کتاب میراث چهارده سالگی

کتاب میراث چهارده‌ سالگی، نوشته سامی صالحی‌ ثابت، اثری از مجموعه‌ی نقش اول نشر قطره است که در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و در مرز تئاتر و نمایشنامه، مطالعات نوجوانی و آسیب‌شناسی اجتماعی حرکت می‌کند. این کتاب با ترکیب یک نمایشنامه و چند فصل تحلیلی، به زیست نوجوان ایرانی در دهه‌های اخیر می‌پردازد و رابطه‌ی پرتنش نسل‌ها، مسائل جنسی، تاب‌آوری و گسست ارتباطی را بررسی می‌کند. کتاب طوری طراحی شده که هم نوجوان، هم والدین و هم هنرمندان تئاتر بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند و از زوایای مختلف به یک تجربه‌ی مشترک نگاه کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب میراث چهارده سالگی اثر سامی صالحی‌ ثابت

کتاب میراث چهارده‌ سالگی اثری چندبخشی است که نشر قطره آن را در قالب مجموعه‌ی نقش اول برای مخاطبان نوجوان، والدین و هنرمندان تئاتر منتشر کرده است. سامی صالحی‌ ثابت در این کتاب نمایشنامه‌ای را در مرکز قرار داده و سپس لایه‌های نظری و تحلیلی را پیرامون آن چیده است. ابتدا مقدمه‌ی دبیر مجموعه وضعیت تئاتر نوجوان در ایران و جهان را ترسیم می‌کند و از کمبود نمایشنامه‌های جدی برای نوجوانان در ایران می‌گوید. نمایشنامه‌ی میراث چهارده‌سالگی در قالب «تئاتر آب» نوشته شده؛ شیوه‌ای که در آن روابط علت‌ومعلولی کلاسیک کنار گذاشته می‌شود، روان‌کاوی شخصیت‌ها تعمداً حذف می‌شود و موضوعات حساس بی‌پرده و مستقیم طرح می‌شود.

سامی صالحی‌ ثابت بعد از متن نمایشنامه وارد فصل‌های تحلیلی می‌شود: مقدمه‌ای بر شناخت مفاهیم نوجوان و دوران نوجوانی، مرور تاریخی شکل‌گیری این مفهوم در ایران، بررسی گسست بین‌نسلی، طرح مسائل جنسی حل‌نشده در چند نسل، بحث تاب‌آوری و در نهایت معرفی مفهوم «آدم امن» به‌عنوان حلقه‌ی مفقود ارتباط نوجوانان و بزرگسالان. ترکیب نمایشنامه و تحلیلْ کتاب را به نوعی پرونده‌ی جامع درباره‌ی چهارده‌سالگی در ایران امروز تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب میراث چهارده سالگی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از نمایشنامه را فاش می‌کند!

کتاب میراث چهارده‌ سالگی از یک‌ سو داستان خانواده‌ای را روایت می‌کند که دو دختر نوجوان دارد و زیر فشار سکوت، شرم، خشونت پنهان و ناتوانی در گفت‌وگو، به‌سمت فروپاشی می‌رود و از سوی دیگر تلاش می‌کند نشان دهد که این بحران‌ها در میراث چند نسل ایرانی ریشه دارد. نمایشنامه با تابلوهایی چون سکوت، فرصت، زنجیره، قربانی، هیولا و غفلت پیش می‌رود و هر بار بخشی از چرخه‌ی تکرارشونده‌ی آسیب را آشکار می‌کند؛ از تجاوز و اعتیاد پنهان تا خودزنی، خودکشی، رابطه‌ی جنسی پرخطر و مهاجرت.

سامی صالحی‌ ثابت در بخش‌های تحلیلی کتاب میراث چهارده‌ سالگی، مفهوم نوجوانی را در پیوند با تاریخ، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و عصب‌شناسی بازخوانی می‌کند. او به طولانی‌شدن دوران نوجوانی، تأثیر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، شکاف نسلی، فقر آموزش جنسی و مهارت‌های زندگی و غیبت ساختارهای حمایتی می‌پردازد و در پایان بر ضرورت تاب‌آوری و حضور «آدم امن» در زندگی نوجوانان تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب میراث چهارده سالگی را بخوانیم؟

کتاب میراث چهارده‌ سالگی تصویری بی‌پرده از زیست نوجوان ایرانی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه سکوت، شرم و ناآگاهی می‌تواند در چند نسل تکرار شود. این کتاب نمایشنامه‌ای درباره‌ی بحران‌های جنسی، عاطفی و هویتی نوجوانان است و هم‌زمان در فصل‌های تحلیلی، ریشه‌های تاریخی و علمی همین بحران‌ها را دنبال می‌کند.

خواندن کتاب میراث چهارده سالگی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب میراث چهارده‌ سالگی به والدینی پیشنهاد می‌شود که فرزند نوجوان دارند یا با نوجوانان کار می‌کنند، به مربیان، معلمان و هنرمندان تئاتر که به تئاتر نوجوان علاقه‌مندند و همچنین به نوجوانان و جوانانی که می‌خواهند تجربه‌ی زیسته‌ی نسل خود را در آینه‌ی نمایش و تحلیل ببینند.

درباره سامی صالحی‌ ثابت

سامی صالحی‌ ثابت، متولد ۱۳۵۷ در خرمشهر، پژوهشگر، مدرس و فعال حوزه‌ی تئاتر نوجوان است. او از سال ۱۳۸۹ فعالیت تخصصی خود را در زمینه‌ی آموزش و پژوهش تئاتر نوجوان آغاز کرده و همواره تئاتر را ابزاری برای توانمندسازی نوجوانان و تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی آنان دانسته است. صالحی‌ ثابت بنیان‌گذار گروه «بچه‌های شاهکار» است؛ نخستین و ماندگارترین گروه تئاتر نوجوان در ایران که اعضای آن از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ در کنار یکدیگر فعالیت کرده‌اند و دستاوردهای چشمگیری داشته‌اند.

از آثار پژوهشی او می‌توان به کتاب‌های چگونه بهترین بازیگر جهان شوم (نشر قطره، ۱۳۹۶)، ده فرمان اقتباس (نشر پیام چارسو، ۱۳۹۹) و تئاتر آب؛ نظریه‌ای در بازیگری ایران امروز (نشر نیماژ، ۱۴۰۴) اشاره کرد. او همچنین از سال ۱۳۹۷ پروژه‌ی تاب‌آوری نوجوانان با عنوان «نامه‌ی سویل» را اجرا کرده و در سال ۱۴۰۳ نخستین سمینار گفت‌وگو درباره‌ی مسائل جنسی نوجوانان ایران با عنوان «پت‌ومت» را برگزار کرده است.

برگزاری کارگاه‌های آموزشی در زمینه‌ی تئاتر، تاب‌آوری و بهبود ارتباط نوجوانان با والدین در شهرهای مختلف کشور بخش دیگری از فعالیت‌های او را تشکیل می‌دهد. صالحی‌ ثابت همچنین از سال ۱۳۹۳ تا کنون نمایش‌ها و پرفورمنس‌های متعددی را با محوریت مسائل و دغدغه‌های نوجوانان امروز روی صحنه برده است که از میان آن‌ها می‌توان به دو نوجوان در انتظار گودو، دشمن بچه‌های شهر، آنتی‌جون، باب‌اسفنجی کرگدن، انتخاب، پت‌ومت و چاقو اشاره کرد.

بخشی از کتاب میراث چهارده سالگی

«پرتوی چهارده‌ساله و زلیخای چهل‌وهشت‌ساله در پذیرایی حضور دارند.

زلیخا: برش نمی‌داری، نه؟ (هیستریک می‌خندد.)

پرتو: خودت می‌دونی اگه این‌جوری باهام حرف بزنی، بدتر می‌کنم.

زلیخا: بمیرم از دستت راحت شم.

پرتو: ایشالا! هرچی زودتر. هر دوتون بمیرین. این خونه خراب شه روی سرتون. من از شر همه‌تون خلاص شم.

زلیخا: (با تعجب پرتو را نگاه می‌کند.) نمی‌فهممت، پرتو! نمی‌فهممت!

پرتو: من هم همین‌طور، مامان!»