کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن

کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن (Under the frangipani) نوشته میا کوتو و رمانی است از ادبیات معاصر موزامبیک که آوانامه نسخه‌ی صوتی آن را با گویندگی سلمان ظاهری منتشر کرده است. این کتاب صوتی، با ترجمه مهدی غبرایی، شنونده را به قلعه‌ای دورافتاده در ساحل اقیانوس هند می‌برد؛ جایی میان جنگ، استعمار، جادو و خاطره. در فضایی آمیخته از واقعیت و خیال، قتل مدیری مقتدر، حضور روح مرده‌ای در ذهن یک بازپرس و اعتراف‌های پی‌درپی سالمندان، هسته‌ی اصلی رمان را شکل می‌دهد و تصویری پرابهام از موزامبیک، پس از استقلال، پیش چشم مخاطب می‌گذارد.

درباره کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن اثر میا کوتو

کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن رمانی است به قلم میا کوتو که در موزامبیکِ پس از استقلال و پس از جنگ داخلی می‌گذرد؛ کشوری که از دل استعمار پرتغال بیرون آمد و حالا زیر فشار فساد، جنگ، قحطی و فروپاشی ارزش‌های بومی دست‌وپا می‌زند. راوی اصلی این رمان صوتی ارملیندو موکانگا است؛ مرده‌ای که سال‌ها پیش زیر درختچه‌ی یاسمن در قلعه‌ی استعماری سائو نیکولائو دفن شده و اکنون روحش در ذهن افسر پلیسی به نام ایزیدین نائیتا حلول کرده است. ایزیدین مأمور شده است قتل عالی‌جناب واستسومه، مدیر پناهگاه سالمندان، را در این قلعه‌ی دورافتاده بررسی کند.

رمان صوتی زیر درختچه‌ یاسمن ساختاری شبیه به یک پرونده‌ی بازپرسی دارد. هر شب یکی از سالمندان قلعه پای آتش می‌نشیند و اعتراف می‌کند که قاتل است؛ پیرمردی که در یک روز به دنیا آمده و پیر شده است، پیر پرتغالیِ تبعیدی، ساحره‌ای به نام لیتل میس‌نو و... روایت‌هایی جداگانه از گذشته و جنایت ارائه می‌دهند. این اعتراف‌ها در دفترچه‌ای که ایزیدین دارد ثبت می‌شود؛ دفترچه‌ای که ارملیندو وعده می‌دهد همراه با استخوان‌هایش در خاک بپوسد. همچنین مورچه‌خوار فلس‌داری به نام هالاکاووما که میان دنیای مردگان و زندگان رفت‌وآمد می‌کند، راهنمای روح ارملیندو است.

کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن با ترکیب قصه‌گویی آفریقایی، اسطوره، جادو، طنز تلخ و فضای قلعه‌ای محاصره‌شده، تصویری از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که در آن جنگ، استعمار و مادی‌گرایی جدید هم‌زمان بدن‌ها و خاطره‌ها را زخمی کرده است. این رمان صوتی در عین روایت یک قتل، مدام این سؤال را مطرح می‌کند که قربانی واقعی کیست؛ یک فرد، یا موزامبیک قدیم با جادو، خانواده و آدمیتش. این رمان نخستین‌بار در سال ۱۹۹۶ میلادی به زبان اصلی خود و با عنوان Varanda do frangipani منتشر شد.

خلاصه داستان صوتی زیر درختچه‌ یاسمن

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

ارملیندو موکانگا بی‌تشریفات و با ابزار کارش زیر درختچه‌ی یاسمن قلعه‌ی سائو نیکولائو دفن شده است. قرار است استخوان‌هایش را بیرون بکشند و از او قهرمان ملی بسازند. او برای فرار از این سرنوشت با راهنمایی مورچه‌خوار فلس‌دارش در تن افسر پلیسی به نام ایزیدین نائیتا حلول می‌کند؛ افسری که برای تحقیق درباره‌ی قتل عالی‌جناب واستسومه به قلعه اعزام شده است. در این قلعه‌ی محاصره‌شده فقط سالمندان و پرستاری به نام مارتا زندگی می‌کنند. هر سالمند در اعتراف‌های شبانه‌ی کنار آتش، خود را قاتل معرفی می‌کند و هم‌زمان بخشی از تاریخ شخصی و جمعی موزامبیک را بازمی‌گوید؛ از نفرین‌ها، جنگ استقلال و جنگ داخلی تا فروپاشی خانواده‌ها و فرسودگی جهان قدیم. در پسِ جست‌وجوی قاتل، این پرسش شکل می‌گیرد که جنایت اصلی جنگ است یا اعمال آدم‌ها.

چرا باید کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن را بشنویم؟

این رمان با یک داستان کارآگاهی و فانتزی، شنونده را با حافظه، جنگ و استعمار در موزامبیک همراه می‌کند. کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن هم‌زمان قصه‌ی یک قتل، یک روح سرگردان، سالمندانی در آستانه‌ی فراموشی و کشوری در حال دگرگونی است. شنیدن این اثر برای کسانی که به فضاهای رؤیاوار و برخورد سنت و مدرنیته علاقه دارند، تجربه‌ای دیگر فراهم می‌کند.

شنیدن کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب صوتی به دوستداران ادبیات داستانی قرن ۲۰ پرتغال و قالب رمان، فضاهایی میان واقعیت و جادو، ادبیات آفریقا و داستان‌هایی درباره‌ی جنگ، استعمار و پیری پیشنهاد می‌شود.

درباره میا کوتو

میا کوتو (Mia Couto) با نام کامل آنتونیو امیلیو لیته کوتو، نویسنده‌ای موزامبیکی است که در سال ۱۹۵۵ به دنیا آمد. او در ۱۴سالگی نخستین شعرهایش را در یک روزنامه‌ی محلی منتشر کرد و در سال ۱۹۷۱ برای تحصیل پزشکی به پایتخت، لورنسیو مارکز (امروزه ماپوتو)، رفت. پس از استقلال موزامبیک در سال ۱۹۷۵ تحصیلش را برای فعالیت در روزنامه‌نگاری متوقف کرد و به‌عنوان روزنامه‌نگار، سردبیر و مدیر خبرگزاری اطلاعات موزامبیک مشغول به کار شد. او بعدها تحصیل خود را در رشته‌ی زیست‌شناسی ادامه داد و به زیست‌شناس محیط‌زیست تبدیل شد.

این نویسنده از مهم‌ترین نویسندگان موزامبیک به‌ شمار می‌رود و آثارش در بیش از ۲۰ کشور و به زبان‌های مختلف منتشر شده‌اند. او در نوشته‌هایش زبان پرتغالی را با واژگان و ساختارهای بومی موزامبیک در هم می‌آمیزد و سبکی متاثر از رئالیسم جادویی دارد. نخستین رمان میا کوتو، سرزمین خوابگردان (Sleepwalking Land) نام داشت. او در کنار نویسندگی، به‌عنوان زیست‌شناس در پارک فرامرزی گریت لیمپوپو نیز فعالیت داشته است. رمان زیر درختچه‌ یاسمن (Under the frangipani) رمان دیگری نوشته‌ی میا کوتو است.

جوایز و افتخارات نویسنده

نخستین رمان میا کوتو، سرزمین خوابگردان، از سوی هیئتی بین‌المللی به‌عنوان یکی از ۱۲ کتاب برتر آفریقایی قرن بیستم انتخاب شد. او در سال ۱۹۹۸ به عضویت آکادمی ادبیات برزیل درآمد و نخستین نویسنده‌ی آفریقایی بود که به این افتخار دست یافت؛ در سال ۲۰۰۷ نیز نخستین نویسنده‌ی آفریقایی شد که جایزه‌ی ادبی معتبر اتحادیه‌ی لاتین را دریافت کرد. میا کوتو در سال ۲۰۱۳ برنده‌ی جایزه‌ی کاموئش، مهم‌ترین جایزه‌ی ادبی در زبان پرتغالی و در سال ۲۰۱۴ برنده‌ی جایزه‌ی بین‌المللی ادبیات نوشتات شد.

اقتباس‌ها از کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن

یک فیلم سینمایی با اقتباس از رمان حاضر در سال ۲۰۲۴ تولید شد. این فیلم که میا کوتو نیز در نگارش فیلم‌نامه‌ی آن همکاری داشته، The Anchorage of Time نام دارد و کارگردان آن سول دو کاروالیو (Sol de Carvalho) است.

درباره مهدی غبرایی

مهدی غبرایی، مترجم سرشناس ایرانی، دوم مرداد ۱۳۲۴ در شهر لنگرود دیده به جهان گشود. مقاطع تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهر زادگاهش گذراند. در سال ۱۳۴۷ موفق به اخذ مدرک کارشناسی در رشته‌ی علوم سیاسی از دانشگاه تهران شد و از سال ۱۳۶۰ قدم به عرصه‌ی حرفه‌ای و جدیِ ترجمه‌ی ادبی گذاشت. از پرحاشیه‌ترین اقدامات او در حوزه‌ی ترجمه، برگرداندن رمان‌های «خاکستر و خاک» و «هزارخانه خواب و اختناق» نوشته‌ی عتیق رحیمی از متن انگلیسی به فارسی بود؛ آثاری که پیش‌تر با زبان فارسی دری در ایران و پاریس انتشار یافته بودند. غبرایی علت این اقدام را «پیچیدگی و درک‌نشدن مفاهیم فارسی دری برای مخاطبان ایرانی» قلمداد کرد؛ هرچند این کار واکنش تند و اعتراض ناشر انتشارات خاوران را برانگیخت که تهدید کرد چنانچه این ترجمه‌ها از بازار جمع‌آوری نشود، فایل نسخه‌های اصلی را بدون دریافت هزینه در بستر اینترنت عرضه خواهد کرد.

در کارنامه‌ی پربار و گسترده‌ی مهدی غبرایی برگردان آثار برجسته‌ای به چشم می‌خورد؛ ازجمله «کافکا در کرانه»، «چوب نروژی» و «سرزمین عجایب بی‌رحم و ته دنیا» از هاروکی موراکامی، «بادبادک‌باز»، «هزار خورشید تابان» و «ندای کوهستان» از خالد حسینی، «بلندی‌های بادگیر» اثر امیلی برونته، «کوری» از ژوزه ساراماگو، «هزارتوی خواب و هراس» و «لعنت به داستایوفسکی» از عتیق رحیمی و همچنین «الیور توئیست» نوشته‌ی چارلز دیکنز.

برگردان متون بازنویسی‌شده‌ی رمان‌های «الیور توئیست» و «بلندی‌های بادگیر» برای گروه سنی نوجوان و مجموعه‌ی «چاقوی شکاری» از هاروکی موراکامی نیز در شمار آثار مهدی غبرایی جای دارند. او برگردان‌های متعدد دیگری از نویسندگان بزرگ جهان مانند ارنست همینگوی، دوریس لسینگ، ویرجینیا وولف، جک لندن، ر.ک. نارایان، و.اس. نایپل، کازئو ایشی‌گورو و... را در فهرست دستاوردهای ادبی خود داشته است.

بخشی از کتاب صوتی زیر درختچه‌ یاسمن

«در زمان جنگ از آن‌چیزهایی بیشتر عذاب کشیدم که شاهدش نبودم. چه فجایعی رخ داد! به من گفتند واستسومه نسبت به دشمنی که به آن می‌گفت شیطان هیچ رحم و شفقتی نشان نمی‌دهد. به خبرهای کشتارجمعی چنان گوش می‌دادم که انگار در جهان دیگری رخ داده. انگار همه‌اش خواب و رؤیا بوده. رؤیا مثل ابر است. فقط سایه‌اش مال ماست. من فقط صاحب سایه‌های گذرا بر زمین بودم. به شایعات دربارهٔ شوهرم گوش دادم و گریه کردم. همیشه سر غذا اشکم جاری بود. غذا و قطره‌های اشک روی لب‌هایم مخلوط می‌شدند و من غصه‌های درهم‌تنیده و پیچاپیچ را قورت می‌دادم. زندگی‌ام طعم نمک به خود گرفت. به همین دلیل عجله دارم از این کرانه دور شوم. تا برای همیشه طعم دریا را فراموش کنم.»