کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر

کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر بازنویسی دکتر محمد دبیر سیاقی از ماندگارترین اثر ادب ایران، شاهنامه‌ است. شاهنامه‌ی ابوالقاسم فردوسی شاهکاری بی‌بدیل است که مرزهای زمان و جغرافیا را زیر پا گذاشته و گنجی جهانی به شمار می‌رود. این اثر داستان‌ها، حماسه‌ها، افسانه‌ها، اساطیر و تاریخ ایران را دربرمی‌گیرد و نه‌تنها برای ایرانی‌ها، بلکه برای همه‌ی علاقه‌مندان به ادب، نامی آشناست. دکتر سیاقی در این کتاب به‌صورت کامل و همراه با جزئیات، شاهنامه را به نثر برگردانده است.

انتشارات آوانامه این اثر را با صدای احمد گنجی منتشر کرده است. این کتاب صوتی برای خرید و دانلود در طاقچه ارائه شده است.

درباره کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر

شاهنامه‌ی فردوسی روایت رویدادها و حوادث ایران از ابتدا تا حمله‌ی اعراب در قرن هفتم است. بخش اول کتاب بخش اساطیری است، بخش دوم حماسی و بخش سوم تاریخی. در واقع می‌شود شاهنامه را گنجی تمام‌عیار از گذشته‌ی ایران دانست. ما در این کتاب با ۵۰ پادشاه ایران، بیشتر از ۲۵۰ شخصیت، ۶۳ داستان، ۱۹۲ نامه، ۲۰۱ جنگ و بسیاری ماجرا همراه می‌شویم و در حدود ۶۰هزار بیت، به گذشته‌ی ایران و جهان حیرت‌انگیز فردوسی می‌کنیم. فردوسی ۳۰ سال از عمر گرانقدرش را برای نوشتن شاهنامه صرف کرد و اثری بر جای گذاشت که هرگز نمی‌میرد و هرگز جایگاهش را به اثر دیگری نمی‌دهد.

محبوبیت شاهنامه بر همه روشن است. می‌شود گفت ایرانی‌ای وجود ندارد که نام این اثر را نشنیده باشد و حتی کسانی که به دنیای ادبیات علاقه‌مند نیستند، مشتاق‌اند شاهنامه را بخوانند. بااین‌وجود بی‌شک مطالعه‌ی شاهنامه برای همه ساده نیست. کتاب متعلق به قرن‌ها پیش است و زبان خاص خود را دارد که به سادگی قابل لمس و درک نیست. لایه‌های مختلف شعرها، اشاره‌های تاریخی، اسطوره‌ها و پهلوان‌ها، همگی و همگی نیاز به تفسیر و توضیح دارند. این مسئله به‌عنوان یک مانع بین خواننده‌های معمولی و شاهنامه وجود داشت تااین‌که دکتر سید محمد دبیر سیاقی، نویسنده، شاعر و پژوهشگر ایرانی، تصمیم گرفت شاهنامه‌ را واو به واو به نثر برگرداند تا دسترسی به جان این سرمایه‌ی ایرانی را ساده‌تر سازد. او ضمن حفظ ارزش‌های شاهنامه و با رعایت تمام جزئیات، اثر را برای خوانندگان غیرمتخصص با زبانی روشن و ساده بازنویسی کرد. بعد از دبیرسیاقی نویسنده‌های مختلفی دست به بازنویسی شاهنامه زدند، ولی کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر هنوز جزو بهترین بازنویسی‌ها از خورشید آسمان ادبیات ایران است.

اثر فردوسی در طول حیات نویسنده‌اش مورد توجه قرار نگرفت؛ با بی‌مهری سلطان محمود غزنوی مواجه شد و مهجور ماند. بعد از مرگ شاعر بود که شاهنامه رونق بیشتری گرفت و شهرت و محبوبیت پیدا کرد. فردوسی وقتی شاهنامه را نوشت که زبان فارسی در خطر بود و زبان عربی داشت جایگزین می‌شد. این فردوسی بود که با نوشتن اثرش جان دوباره‌ای به زبان اصیل فارسی داد تا از سنگلاخ‌ها عبور کند و به امروز برسد و هنوز مردم این سرزمین از آن استفاده کنند. شاهنامه از لحاظ مضمون و پرداخت به‌قدری غنی است که هنوز خوراک حوزه‌های مختلف هنری می‌شود؛ این اثر بارها و بارها تبدیل به نمایش شده، آثار بسیار زیادی در تحلیل و تفسیرش نوشته‌اند، پادکست‌های مختلفی بر اساس آن ساخته شده و همچنین ترجمه‌های زیادی از این اثر صورت گرفته است. اهمیت شاهنامه به‌قدری است که بزرگانی مثل گوته و ویکتور هوگو از آن یاد کرده‌اند. میرجلال‌الدین کزازی در مراسم روز بزرگداشت فردوسی در تالار فردوسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران گفت: «اگر بخواهید بی چون و چرا داوری کنید که چه کسی از میان ایرانیان، ایرانی‌تر است، باید سنجید که تا چه پایه با فردوسی و شاهنامه آشنایی دارد.»

خلاصه کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر

کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر بازنویسی‌ای به نثر روان امروزی از مهم‌ترین داستان‌ها و روایت‌های شاهنامه است؛ اثری که شنونده را از آغاز پادشاهی اسطوره‌ای ایران تا پایان دوران ساسانیان همراه می‌کند. این کتاب صوتی با روایت زندگی کیومرث، نخستین پادشاه افسانه‌ای ایران آغاز می‌شود و سپس ماجرای پادشاهانی چون هوشنگ، طهمورث، جمشید، ضحاک و فریدون را دنبال می‌کند.

در ادامه، مخاطب وارد یکی از مشهورترین بخش‌های شاهنامه می‌شود؛ جایی که داستان زال و پرورش او به دست سیمرغ روایت می‌شود و سپس ماجرای عشق زال و رودابه شکل می‌گیرد. پس از آن، روایت به دوران پهلوانی ایران می‌رسد؛ دوره‌ای که نام رستم بیش از هر شخصیت دیگری در شاهنامه می‌درخشد.

شنونده در کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر با هفت‌خوان رستم، نبردهای ایران و توران، جنگ هاماوران، داستان پرواز کی‌کاووس، نبرد هفت‌گردان و ماجرای تراژیک رستم و سهراب همراه می‌شود. پس از آن، داستان سیاوش و تقابل او با افراسیاب، ماجراهای کی‌خسرو، بیژن و منیژه، اکوان دیو و نبردهای بزرگ ایران و توران روایت می‌شوند.

بخش دیگری از کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر به پادشاهی گشتاسب و داستان اسفندیار اختصاص دارد؛ جایی که یکی از مشهورترین نبردهای شاهنامه، یعنی رویارویی رستم و اسفندیار، شکل می‌گیرد. روایت کتاب سرانجام با داستان رستم و شغاد و سپس دوران پادشاهانی چون اسکندر، اردشیر بابکان، بهرام گور، خسروپرویز و یزدگرد ادامه پیدا می‌کند و به پایان عصر پادشاهی ایران در شاهنامه می‌رسد.

این نسخه صوتی از شاهنامه به نثر روان تلاش می‌کند بدون پیچیدگی‌های زبانی متن اصلی، مخاطب را با جهان اسطوره‌ای و حماسی فردوسی آشنا کند؛ جهانی سرشار از نبرد، سرنوشت، وفاداری، قدرت، عشق و تراژدی که قرن‌ها در حافظه‌ی فرهنگی ایران باقی مانده است.

چرا باید کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر را بشنویم؟

• این نسخه صوتی از شاهنامه به نثر روان مسیر آشنایی با شاهنامه را برای مخاطبان امروز ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر کرده است.
• بازنویسی سید محمد دبیر سیاقی یکی از معتبرترین و شناخته‌شده‌ترین بازنویسی‌های شاهنامه به شمار می‌رود.
• کتاب صوتی شاهنامه فردوسی کمک می‌کند بدون درگیرشدن با دشواری‌های زبانی متن کهن، با داستان‌ها و فضای حماسی شاهنامه آشنا شویم.
• احمد گنجی با صدایی گرم، آرام و روایت‌محور فضای اسطوره‌ای و حماسی اثر را برای شنونده زنده می‌کند.
• لحن گوینده‌ی کتاب باعث می‌شود شنیدن روایت‌های طولانی شاهنامه خسته‌کننده نشود و مخاطب ارتباط خود را با داستان حفظ کند.
• کتاب صوتی شاهنامه به نثر که بازنویسی از روی نسخه کامل شاهنامه است، برای زمان‌های رفت‌وآمد، پیاده‌روی یا استراحت انتخاب مناسبی است و می‌تواند شنیدن یک اثر کلاسیک را به تجربه‌ای روزمره تبدیل کند.
• این کتاب علاوه بر جنبه‌ی ادبی، دریچه‌ای به تاریخ، اسطوره‌ها و جهان‌بینی فرهنگ ایرانی باز می‌کند.

شنیدن کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک و آثار حماسی ایران؛
• کسانی که همیشه دوست داشته‌اند شاهنامه بخوانند، اما فرم منظوم آن برایشان دشوار بوده است؛
• مخاطبانی که به اسطوره‌ها و داستان‌های کهن ایرانی علاقه دارند؛
• کسانی که می‌خواهند با شخصیت‌هایی مثل رستم، زال، سیاوش، اسفندیار و افراسیاب بیشتر آشنا شوند؛
• علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ ایران؛
• افرادی که دوست دارند نسخه‌ای روان‌تر از شاهنامه را به‌صورت صوتی تجربه کنند؛
• کسانی که به‌دنبال کتاب‌های صوتی بلند و داستان‌محور برای شنیدن در اوقات فراغت هستند؛
• مخاطبانی که از جهان‌های حماسی، شخصیت‌های پررنگ، نبردهای بزرگ و داستان‌های تراژیک لذت می‌برند و دوست دارند تجربه‌ای مشابه با روایت‌های حماسی و تخیلیِ پرحادثه داشته باشند.

درباره حکیم ابوالقاسم فردوسی

حکیم ابوالقاسم فردوسی سال ۳۲۹ هجری قمری در طوس پا به دنیا گذاشت. او خانواده‌ی مرفهی داشت و از کودکی تحت آموزش قرار گرفت. فردوسی بین مردم زمانه‌اش شاعر محبوبی بود، ولی با سرودن شاهنامه به اوج رسید و برای همیشه ماندگار شد. فردوسی سرودن شاهنامه را حوالی ۳۸سالگی‌اش شروع کرد و ۳۰ سال برایش رنج کشید و زمان گذاشت. او در طول نوشتن شاهنامه اموالش را از دست داد و سختی‌های بسیاری را تجربه کرد. بعد از رفتن ساسانیان که علاقه‌ی زیادی به ادب و فرهنگ داشتند، غزنویان روی کار آمدند و حمایت‌ها از فردوسی را متوقف کردند. بااین‌حال فردوسی عاشق ایران بود و تمام زندگی‌اش را گذاشت تا شاهنامه را به پایان برساند و در آن بخشی از ایران را برای همیشه زنده نگه دارد. فردوسی برای نوشتن شاهنامه در حد توانش تنها از زبان فارسی بهره گرفت و کتابش تنها حدود ۹۶۵ واژه‌ی عربی دارد.

در تقویم ایران روز ۲۵ اردیبهشت به شاعر توس اختصاص یافته و مراسم‌ها و مسابقه‌های مختلفی برای یادبود این شاعر برگزار می‌شود. مزار فردوسی در توس همواره میزبان علاقه‌مندان اوست و عاشقان ادبیات از سرتاسر دنیا کماکان به تحسین او می‌پردازند.

درباره نویسنده سید محمد دبیر سیاقی

سید محمد دبیرسیاقی سال ۱۲۹۸ در قزوین متولد شد. او یکی از مهم‌ترین چهره‌های فرهنگی ایران است؛ سال‌ها در دانشگاه‌های داخل و خارج ادبیات تدریس کرده و در کنار دهخدا یکی از بزرگ‌ترین لغت‌شناسان ایرانی به شمار می‌رود. در زمینه‌ی شاهنامه‌پژوهی هنوز کسی به گرد پای دبیرسیاقی نرسیده و کسی چون او نتوانسته به جان اثر فردوسی دست ببرد و از آن نسخه‌ی ساده‌تری بیرون بکشد که برای همگان قابل لمس باشد و مانع‌ها را از بین مردم و این اثر گرانبها کنار بزند. دبیرسیاقی در سال ۱۳۸۰ برگردان روایت‌گونه‌ی شاهنامه فردوسی به نثر را منتشر کرد و تمام این کتاب را در حدود ۴۵۰ صفحه در اختیار خواننده قرار گذاشت. در تاریخ ادبیات معاصر ایران، کمتر چهره‌ای به اندازه‌ی دبیرسیاقی سعی کرده آثار کهن را زنده کند و پلی بین مردم و آن‌ها بزند. بنابراین بازنویسی این فرد از شاهنامه، یکی از معتبرترین و قابل‌استنادترین بازنویسی‌هاست.

جوایز و افتخارات نویسنده

محمد دبیر سیاقی از برجسته‌ترین پژوهشگران و ادیبان معاصر ایران بود و سال‌ها در حوزه‌ی شاهنامه‌پژوهی، تصحیح متون کلاسیک و فرهنگ‌نویسی فعالیت کرد. او از چهره‌های شناخته‌شده‌ی ادبیات فارسی و از پژوهشگران همکار با علی‌اکبر دهخدا به شمار می‌رفت و بخش مهمی از عمر خود را صرف تحقیق، تصحیح و بازنویسی متون کهن فارسی کرد.

از مهم‌ترین افتخارات و جایگاه‌های علمی او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• از برجسته‌ترین شاهنامه‌پژوهان و مصححان متون کلاسیک فارسی در دوران معاصر
• همکاری با مؤسسه‌ی لغت‌نامه‌ی دهخدا و مشارکت در فعالیت‌های فرهنگ‌نویسی
• تصحیح و بازنویسی آثار مهم منظوم و منثور ادبیات فارسی و پژوهش در متون تاریخی، جغرافیایی و ادبی
• نقش مؤثر در آموزش و دسترس‌پذیرکردن ادبیات کلاسیک برای نسل‌های جدید در داخل و خارج از ایران
• تألیف و تصحیح نزدیک به صد عنوان اثر در حوزه‌های مختلف ادبیات فارسی، از فرهنگ‌نامه‌ها تا متون ادبی و تاریخی و سفرنامه‌ها

نظر افراد و مجله‌های مشهور درباره نویسنده

• مظاهر مصفا، شاعر و استاد فقید دانشگاه، درباره‌ی محمد دبیر سیاقی نوشته است: «رنجی که قریب به ۵۰ سال برای پاسداری زبان شیرین پارسی و فرهنگ دیرین ایران برخورد هموار کرد. او از جانشینان و استواران راه علامه دهخدا در زبان و ادب و فرهنگ ایران بود. از دستاوردهای دانش و کوشش او در فرهنگ‌نامه‌ها و دیوان شاعران بهره‌ی بسیار جسته‌ام.»
• حسن انوری، عضو پیوسته‌ی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نیز درباره‌ی نقش دبیرسیاقی در تدوین لغت‌نامه دهخدا گفته است: «اگر تلاش‌های او نبود لغتنامه دهخدا پایان نمی‌یافت یا برای پایان‌یافتن زمان درازتری می‌طلبید.» او همچنین درباره‌ی جایگاه علمی دبیرسیاقی تأکید کرده است: «باید از نفس او، نفس دهخدا را جست‌وجو کرد.»
• دکتر مهدی محقق، استاد ممتاز دانشگاه تهران و دانشگاه مک‌گیل کانادا، نیز درباره‌ی آثار او گفته است: «دبیرسیاقی احیاکننده‌ی آثار قدما بود و نه‌تنها تصحیح متون مهم و دیوان شاعران بزرگ را انجام داد، بلکه تعلیقات مفیدی نیز بر این کتاب‌ها نوشت.» او همچنین درباره‌ی تلاش‌های فرهنگی دبیرسیاقی گفته است: «دکتر دبیرسیاقی تمام عمر برای احیای زبان فارسی زحمت کشید؛ زبانی که نماد هویت ما ایرانی‌هاست.»
• در کنار این دیدگاه‌ها، شماره‌ی ۱۱۷ مجله‌ی بخارا نیز به معرفی زندگی و آثار محمد دبیر سیاقی اختصاص یافته و مستند نادره‌کار ساخته‌ منوچهر مشیری به زندگی و فعالیت‌های علمی و فرهنگی او پرداخته است.

اقتباس‌ها و بازآفرینی‌ها از شاهنامه

شاهنامه فردوسی در طول سال‌ها الهام‌بخش آثار فراوانی در ادبیات، تئاتر، پژوهش و روایت‌های معاصر بوده است و بسیاری از نویسندگان و هنرمندان، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، از داستان‌ها و شخصیت‌های آن تأثیر گرفته‌اند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها، رمان سووشون نوشته‌ سیمین دانشور است که نام و فضای آن از سوگ سیاوش در شاهنامه الهام گرفته شده است. در این رمان، شخصیت یوسف و سرنوشت او یادآور مظلومیت و تراژدی سیاوش در روایت فردوسی است.

کتاب سوگ سیاوش نوشته‌ شاهرخ مسکوب نیز از مهم‌ترین آثار معاصر درباره شاهنامه به شمار می‌رود؛ کتابی که با نگاهی تحلیلی و اسطوره‌شناختی به شخصیت سیاوش و مفهوم سوگ در فرهنگ ایرانی می‌پردازد.

دیباچه نوین شاهنامه، سیاوش‌خوانی و سهراب‌کشی از دیگر آثاری هستند که بهرام بیضایی در آن‌ها به سراغ جهان اسطوره‌ای و روایی شاهنامه رفته و داستان‌ها و شخصیت‌های آن را از زاویه‌ای نمایشی و پژوهشی بازخوانی کرده است.

مجموعه‌ی فانتزی پارسیان و من نوشته‌ آرمان آرین نیز از نمونه‌های معاصر الهام‌گرفته از اسطوره‌ها و فضای حماسی ایران باستان و شاهنامه است که تلاش می‌کند این جهان را برای نسل جدید بازآفرینی کند.

در ادبیات جهان نیز به داستان رستم و سهراب بارها توجه شده است. از جمله می‌توان به شعر سهراب و رستم سروده‌ متیو آرنالد اشاره کرد که روایت تراژیک رستم و سهراب را با الهام از سبک حماسی کلاسیک هومری بازآفرینی کرده است.

علاوه بر اقتباس‌های مستقیم، ارجاع‌ها و اشاره‌های متعددی نیز به شاهنامه در ادبیات معاصر دیده می‌شود. برای مثال، زنی با موهای قرمز نوشته‌ اورهان پاموک در بخشی از روایت خود به داستان رستم و سهراب اشاره می‌کند و از آن به‌عنوان یکی از لایه‌های معنایی رمان بهره می‌گیرد.

نقدهای مطرح بر کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر

با وجود محبوبیت بالای کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر، برخی مخاطبان و پژوهشگران نقدهایی نیز به این نسخه وارد کرده‌اند:

• خلاصه‌شدن بعضی داستان‌ها و حذف برخی جزئیات مهم شاهنامه؛
• فاصله‌گرفتن از موسیقی و شکوه زبانی شعر فردوسی؛
• اختلاف نظر درباره‌ی برخی تفسیرها و توضیحات دبیر سیاقی؛
• تلفظ بعضی نام‌ها و واژه‌ها در روایت صوتی از نگاه برخی مخاطبان محل بحث بوده است؛
• برخی شنوندگان ترجیح می‌دادند در کنار نثر، بخش‌هایی از ابیات اصلی شاهنامه نیز خوانده شود.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب صوتی شاهنامه منتشر شده است؟

شاهنامه فردوسی در سال‌های مختلف با روایت‌ها، بازنویسی‌ها و نسخه‌های صوتی متعددی منتشر شده است. برخی از این آثار تلاش کرده‌اند متن شاهنامه را به نثر روان و امروزی بازنویسی کنند و برخی دیگر، بخش‌هایی از داستان‌های مشهور شاهنامه را به‌صورت نمایشی یا اقتباسی روایت کرده‌اند.

در میان نسخه‌های متنی و بازنویسی‌های مشهور شاهنامه به نثر، می‌توان به شاهنامه به نثر کاوه گوهرین، شاهنامه به نثر ایرج گلسرخی، بهترین داستان‌های شاهنامه نوشته‌ میثم سرابی و بازنویسی شاهنامه از میترا مهرآبادی اشاره کرد. همچنین آتوسا صالحی نیز نسخه‌هایی ساده‌سازی‌شده از شاهنامه را برای نوجوانان و کودکان بازآفرینی کرده است تا مخاطبان کم‌سن‌تر راحت‌تر با دنیای فردوسی و داستان‌های حماسی ایران ارتباط برقرار کنند.

در بخش کتاب‌های صوتی، شاهنامه با صدای فرهاد اتقیایی از شناخته‌شده‌ترین نسخه‌هاست که ترکیبی از روایت نثر و خوانش بخش‌هایی از متن منظوم شاهنامه را ارائه می‌کند. این مجموعه داستان‌های مختلف شاهنامه را به‌صورت جداگانه روایت می‌کند و برای بسیاری از مخاطبان، یکی از نسخه‌های محبوب شاهنامه صوتی به شمار می‌رود.

در کنار آن، اقتباس‌های صوتی متعددی نیز از داستان‌های مشهور شاهنامه منتشر شده‌اند. از جمله می‌توان به کتاب صوتی رستم و سهراب اشاره کرد که با حضور گویندگانی چون سید ابوالحسن تهامی‌نژاد، چنگیز جلیلوند، مریم شیرزاد، پرویز بهرام و حامد بهداد منتشر شده است. کتاب صوتی بیژن و منیژه با صدای ابوالحسن تهامی و گروهی از گویندگان نیز از دیگر اقتباس‌های صوتی شناخته‌شده از داستان‌های شاهنامه است.

برای کودکان نیز نسخه‌های صوتی ساده‌سازی‌شده‌ای از شاهنامه منتشر شده‌ است. مجموعه‌ی قصه‌های شیرین ایرانی؛ فصل سوم: شاهنامه از نشر سماوا، داستان‌هایی از شاهنامه را با زبانی ساده برای مخاطبان کودک روایت می‌کند. انتشارات قصه‌لند نیز اقتباس‌هایی کوتاه از داستان‌های شاهنامه منتشر کرده که از میان آن‌ها می‌توان به نبرد رستم و اسفندیار و غرور جمشیدشاه اشاره کرد.

با وجود انتشار نسخه‌های متنوع، بسیاری از مخاطبان همچنان نسخه‌ کتاب صوتی شاهنامه فردوسی به نثر با بازنویسی سید محمد دبیر سیاقی و صدای احمد گنجی را به‌دلیل روایت پیوسته، پوشش گسترده‌ی داستان‌ها و زبان روان آن، یکی از کامل‌ترین و در دسترس‌ترین نسخه‌های شاهنامه صوتی برای مخاطب امروز می‌دانند.