کتاب داستان های تمثیلی - رمزی فارسی

کتاب داستان های تمثیلی - رمزی فارسی نوشته دکتر محمد پارسا نسب استاد ادبیات دانشگاه خوارزمی است. کتاب داستان های تمثیلی - رمزی فارسی گلچینی از قصه‌ها و تحلیل نمونه‌های متون رمزی و تمثیلی ادبیات فارسی است.

درباره کتاب داستان های تمثیلی - رمزی فارسی

ادبیات فارسی، از نظر محتوا، زبان، بیان و فرم‌های ادبی تنوّع چشم‌گیری دارد. همین امر، طبقه‌بندی‌های گوناگون را برای سهولت دست‌یابی به آثار و التذاذ بیش‌تر از آن‌ها الزامی می‌سازد. یکی از حوزه‌های وسیع و پرکاربرد ادب فارسی، گونه‌ای از ادب است که به‌طور کلّی و با قدری تسامح، می‌توانیم آن را «ادبیات داستانی تمثیلی » بنامیم و آن را از سایر گونه‌ها تفکیک کنیم.

این شاخه ادبی، با زیرشاخه‌هایی چون افسانه تمثیلی، حکایت تمثیلی، تمثیل رمزی، تمثیل‌ رؤیا و...، در طول تاریخ درازآهنگ ادب فارسی، نمونه‌های بی‌شماری در شکل‌های منظوم و منثور دارد و به لحاظ کمّی و کیفی، دارای اهمیت ادبی و فرهنگی بسیار است.

در این کتاب ضمن کشاندن تحلیل‌های پدیدار‌شناختی و تاریخی تا عصر حاضر، نمونه‌هایی از داستان‌های تمثیلی ادبیات معاصر را نیز آورده شده است. این کتاب به تمام علاقه‌مندان به ادبیات کمک می‌کند داستان‌های تمثیلی - رمزی فارسی بهتر بشناسند و بتوانند با نگاه تحلیلی به این بخش ادبیات نگاه کنند. 

خواندن کتاب داستان های تمثیلی - رمزی فارسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دانشجویان ادبیات و علاقه‌مندان به ادبیات فارسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب داستان های تمثیلی - رمزی فارسی

پ. الگوری یا تمثیل رمزی

واژه allegory از واژه‌ای یونانی به معنای «دیگرگونه گفتن» ریشه گرفته است. از زمانِ رومی‌ها به بعد، تعریف‌های این لغت به‌گونه‌ای نمونه‌وار، بر روشی متمرکز شد که در آن معنای مطلبی در ورای کلماتِ ظاهری آن درک شود. (هارلند: ۱۳۸۲، ص. ۵۰) الگوری در تقسیم‌بندی ما نوع سوم از تمثیل روایی است که در آن، غرض و مقصود اصلی گوینده، برخلاف فابل و پارابل، در هاله‌ای از ابهامِ هنری پیچیده و بیان می‌شود. این ابهام غالباً به مدد رمزگذاری گوینده در متن و بطن اثر ایجاد می‌گردد. در تمثیل رمزی ممکن است شخصیت‌های اساطیری، حیوانات، اشیای شخصیت‌یافته، انسان‌ها و یا مفاهیم انتزاعی ایفای نقش کنند. اما آن‌چه این نوع تمثیل را از فابل و پارابل متمایز می‌کند، این است که در تمثیل رمزی، روح تمثیل، به‌طور مستقیم در کلام ذکر نمی‌شود و برای دریافت مقصود گوینده، باید به تفسیر یا تأویلِ تمثیل پرداخت. از این‌رو، برخلافِ فابل و پارابل که گوینده یا نویسنده، نقش اصلی را در ایفای مقصود بازی می‌کند، در تمثیل رمزی، خواننده نقش مهمی در کشف معنا یا معانی اثر خواهد داشت.

در نوعی از تمثیل رمزی که شخصیت‌ها را حیوانات یا اشیا یا مفاهیم انتزاعی (نظیر خیر و شر، عقل و عشق، حسن و دل و...) تشکیل می‌دهند، ظاهراً می‌توان شباهت زیادی میان فابل و الگوری ملاحظه کرد، اما این شباهت، دلیل بر یکسان بودن آن‌ها نیست. یکی از راه‌های تشخیص این دو آن است که اگر نوعِ اصلی «تمثیل رمزی» را استعارة گسترده تعریف کنیم، معمولی‌ترین نوع فابل را می‌توان یک «مَثَلِ توضیح‌داده‌شده» دانست. در فابل، حیوانات شخصیت‌های اصلی هستند و حکایت، یک نتیجة اخلاقی ویژه را به‌وضوح بیان می‌کند. بنابراین، در فابل، تفسیرِ تمثیلی مُفصّل، نه لازم است و نه مطلوب؛ در حالی‌که در تمثیل رمزی، این تفسیر لازم است تا قصد گوینده آشکار گردد. (پورنامداریان: ۱۳۸۶، ص. ۱۴۲)

از آن‌چه گفته شد می‌توان نتیجه گرفت که تمثیل به‌طور کلی، حکایت، داستان کوتاه یا بلندی است که فکر یا پیامی اخلاقی، عرفانی، دینی، اجتماعی، سیاسی یا جز آن را بیان می‌کند. اگر این فکر یا پیام، به‌عنوانِ نتیجه منطقی حکایت یا داستان، در کلام آشکار باشد و یا به‌صراحت ذکر شود آن را فابل یا پارابل می‌گوییم و اگر این فکر یا پیام، در حکایت یا داستان به‌کلّی پنهان باشد و کشف آن احتیاج به فعالیت اندیشه و تخیل و تفسیر داستان داشته باشد، آن را تمثیل رمزی می‌نامیم. (همان: ص. ۱۳۹) البتّه این نیز ممکن است که در پایان تمثیل رمزی، قصّه‌پرداز خود اقدام به رمزگشایی از تمثیل کند، اما رمزگشایی او تنها می‌تواند یکی از چندین توجیه و تفسیر ممکن باشد؛ حال آن‌که در فابل و پارابل، نتیجه‌گیری قصّه‌پرداز قطعیت دارد و ای بسا تنها برداشتِ ممکن از صورت روایت، همان است که او تصریح کرده ‌است.