کتاب مردم‌شناسی ایرانی: چالش‌ها و پرسش‌ها

«مردم‌شناسی ایرانی: چالش‌ها و پرسش‌ها» گفت و گو و هم‌اندیشی اندیشمندان و مردم‌شناسان ایرانی است که توسط علیرضا حسن‌زاده( -۱۳۵۰)، گردآوری و تدوین شده است. این نوشتارها، حاصل مجموعه‌ای از نشست‌های پژوهشکده مردم‌شناسی بوده است که در آن آثار مردم‌شناسی و ادبیات میان رشته‌ای مرتبط با آن با نگاهی انتقادی بررسی و تحلیل شده است. این نوشتارها حدود ۲۶ نشست و حضور بیش از هفتاد تن از پژوهشگران برجسته و استادان دانشگاه‌های ایران را دربرمی‌گیرد. در بخشی از مقدمه کتاب می‌خوانیم: «در ایران ماقبل مدرن، ابوریحان بیرونی چهره‌ای است که گزارشات وی در التفهیم و تحقیق ماللهند به تفکر مردم‌شناختی نزدیک است، پرهیز از داوری ارزشی و عدم نگاه قوم‌مدارانه در روایت از اعتقادات، باورها و آیین‌های مردم، دلایل چنین سخنی است، اما عصر مشروطه و تفکری که زبان ادبیات را به زبان مردم نزدیک کرد، زمینه‌های ظهور ادبیات مردم‌شناختی را فراهم نمود. عصر مشروطه در گریز از زبان رسمی و دیوانی، تنها آغازگاه ظهور شعر و رمان مردمی نبود، و تنها خاستگاه ساختار قدرت را به اراده مردم نرساند، که به ظهور علوم انسانی نوانجامید. مشروطیت مقطع بازتعریف هویت ملی و دیدار با دیگری (otherness) در آن سوی مرزها (تمدن غرب) است. این درحالی است که نویسندگان مهاجر به فرنگ و آشنا با علوم نوی آن روزگار اروپا، چون صادق هدایت، نیما یوشیج و... بعدها به طرح دانش و نظریات جدید در ایران پرداختند. نهضت ترجمه، خواه ترجمه متون غربی و خواه متون کهن ایرانی، برظهور تفکر مردم‌شناختی اثر نهاد و نگاهی آنتروپولوژیک را نسبت به فرهنگ ایرانی برانگیخت. این بود که برای نمونه علی‌اکبر دهخدا نه تنها چرند و پرند را نوشت بلکه به گردآوری امثال و حکم نیز پرداخت. باری از آن پس می‌توان نخستین صورت‌های ادبیات مردم‌شناسی را در آثاری چون آثار صادق هدایت بازیافت.»