ ساختن یا شکل دادن. شاید فکر کنید چه کلمات ساده‌ای ــ چرا که نغمه دیگری از سر تأیید یا عدم‌تأیید بر آنها بار نشده است. اما اقبال این دو در جهان واژه‌ها به یکسان نبوده است. کار و بار fact (امر واقع) رونق فراوان یافته است. در مکالمات روزمره ما fact(امر واقع) با ستون‌های جامعه زبان یعنی «واقعیت» و «حقیقت» پیوند خورده است. اما fiction (داستان) همنشین موجودات مشکوکی است چون «غیرواقعی بودن» و «دروغ بودن». با این همه، اگر نیک بنگریم، می‌توانیم ببینیم که نسبت «امر واقع» و «داستان» با «واقعی» و «حقیقی» دقیقاً همانی نیست که به ظاهر می‌نماید. معنای تحت‌اللفظی امر واقع هنوز هم در نظر ما «امر رخ داده» است. و داستان هم هرگز معنای «امر ساخته شده» اش را از دست نداده است. اما امور رخ داده یا ساخته شده از چه نظر حقیقت یا واقعیت می‌یابند؟ امر رخ داده وقتی انجام می‌گیرد، دیگر وجود واقعی ندارد. ممکن است پیامدهایی داشته باشد، و ممکن است اسنادی وجود داشته باشند دال بر اینکه قبلا وجود داشته است (مثلا جنگ داخلی امریکا). اما همین که رخ داد، دیگر موجودیت‌اش پایان می‌پذیرد. اما چیزی که ساخته می‌شود، تا زمانی که فساد نپذیرد یا نابود نشود، وجود دارد. همین که پایان می‌پذیرد، موجودیت‌اش آغاز می‌شود (مثلا داستانی از جنگ داخلی امریکا مانند نشان سرخ دلیری استیفن کرِین). سرانجام آنکه امر واقع هیچ نوع وجود خارجی ندارد، حال آنکه داستان ممکن است قرن‌ها دوام بیاورد.»