کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا

کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا را علی‌اکبر علیزاد گردآوری کرده است. کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا مجموعه‌ای مقالات ارزشمند در زمینه اجرا است.

درباره کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا 

«اجرا» به‌عنوان یک مقولهٔ نظری و در مقام عمل گسترش فراوانی یافته است. این مقوله در حال حاضر انواع ژانرها را دربرمی‌گیرد و دامنهٔ آن از بازی مفرح، نمایش‌های سرگرم‌کنندهٔ عمومی، تئاتر، رقص، و موسیقی، تا آیین‌های مذهبی و غیرمذهبی، «اجرا در زندگی روزمره»، تجاربِ میان‌فرهنگی و بیش از آن گسترش می‌یابد. 

رویکردهایی به نظریۀ اجرا، مجموعه‌ای گسترده و بی‌نظیر درباره تئوری‌های اجرا، ریشه‌های آن درتئاتر غربی، و بررسی کار هنرمندان و نظریه‌پردازان معروف این حوزه است. مقالات کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا را نظریه‌پردازان، هنرمندان، و کارگردانانی شاخص نظیر ریچار شکنر، مایکل کربی، جان کیج، لیزا ولفورد، آلن کاپرا و... نوشته‌اند.

این کتاب، برای اولین بار در زبان فارسی، منبعی مهم برای بحث در باب رویکردهای مختلف به مقولۀ اجرا، ارتباط با هنرهای تجسمی و تئاتر و سنت‌های اجرایی در تئاتر آوانگارد و تئاتر شرق را فراهم می‌کند.

این کتاب به موضوعاتی مانند مفهوم اجرا و ارتباط آن با تئاتر و آیین، ریشه‌های هنر اجرا در هنرهای تجسمی، تئاتر آوانگارد، اجرا و پست‌مدرن و اجرا در تئاتر شرق و فرهنگ‌های غیرغربی می‌پردازد. 

خواندن کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به هنرهای نمایشی پیشنهاد می‌کنیم. 

بخشی از کتاب رویکردهایی به نظریه اجرا

به‌کارگیری این نوع مهارت‌ها به‌وضوح در کار نمایشگرانی که مثلاً در خیابان‌ها، برای مردم عادی یا توریست‌ها، برنامه اجرا می‌کنند قابل مشاهده است. به‌طور معمول میانجی‌گری انسان برای «اجرایی» از این دست ضروری است، ولی نمایش عمومی مهارت‌های خاص را حتی می‌توان در میان «اجراگران» غیرانسانی هم مشاهده کرد. (سگ‌های اجراگر، فیل‌ها، اسب‌ها و الی آخر.)

ولی به‌طور مشخص، وانمودسازی و «بازی کردن» اشخاص دیگر (که در میان انسان‌ها رایج است)، نمونهٔ رایج نوع خاصی از فعالیت است که ریچارد شکنر آن را «رفتار نوسازی‌شده» (restored) می‌نامد؛ شکنر با این عنوان، به دسته‌بندی کنش‌هایی می‌پردازد که آگاهانه از شخصی که آن‌ها را انجام می‌دهد، مجزا می‌شوند ــــ کنش‌هایی نظیر تئاتر، خلسه، شمنیسم و آیین‌ها. این مفهوم مفیدِ «رفتار نوسازی‌شده» که شکنر از آن یاد می‌کند، به مشخصه‌ای از اجرا اشاره می‌کند که دیگر مستلزم نمایش مهارت‌ها نیست، بلکه اساساً مبین نوعی فاصله معین میان «خود» و رفتار است؛ مثلاً شبیه فاصله‌ای که میان بازیگر و نقشی که بر صحنه ایفا می‌کند وجود دارد. بنابراین حتی اگر کنشی در صحنه شبیه کنشی در زندگی روزمره باشد، باز ما اولی را «اجرایی» و دومی را چیزی صرفاً «انجام‌شده» در نظر می‌گیریم. هرچند بررسی‌های اخیر در مورد قاب‌بندی رفتارهای انسانی در بیرونِ تئاتر (زندگی روزمره)، به‌خصوص از جانب کسانی نظیر هربرت بلو و آروین گافمن، نشان می‌دهد که این رفتارهای روزمره به صورت بالقوه می‌توانند شأن اجرایی پیدا کنند، به‌خصوص رفتارهایی که با نوعی آگاهی از انجام کنش و آگاهی از قاب زمانی و مکانی خاص رخ می‌دهد. به عبارت دیگر، آگاهی از کنش، پیش‌شرط ورود این رفتارهای روزمره به حیطهٔ اجرا هستند.

پس تا اینجا دو مفهوم متفاوت از اجرا داریم، که اولی مستلزم نمایش مهارت‌هاست، و دومی بیشتر بر مبنای نوعی الگوی رفتاری شکل می‌گیرد که مبیّن انجام نوعی کنش آگاهانه از جانب یک اجراگر انسانی است و رفتارهایی خاص با کدهای فرهنگی‌اجتماعی خاص را به نمایش می‌گذارد (بازیگری، رفتار آیینی، خلسه‌سازی، و الی آخر)؛ هر چند که در اینجا هم نمایش دادن حذف نمی‌شود. اما هنوز نوع سومی از اجرا وجود دارد که ما را به جهت دیگری می‌برد، و آن زمانی است که ما از مثلاً اجرای زبان‌شناسانه، یا اجرا/عملِ کودک در مدرسه صحبت می‌کنیم. در اینجا تأکید چندان بر نمایش مهارت نیست، و یا حتی بر تحقق الگوی خاصی از رفتار (که شکنر از آن یاد می‌کند،) بلکه بیشتر تأکید بر موفقیت فعالیتی است که در پرتوی برخی معیارهای بیرونی در مورد پیشرفت صورت می‌گیرد.