کتاب نمادشناسی تطبیقی ۶: متون کهن و مقدّس

در «نمادشناسی تطبیقی ۶: متون کهن و مقدّس» اثر حیدر شجاعی، با نمادها و اساطیر هندواروپایی و تمدن کهن مجاور آن، سومر در متون مقدسی همچون نخستین متن اساطیری بین النهرین، افسانه گیل‌گمش، منشور کوروش و حمورابی، ریگ‌ودا، اوستا، اوپانیشادها و... آشنا خواهیدشد.

منشور کوروش:

استوانۀ کوروش یا منشور حقوق بشر کوروش کبیر از گِل رُس به خط میخی و به زبان اکدی (بابلی نو) نوشته شده‌است. استوانه متعلّق به دوران هخامنشیان است، و توسط هرمزد رسام باستان شناس در سال ۱۸۷۹ در معبد اِسگلیه (معبد مردوک خدای بابلی) و در دهانۀ تپۀ عَمران ابن علی در بین النهرین کشف گردید.

کوروش دوم، بنیانگذار و نخستین شاه شاهنشاهی هخامنشی بود که به مدّت سی سال، در بین سال‌های ۵۵۹ تا ۵۲۹ پیش از میلاد، بر نواحی گسترده‌ای از آسیا حکومت کرد. وی در استوانۀ مذکور، خودش را «فرزند کمبوجیه، شاه بزرگ اَنشان، نوادۀ کوروش، شاه بزرگ انشان (فارس، خوزستان)، نوادۀ چیش‌پیش، شاه بزرگ انشان، از خانواده‌ای که همیشه پادشاه بوده‌است» معرّفی کرده است ... در این لوح استوانه‌ای، کوروش پس از معرّفی خود و دودمانش و شرح مختصر فتح بابل، می‌گوید که تمام دستاوردهایش را با کمک و رضایت مردوک خدای بابلی به انجام رسانده است. وی سپس بیان می‌کند که چگونه آرامش و صلح را برای مردم بابل و سومر و دیگر کشورها به ارمغان آورده، و پیکر خدایانی که نبونید از نیایشگاه‌های مختلف برداشته و در بابل گردآوری کرده بوده را به نیایشگاه‌های اصلی آنها برگردانده است. پس از آن، کوروش می‌گوید که چگونه نیایشگاه‌های ویران شده را از نو ساخته و مردمی را که اسیر پادشاه‌های بابل بودند به میهن‌شان برگردانده است. در این نوشته اشارۀ مستقیمی به آزادی قوم یهود از اسارت بابلیان نشده، اما با مطالعه و پژوهش منابع تاریخی مشخص شده است که آزادی یهودیان بخشی از سیاست کوروش پس از فتح بابل بوده است. وی در خلال فتح بابل، منشور خود در خصوص آزادی‌های اجتماعی و دینی را اعلام کرد. بنی‌اسرائیل نیز مشمول چنین قانونی شد و کوروش آنها را مخیّر کرد که در بابل بمانند یا به سرزمین کنعان در ساحل مدیترانه بازگردند. در خصوص آنان که به کنعان بازگشتند، کوروش تمهیداتی را برای بازسازی هیکل یا معبد سلیمان فراهم آورد و استقرار آنان را در آن منطقه تسهیل کرد.