کتاب جامعه شناسی تئاتر

کتاب جامعه شناسی تئاتر، با عنوان اصلی Sociologie du théâtre: sociologie des ombres collectives، نوشته ژان دووینیو و ترجمه جلال ستاری است و نشر مرکز در سال ۱۳۹۲ آن را منتشر کرده است. نویسنده تئاتر را در پیوند با آیین، قدرت، جمع، نقش‌های اجتماعی و دگرگونی‌های تاریخی بررسی می‌کند. این کتاب از تراژدی یونان تا نمایش‌های مذهبی و درام‌های دوره‌های بعدی پیش می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه صحنه از خلال زندگی جمعی شکل می‌گیرد و هم‌زمان از آن فاصله می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جامعه شناسی تئاتر اثر ژان دووینیو

کتاب جامعه شناسی تئاتر، نوشته‌ی ژان دووینیو، تلاشی است برای فهم تئاتر از زاویه‌ی زندگی جمعی، آیین‌ها، ساختارهای اجتماعی و تجربه‌های تاریخی. نویسنده تئاتر را رخدادی می‌بیند که در آن جامعه تصویرهایی از خود، تنش‌ها، آرزوها و شکل‌های قدرت را آشکار می‌کند. در این نگاه، نمایش هم بازنمایی زندگی است هم جایی است که جامعه بخشی از خود را می‌سازد، می‌آزماید و گاه به چالش می‌کشد.

کتاب جامعه شناسی تئاتر در فصل‌های مختلف،‌ به کاربندی اجتماعی تئاتر، نسبت تشریفات اجتماعی و تشریفات دراماتیک، جایگاه تماشاگر، نقش بازیگر، مفهوم کاتارسیس، ریشه‌های تراژدی و نسبت میان صحنه و ساختارهای جمعی می‌پردازد. ژان دووینیو با مرور نمونه‌هایی از یونان باستان، آیین‌های جمعی، نمایش‌های مذهبی، صحنه‌های الیزابتی و تئاتر دوره‌های بعد، نشان می‌دهد که هر شکل نمایشی در بستری مشخص پدید می‌آید. یکی از نکته‌های مهم کتاب این است که تئاتر نه آینه‌ای بی‌واسطه از جامعه، بلکه صورتی فشرده و دگرگون‌شده از کشاکش‌های اجتماعی است؛ جایی که نقش‌ها، بحران‌ها، انزوا، قدرت و ناهنجاری به‌شکلی برجسته دیده می‌شوند.

کتاب جامعه شناسی تئاتر به شرح تاریخ شکل‌های نمایشی بسنده نمی‌کند و در فصل‌هایی مانند «تئاتر در جامعه، جامعه در تئاتر» و «ثوابت نقد تئاتر»، به پرسش‌های بنیادی‌تری می‌رسد: چه چیزی تئاتر را از آیین جدا می‌کند؟ چرا بعضی موقعیت‌های اجتماعی به‌صورت دراماتیک بر صحنه ظاهر می‌شوند؟ چگونه شخصیت‌های نمایشی، از شاه و قهرمان تا گناهکار و مطرود، حامل تنش‌های عمیق جمعی می‌شوند؟ این اثر هم نظری است هم پر از مثال است و افقی گسترده به فهم نسبت میان هنر نمایش و حیات اجتماعی می‌گشاید.

خلاصه کتاب جامعه شناسی تئاتر

ژان دووینیو تئاتر را به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی بررسی می‌کند و می‌کوشد تا نشان دهد چگونه نمایش از آیین‌ها، نقش‌های جمعی، بحران‌های تاریخی و ساختارهای قدرت سر بر می‌آورد. نویسنده توضیح می‌دهد که صحنه فقط محل اجرای متن نیست و جایی است که جامعه در آن خود را بازمی‌نماید، نقش‌ها را برجسته می‌کند و تنش‌های پنهانش را به تصویر می‌کشد.

کتاب جامعه شناسی تئاتر در مسیر خود از تراژدی، تشریفات، جایگاه تماشاگر، مفهوم کاتارسیس، شخصیت‌های استثنایی و نسبت میان واقعیت اجتماعی و جهان دراماتیک نیز سخن می‌گوید. حاصل این بحث‌ها تصویری است از تئاتر به‌مثابه عرصه‌ای که میان زندگی جمعی، تخیل و آفرینش هنری پیوند برقرار می‌کند.

چرا باید کتاب جامعه شناسی تئاتر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جامعه شناسی تئاتر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تئاتر را در پیوند با آیین، قدرت، جمع و ساختارهای اجتماعی توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند معنای نمایش، تشریفات اجتماعی و تجربه‌ی جمعی را بهتر درک کند.
• این اثر نشان می‌دهد که چگونه شخصیت‌های نمایشی حامل بحران‌ها و تنش‌های جامعه می‌شوند.
• این کتاب به فهم جایگاه تماشاگر، بازیگر و صحنه در شکل‌گیری معنای تئاتر کمک می‌کند.
• بحث‌های کتاب برای شناخت نسبت میان تاریخ اجتماعی و دگرگونی شکل‌های نمایشی سودمند است.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند تئاتر را فراتر از متن نمایش‌نامه درک کنند.

خواندن کتاب جامعه شناسی تئاتر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جامعه شناسی تئاتر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران تئاتر که می‌خواهند نسبت صحنه و جامعه را به‌طور جدی بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی هنر که درباره‌ی پیوند آفرینش هنری و زندگی جمعی پرسش دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌های اجتماعی تراژدی، آیین و نمایش بیشتر بدانند.
• کارگردانان، نمایش‌نامه‌نویسان و بازیگرانی که به جایگاه تماشاگر و کارکرد اجتماعی اجرا فکر می‌کنند.
• مخاطبانی که از کتاب‌های نظریِ مرتبط با تاریخ اندیشه و هنر نمایش استقبال می‌کنند.

درباره ژان دووینیو

ژان دووینیو، رمان‌نویس، جامعه‌شناس و انسان‌شناس فرانسوی، در ۲۲ فوریه‌ی ۱۹۲۱ در شهر لا روشل فرانسه به دنیا آمد. او فعالیت حرفه‌ای خود را به‌عنوان دبیر دبیرستان آغاز کرد. ژرژ پرک، نویسنده‌ی سرشناس فرانسوی، از شاگردان او بود. دووینیو پس از دفاع از رساله‌ی دکتری خود به تدریس در دانشگاه تور پرداخت.

او در سال ۱۹۷۲ همراه با ژرژ پرک و پل ویریلیو مجله‌ی «علت مشترک» را بنیان گذاشت. دووینیو در ۱۷ فوریه‌ی ۲۰۰۷، در ۸۵سالگی، در زادگاهش درگذشت.

بخشی از کتاب جامعه شناسی تئاتر

«چگونه ممکن است تشخیص نداد که در تئاتر، تجربه‌ای گسترده‌تر از ادبیات، مدام بر آفرینش ادبی فزون می‌آید و از آن سرریز می‌شود و متنی که به نمایش درآمده است، نهضت‌های جمعی‌ای بر می‌انگیزد که به «اثرگذاری‌ها» و حتی به زیبایی‌شناسی تحویل نمی‌شود؟ اثری که مخاطبانش را یافت دیگر به پدیدآورنده‌اش تعلق ندارد و تا بی‌نهایت از او دور می‌افتد و چون به نمایش درآمد، وجودی در میان موجودات دیگر و واقعیتی زنده و عینی می‌شود. آیا این همان حسرتی نیست که همهٔ هنرها را بر آن می‌دارد تا چهره‌هایی بپردازند که برخوردار از مزیت دیگر جلوه‌های وجود باشند؟ بسی پیش از آن‌که کارگردان مدّعی شود که مقامِ «خالق راستین درام»، تنها از آن اوست یا آنتونن آرتو تأکید کند که «صحنهٔ تئاتر، خاستگاه هر خلاقیتی است» به آسانی ملاحظه می‌توان کرد که نمایش تئاتر، اعتقادات و شور و شیفتگی‌هایی بر می‌انگیزد که با تکانه‌هایی تطبیق می‌کنند که به زندگانی گروه‌ها و جوامع، نشاط می‌بخشند. هنر در این‌جا به درجه‌ای از عمومیت می‌رسد که از چارچوب ادبیات مکتوب سر ریز می‌شود و زیبایی‌شناسی در آن حوزه، به عملی اجتماعی بدل می‌گردد.»