کتاب فلسفه دلوز

کتاب فلسفه دلوز نوشتهٔ دانیل وارن اسمیت و ترجمهٔ سیدمحمدجواد سیدی است. انتشارات علمی و فرهنگی این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی حاوی ۲۰ مقاله در باب تفکر فیلسوف فرانسوی، «ژیل دلوز».

درباره کتاب فلسفه دلوز

کتاب فلسفه دلوز دربردارندهٔ ۲۰ مقاله در باب تفکر فیلسوف فرانسوی ژیل دلوز (۱۹۲۵-۱۹۹۵) است که دانیل وارن اسمیت آن‌ها را در دو دههٔ اخیر به رشتهٔ تحریر درآورده است. نخستین مقاله (ششمین مقالۀ مجموعۀ حاضر) در سال ۱۹۹۶ منتشر شد و واپسین مقاله (مقالۀ هشتم این کتاب) نخستین بار در کتاب حاضر منتشر می‌شود. بین تمامی مقالات هم‌پوشانی و ارتباط خاصی وجود دارد؛ چراکه گاهی مقالات مختلف از نظرگاه‌های متفاوتی به موضوعی واحد پرداخته‌اند، هرچند در مسیرهایی متفاوت. مقالات حاضر در این کتاب در چهار بخش قرار داده شده‌اند که هر کدام به جنبۀ خاصی از تفکر دلوز می‌پردازد.

ژیل دلوز، زادهٔ ۱۸ ژانویهٔ ۱۹۲۵ و درگذشتهٔ چهارم نوامبر ۱۹۹۵ است. او پیش‌از آغاز جنگ جهانی دوم وارد مدرسهٔ دولتی شد و قبل‌از تجاوز آلمانی‌ها به کشورش، برای تعطیلات به نورماندی رفته بود. دلوز از سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۸ در دانشگاه سوربن به تحصیل فلسفه پرداخت و در سال ۱۹۵۶ با «دنیز پل گرانژوان» ازدواج کرد. او در سال ۱۹۵۷ به تدریس تاریخ فلسفه در سوربن پرداخت و از ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۴ با مرکز ملی پژوهش اجتماعی همکاری داشت. دلوز تا سال ۱۹۸۷ نشست‌های بسیاری را در رابطه با فیلسوفانی همچون کانت، لایب‌نیتس، اسپینوزا، برگسون و موضوعاتی همچون سینما و موسیقی برگزار کرد. دلوز به مدت ۱۰ سال به‌عنوان استادیار در دانشگاه تدریس می کرد. در همین دوره بود که دوستی پایداری میان او و «میشل فوکو» شکل گرفت. او از متفکران فلسفهٔ قاره‌ای و جریان پسامدرنیسم محسوب می‌شود. بسیاری از پژوهشگران کتاب «تفاوت و تکرار» دلوز را شاهکاری در فلسفهٔ معاصر می‌دانند.

خواندن کتاب فلسفه دلوز را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران فلسفهد مدرن و علاقه‌مندان به مطالعهٔ آرای ژیل دلوز پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب فلسفه دلوز

«از این رو، تنها پرسش تفسیری ژیژک این است: چگونه و چرا دلوز از منطق معنا که لکانی و زیباست به جانب اودیپ‌ستیز می‌رود که انحرافی و غیرلکانی است؟ پاسخ این پرسش در آغاز ظاهراً حمله‌ای شخصی است: متهم چیزی نیست جز ویروس فلیکس گتاری که اندیشۀ دلوز را آلوده کرده است. ژیژک، همچون بسیاری افراد دیگر (دریدا، بدیو)، تمایز سهل‌الوصولی قائل می‌شود میان دلوز «خوب» (دلوز به تنهایی) و دلوز «بد» (دلوز با گتاری). تأثیر گتاری تا حدی سیاسی بود؛ ژیژک مدعی است که دلوز تنها «نویسنده‌ای بسیار نخبه‌گرا بود، بی‌تفاوت بود نسبت به سیاست» (OB ۲۰). دلوز خود اذعان دارد که اودیپ‌ستیز در واقع نشان از تحولی ژرف در کار او داشت: «من خودم به یک معنا حوالی می ۶۸ وارد سیاست شدم، آن زمان که با مسائل خاصی مواجه شدم، از طریق گتاری، از طریق فوکو، از طریق الی سمبر. اودیپ‌ستیز از آغاز تا پایان کتابی است در فلسفۀ سیاسی». اما در پس این بحث‌های شخصی، مدعای مهم‌تری نهفته است: «تنها پرسش فلسفی جدی این است که کدام بن‌بست درونی موجب شد که دلوز به سمت گتاری برود؟» (OB ۲۰). به گفتۀ ژیژک، بن‌بست مزبور دقیقاً عبارت است از تنش میان هستی‌شناسی خوب و هستی‌شناسی بد: «آیا دلوز بدان سبب به جانب گتاری کشیده نشد که گتاری نقش یک بهانه را ایفا می‌کرد، یعنی راه گریزی آسان برای فرار از بن‌بست موضع پیشین وی؟» (OB ۲۱). این گریزگاه آسان عبارت بود از رهاکردن یک هستی‌شناسی لکانی خوب (رخداد به مثابه اثر) و روی آوردن به هستی‌شناسی بد گتاری (رخداد به مثابه تولید و صیرورت): «دلوز واحد - جوهر را همچون واسطۀ بی‌تفاوت مالتیتود به کار می‌گیرد» (OB ۳۳). این خلاصۀ داستانی است که در درگیری مختصر ژیژک با دلوز می‌یابیم: یک وهلۀ لکانی خوب در منطق معنا بلافاصله توسط اودیپ‌ستیز و فلیکس گتاری شیطان‌صفت بر باد می‌رود. اگر دلوز به منطق معنا پایبند می‌ماند، می‌توانست وارد مسیر ژیژک - شدن شود، به جای آنکه در بیابان گتاری سرگردان شود.»