کتاب چرندیات پست مدرن

کتاب الکترونیکی چرندیات پست‌مدرن نوشتهٔ آلن سوکال و ژان بریک‌مون با ترجمهٔ عرفان ثابتی در انتشارات ققنوس چاپ شده است. این کتاب دربارهٔ سوءاستفادهٔ برخی روشنفکران پست‌مدرن از مفاهیم علمی است و نویسندگان در آن نشان می‌دهند که چگونه برخی متفکران برجسته، اصطلاحات علمی را به‌صورت نادرست و بدون درک صحیح در آثار خود به کار برده‌اند.

درباره کتاب چرندیات پست‌مدرن

این کتاب بر اساس مقاله‌ای منتشر شده در سال ۱۹۹۶ در نشریهٔ «سوشال تکست» نوشته شده است که بعدها به «حقهٔ سوکال» معروف شد. در آن مقاله، آلن سوکال، فیزیک‌دان، به‌صورت نقیضه‌وار از اصطلاحات علمی پیچیده و نادرست استفاده کرد و بدون آنکه مقاله‌اش از نظر علمی ارزشی داشته باشد، توانست آن را در یک نشریهٔ معتبر حوزهٔ علوم انسانی منتشر کند. این رویداد باعث شد که بحث‌های گسترده‌ای دربارهٔ کاربرد غیرعلمی اصطلاحات علمی در متون روشنفکری شکل بگیرد.

در این کتاب، نویسندگان به نقد متفکرانی همچون ژاک لاکان، ژولیا کریستوا، لوئیس ایریگاری، ژان بودریار و ژیل دلوز می‌پردازند و نشان می‌دهند که چگونه این متفکران از مفاهیم علمی در متون خود استفاده کرده‌اند، بی‌آنکه مبنای علمی آن‌ها را درک کنند. آن‌ها به‌ویژه تأکید می‌کنند که برخی از این متفکران اصطلاحات پیچیدهٔ علمی را به‌صورت مبهم و گمراه‌کننده در نظریات خود به کار برده‌اند تا به نوشته‌هایشان اعتبار علمی ببخشند.

بخش دیگری از کتاب به نقد نسبیت‌گرایی معرفت‌شناختی می‌پردازد. این دیدگاه، که در برخی از شاخه‌های پست‌مدرنیسم رایج است، علم مدرن را صرفاً یک «برساختهٔ اجتماعی» یا یک «روایت» در میان سایر روایت‌ها می‌داند. نویسندگان نشان می‌دهند که چگونه برخی متفکران با بهره‌گیری از این دیدگاه، اعتبار علوم تجربی را زیر سؤال می‌برند. آن‌ها معتقدند که سوءاستفاده از علم و پذیرش نسبیت‌گرایی افراطی، موجب تضعیف مباحث علمی و گسترش سردرگمی در حوزه‌های علوم انسانی شده است.

آلن سوکال فیزیک‌دان و استاد دانشگاه نیویورک است. او در زمینهٔ فیزیک نظری و همچنین فلسفهٔ علم فعالیت دارد و با مقالهٔ جنجالی‌اش در نشریهٔ سوشال تکست به شهرت رسید. ژان بریک‌مون فیزیک‌دان و استاد دانشگاه در بلژیک است. او نیز در حوزهٔ فلسفهٔ علم فعالیت می‌کند و به نقد دیدگاه‌های نسبیت‌گرایانه در علوم اجتماعی پرداخته است.

کتاب چرندیات پست‌ مدرن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی و علوم اجتماعی، علاقه‌مندان به فلسفه علم و هر کسی که به نقدهای جدی دربارهٔ پست‌مدرنیسم علاقه دارد، مناسب است.

بخشی از کتاب چرندیات پست‌ مدرن

«شمارش، واقعیتی تجربی نیست و غیرممکن است که بتوان عمل شمارش را صرفا از داده‌های تجربی نتیجه گرفت. هیوم این کار را امتحان کرد، ولی فرگه بیهودگی تلاش او را به خوبی اثبات کرد. مشکل واقعی در این واقعیت نهفته که هر عدد صحیحی به خودی خود یک واحد است. اگر دو را به عنوان یک واحد درنظر بگیرم، کارها عالی می‌شود، برای نمونه مردان و زنان ــ عشق به علاوه وحدت! ولی پس از مدتی همه چیز به پایان می‌رسد، بعد از این دو دیگر کسی وجود ندارد، شاید یک بچه، ولی این سطح دیگری است و ایجاد سه مسئله دیگری به شمار می‌رود. وقتی سعی می‌کنید نظریه‌های ریاضیدانان درباره اعداد را بخوانید، درمی‌یابید که فرمول «n به علاوه ۱» (n+۱) مبنای تمام نظریه‌هاست، (لاکان ۱۹۷۰، صص ۱۹۰ ـ ۱۹۱) تا این‌جا خیلی بد نیست: آن‌هایی که از قبل با موضوع آشنایی دارند می‌توانند اشاره‌های مبهم به مجادلات کلاسیک (هیوم / فرگه، استقرای ریاضی) را تشخیص دهند و آن‌ها را از برخی اظهارنظرهای نسبتا مشکوک جدا کنند (برای مثال، این حرف چه معنایی دارد که بگوییم «مشکل واقعی در این واقعیت نهفته که هر عدد صحیحی به خودی خود یک واحد است»؟). ولی از این‌جا به بعد، استدلال لاکان به طور فزاینده‌ای مبهم می‌شود:

همین مسئله «یکی بیش‌تر» است که کلید تکوین اعداد به شمار می‌رود، و من پیشنهاد می‌کنم به جای این وحدت متحدکننده‌ای که در همان ابتدای امر دو را می‌سازد، تکوین عددی واقعی دو را در نظر بگیرید.»