کتاب نظریه های هنر (جلد سوم)

کتاب نظریه های هنر (جلد سوم) نوشتهٔ موشه باراش و ترجمهٔ محمدرضا ابوالقاسمی است و نشر چشمه آن را منتشر کرده است. این کتاب نظریات هنری امپرسیونیسم تا کاندینسکی را دربر می‌گیرد.

درباره کتاب نظریه های هنر (جلد سوم)

نظریهٔ هنر عرصه‌ای است گسترده و بی‌حد و مرز. هر آن‌چه دربارهٔ هنر و آثار هنری اندیشیده و نوشته و گفته می‌شود ذیل نظریهٔ هنر می‌گنجد. مباحثی مانند روان‌شناسی هنر، جامعه‌شناسی هنر، نشانه‌شناسی هنر و مانند آن جملگی نظریه‌هایی معطوف به هنرند، ولو درآمیخته با سایر شاخه‌های معارف بشری.

اما تکلیف آثار و آفرینش هنری در این میان چه می‌شود؟ این‌جاست که نظریهٔ هنر را می توان بع خدمت گرفت. چه بسیارند متونی از قلم هنرمندان و نویسندگانی که، از یونان باستان تا روزگار حاضر، روال‌ها و رویّه‌های کار با مواد و مصالح هنری را شرح می‌دهند و استفاده از ابزارها و فنون هنری را به هنرجویان و هنرمندان می‌آموزند. همچنین بسیارند متونی که برای مخاطبان هنر نوشته شده‌اند و نه از باب مسائل فلسفی، بلکه از دیدگاه تاریخی و تفسیری آثار هنری را معرفی و معنی کرده‌اند.

این‌دست نوشته‌ها را می‌توان نظریهٔ هنر به معنای اخص دانست. باراش با کندوکاو در چنین متونی کوشیده است نشان دهد که هنرمندان در دوران‌های گوناگون چگونه به کار خود می‌نگریستند و مخاطبان و منتقدان چگونه آثار هنرهای بصری را تحسین و تمجید می‌کردند. در روایت تاریخی باراش می‌بینیم که گرچه هنر همواره قدر دیده و بر صدر نشسته، هنرمند برای رسیدن به شأنی شریف و شایسته راهی دراز پیموده است.

تسلط بی‌بدیل باراش بر منابع و مراجع مکتوب نظریهٔ هنر در فرهنگ‌ها و سرزمین‌های گوناگونْ این کتاب را به راهنمایی خواندنی برای هنرپژوهان مبدل کرده است.

در جلد سوم نظریه های هنر می‌خوانیم که الگوهای سنتی ایضاح هنر فروپاشید و برخی قالب‌های مدرن نگارش هنری صرفاً به شکلی نابسنده کاری را بر عهده گرفت که در گذشته بر عهدهٔ رساله‌های مرسوم قدیمی بود. اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بر کارکردهای اصلی نظریهٔ هنر چه گذشت؟ در اندیشهٔ زیباشناختی دهه‌هایی که موضوع بحث این مجلد است، این وظایف تا حدودی به فعالان سایر حوزه‌های کمابیش جدید مساعی فکری محول شد. برخی از محققان این حوزه‌های جدید به تشریح و تبیین هنر همت گماشتند و اقوال آنان اهمیت متزایدی پیدا کرد. از سوی دیگر، قالب ادبی و تا اندازه‌ای ماهیت اقوال هنرمندان در معرفی بینش‌ها و اهدافشان نیز عمیقاً دگرگون شد. نوشته‌های نقاشان در پایان قرن در قیاس با نوشته‌های قرون هفدهم و هجدهم و حتی اوایل قرن نوزدهم قالب و چشم‌انداز کاملاً متفاوتی پیدا کرد. 

خواندن کتاب نظریه های هنر (جلد سوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 دانشجویان و پژوهشگران رشتهٔ پژوهش و تاریخ هنر و علاقه‌مندان به این حوزه مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب نظریه های هنر (جلد سوم)

«در بررسی افق حیات فکری اواخر قرن نوزدهم به منظور شناخت تحولاتی که چه‌بسا روشنگرِ ظهور دیدگاه‌های امپرسیونیستی باشند، حال باید اجمالاً به علم بپردازیم. اشاره به علم در بحثی دربارهٔ امپرسیونیسم ضرورتاً موجب تعجب می‌شود. چه‌بسا خواننده بپرسد علم چگونه می‌تواند به آفرینش یا حتی تبیین هنر ربط پیدا کند؟ آیا هنرمندان و منتقدان و مخاطبان عام که به تابلوهای امپرسیونیستی می‌نگریستند از مسائل و رویّه‌های علمی فهم درستی داشتند؟

بی‌تردید باید بپذیریم که نه هنرمندان امپرسیونیست و نه مخاطبان آن‌ها هیچ درک عمیقی از علم نداشتند. مسلماً برخی نوامپرسیونیست‌ها اندکی سواد علمی داشتند و آثار و اندیشه‌های آن‌ها بعضاً متأثر یا ملهم از آموزه‌های علمی بود. اما این‌ها مواردی منفرد بود که جلوتر در بحث‌مان به آن بازخواهیم گشت. عجالتاً دربارهٔ هنرمندان یا منتقدان منفرد سخن نمی‌گوییم، بلکه بحث‌مان دربارهٔ جنبش امپرسیونیستی به طور کلی و مخاطبان گستردهٔ آن دست‌کم در نخستین دهه‌های نقاشی امپرسیونیستی است. تکرار می‌کنیم که این هنرمندان و مخاطبان در کل آشنایی کمی با علوم داشتند. پس بررسی تحولات معاصر علمی چگونه می‌تواند بر مسائل هنر پرتو بیفکند؟

مسلماً علم و هنر در برخی دوران‌های تاریخی از یکدیگر جدا و از همدیگر غافل نبودند. مثلاً در رنسانس برخی علوم (مثل کالبدشناسی) و برخی هنرها (مثل نقاشی و طراحی) بسیار به هم نزدیک بودند. کافی است لئوناردو داوینچی، یا نقاش آناتومی یا تصویرگران آثار گیاه‌شناسی و جانورشناسی را به یاد بیاوریم تا متقاعد شویم نقاشی می‌تواند کارکرد مهمی در تحقیقات علمی و ایضاح و انتقال نتایج آن‌ها داشته باشد، درست همان‌گونه که علم می‌تواند نقش مهمی به منزلهٔ معیار مصحح هنر داشته باشد. محققان مدرن هم‌زیستی هنر و علوم طبیعی در رنسانس را مطالعه کرده و نشان داده‌اند که پیوندهای این دو حیطه چه ریشه‌های عمیقی داشته است.»