کتاب کلیات نظامی گنجوی؛ خسرو و شیرین

دیوان خمسه نظامی گنجوی، شاعر بزرگ و داستان‌سرای ایرانی قرن ششم هجری، شش دفتر است و هر یک از شش دفتر او، بنا به درخواست یکی از فرمانروایان زمان به نظم درآمده است. «مخزن الاسرار» به نام ملک فخرالدین بهرام شاه پادشاه ارزن‌جان در سال ۵۲۲ هجری قمری پایان یافت. موضوع این اثر پند و اندرز و توصیه‌های اخلاقی و خداشناسی است. «خسرو و شیرین» به درخواست بهنام ابوطالب طغرل ابن ارسلان پادشاه سلجوقی و اتابک شمس الدین ابوجعفر محمد ایلدگز ملقب به جهان پهلوان و برادر وی اتابک قزل ارسلان در حدود ۵۷۳ آغاز شد و در ۵۷۶ هجری قمری پایان یافت. این منظومه، داستان عشق خسرو پرویز پادشاه بزرگ شاهنشاهی ساسانی و شاهزاده ارمنی، شیرین، که بعدها ملکهٔ ارمنستان می‌شود را روایت می‌کند. «لیلی و مجنون» به خواهش ابوالمظفر شروان شاه که از نسل بهرام چوبین بود، گفته شد و سرودن آن فقط چهار ماه به طول انجامید و در سال ۵۸۵ هجری پایان پذیرفت. این منظومه عاشقانه نیز داستان دلدادگی قیص بنی‌عامر از یک قبیله عرب به دختری از قبیله خود به نام لیلی است. «هفت پیکر» که آن را «هفت گنبد» و «بهرام نامه» نیز نامیده‌اند، به نام سلطان علاءالدین کرپارسلان در حدود ۵۹۳ هجری سروده شد. این منظومه هفت داستان با مضامین حماسی و غنایی است با بن‌مایه‌های تاریخی است. «شرفنامه» را به خواهش اتابک اعظم ملک نصرالدین ابوبکر سلجوقی فرزند اتابک محمد جهان پهلوان سرود ولی تاریخ آغاز و انجام آن معلوم نیست اما از قرار پس از ۵۹۳ هجری به نظم درآمده است. این اثر بخشی از «اسکندرنامه» نظامی است. «اقبال‌نامه» یا خردنامه نیز به نام ملک عزالدین محمود بن ارسلان سلجوقی پادشاه موصل است. نظامی اقبالنامه را در سال ۵۹۹ هجری به وسیله تنها فرزندش محمد نزد ملک عزالدین فرستاد. این اثر بخش دوم «اسکندرنامه» و شامل افسانه‌های گوناگون همچون سرگذشت اسکندر و جهانگیری او و حکایات منسوب به بزرگان تاریخی و افسانه‌ای است. طاقچه با همکاری نشر نقد افکار خمسه نظامی را به صورت دفترهای دنباله دار در اختیار شما علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک فارسی قرار داده است. در این دفتر، منظومه «خسرو و شیرین» نظامی را می‌خوانید.