دانلود و خرید کتاب صوتی ذن

کتاب صوتی ذن نوشته‌ی کریسمس همفریز با ترجمه‌ی منوچهر شادان، یکی از متن‌های کلاسیک و جدی درباره‌ی آیین بودا و مکتب ذن است که نشر ققنوس آن را منتشر کرده و آوانامه کتاب صوتی آن را با گویندگی مهدی صفری عرضه کرده است. این کتاب صوتی در قالب یک متن آموزشی و تحلیلی، تلاش کرده است تصویری منظم از بودیسم، سیر تاریخی آن، و جایگاه ذن در میان مکاتب بودایی ارائه دهد و در عین حال نشان دهد که ذن فقط یک «مد روز» شرقی یا سرگرمی فکری نیست، بلکه نوعی شیوه‌ی زیستن و تجربه‌ی مستقیم واقعیت است. در این کتاب صوتی، نویسنده از دل سنت بودایی تراودا و ماهایانا شروع می‌کند، به مفاهیمی مثل کرمه، تولّد مجدّد، سه نشانه‌ی هستی، چهار حقیقت شریف، راه میانه و مراقبه می‌پردازد و سپس به‌تدریج شنونده را به سوی مکتب ذن و مسئله‌ی ساتوری یا تجربه‌ی شهودی روشن‌بینی هدایت می‌کند. همفریز که خود سال‌ها در فضای فکری و معنوی شرق و غرب رفت‌وآمد داشته، کوشیده است پلی میان ذهنیت غربی و تعالیم بودایی بزند و نشان دهد که ذن نه «شرقی» است و نه «غربی»، بلکه امکانی برای هر انسانی است که بخواهد ذهن خود را بشناسد و از توهّم «خودِ جدا» فراتر برود. کتاب صوتی ذن با گویندگی مهدی صفری منتشر شده و آوانامه آن را در قالبی صوتی در اختیار مخاطبان قرار داده است تا شنونده بتواند با گوش‌دادن پیوسته، مسیر استدلال‌ها، تعریف‌ها و تمرین‌های ذهنی کتاب را دنبال کند و به‌تدریج با جهان مفهومی پیچیده اما منسجم ذن آشنا شود.

درباره کتاب ذن

کتاب صوتی ذن از همان آغاز با طرح مسئله‌ی «تجربه‌ی واقعیت» و دشواری بیان آن با واژه‌ها شروع می‌شود و کریسمس همفریز توضیح می‌دهد که چرا برای نزدیک‌شدن به ذن، ناچار باید از بودیسم آغاز کرد. در پاراگراف‌های ابتدایی، نویسنده هدف خود را روشن می‌کند: مهار کردن برداشت‌های سطحی و «بیت‌گونه» از ذن در غرب، بازاندیشی در راه‌های ورود ذن به جهان غرب، تأکید بر این‌که ذن نتیجه‌ی مطالعه‌ی عمیق، انضباط ذهنی و اخلاقی و سال‌ها کار درونی است و معرفی مکتب بودایی ذن به‌عنوان «بهترین راه» برای رسیدن به لحظه‌ی تماس با ذن. کتاب صوتی ذن در بخش‌های آغازین، طرح کلی خود را توضیح می‌دهد: نخست معرفی کامل‌ترین و قدیمی‌ترین مکتب بودایی یعنی تراودا، سپس گسترش بحث به ماهایانا به‌عنوان «گردونه‌ی بزرگ رستگاری» و در نهایت ورود به تاریخ، شکل و متون مکتب ذن ژاپنی. این ساختار مرحله‌به‌مرحله باعث می‌شود شنونده بداند که ذن بر چه ریشه‌هایی استوار است و چرا بدون فهم بودیسم، فهم ذن به سطح چند داستان و کوآن تقلیل پیدا می‌کند. در ادامه‌ی کتاب صوتی ذن، فصل‌ها و بخش‌های متعددی به‌صورت زنجیروار پیش می‌روند. در بخش «یادداشت» مترجم، مسئله‌ی تولّد مجدّد و تناسخ توضیح داده می‌شود و تفاوت نگاه بودایی با نگاه فلسفه‌ی الهی و اسلامی درباره‌ی مرگ، پاداش و کیفر و انگیزه‌ی اخلاقی روشن می‌شود. سپس در «پیشگفتار» و «معرفی کتاب»، نویسنده شرایط لازم برای کسی که می‌خواهد خودآموزی ذن را آغاز کند برمی‌شمارد: طلب شدید حقیقت، فروتنی، ایمان حداقلی به روشن‌بینی بودا و امکان آن برای همه‌ی انسان‌ها، پشت‌کار، رشد فکری، آگاهی از محدودیت عقل و توان شهود، تعادل ذهنی و نوعی «حس درونی نسبت به ذن» که خود را در شوخ‌طبعی، توان خندیدن به خود و حساسیت نسبت به شعر و نسیم صبحگاهی نشان می‌دهد. در فصل‌های بعد، کتاب به‌صورت منظم به سه مفهوم «بودیسم، بودیسم ذن و ذن» می‌پردازد، ریشه‌ی واژه‌ی ذن را از دیانا و چان توضیح می‌دهد و سه معنای آن را برمی‌شمارد: مراقبه‌ی عمیق، نام دیگری برای وجود غایی و شناخت عرفانی از «آن». سپس شنونده با زندگی بودا، مفهوم روشن‌بینی، نیروانا، سه نشانه‌ی هستی (آنیکا، دوکا، آناتا)، چهار حقیقت شریف، راه میانه و راه هشتگانه، قانون کرمه و تولّد مجدّد، تمرکز، مراقبه و ژرف‌اندیشی آشنا می‌شود. در بخش‌های میانی، کتاب به‌طور خاص به روش‌های آموزش ذن در شاخه‌های رین‌زایی و سوتو، نقش کوآن و موندو، مسئله‌ی نبود استادان ذن در غرب و ضرورت طراحی یک طرح خودآموز برای ذهن غربی می‌پردازد. در بخش‌های پایانیِ این قسمت، بحث به توسعه‌ی مکتب ماهایانا و جایگاه ذن به‌عنوان «گل درخت بودیسم» کشیده می‌شود و شنونده تصویری کلی از مسیر فکری‌ای که از بودا تا ذن ژاپنی امتداد یافته است به دست می‌آورد.

خلاصه کتاب ذن

در این کتاب صوتی، کریسمس همفریز ابتدا مسئله را از نقطه‌ای بسیار شخصی و در عین حال عمومی آغاز می‌کند: انسانِ جوینده‌ای که در غرب به‌دنبال معنایی برای زندگی، طرحی برای زیستن و راهی برای رهایی از رنج درونی است و نام ذن را شنیده است. نویسنده توضیح می‌دهد که ذن «تفنن» نیست، بلکه «وظیفه‌ی دائم یک انسان کامل» است و هدف غایی آن کمتر از «بودا شدن» نیست. از همین‌جا، معیارهای ورود به مسیر ذن طرح می‌شود: طلب شدید حقیقت بدون درگیرشدن در بحث‌های انتزاعی درباره‌ی ماهیت ذن، فروتنی در برابر راهی طولانی و دشوار، ایمان به روشن‌بینی بودا و امکان آن برای همه، پرورش اراده و پشت‌کار، رشد فکری و آگاهی از محدودیت عقل و اهمیت شهود، تعادل روانی و نوعی حس درونی نسبت به ذن که خود را در شوخ‌طبعی و سبکبالی نشان می‌دهد. سپس کتاب به سه سطح تمایز می‌پردازد: بودیسم به‌عنوان عرصه‌ی وسیع تعالیم و فرهنگ پیرامون بودا، بودیسم ذن به‌عنوان مکتبی ماهایانایی که در چین شکل گرفت و در ژاپن شکوفا شد و ذن به‌عنوان تجربه‌ی عرفانی تماس با «آن» یا ساتوری. نویسنده ریشه‌ی واژه‌ی ذن را از دیانا (مراقبه‌ی عمیق) پی می‌گیرد و سه معنای آن را توضیح می‌دهد و تأکید می‌کند که ساتوری هدف نهایی نیست، بلکه آغاز راهی است که به روشن‌بینی کامل منتهی می‌شود. در بخش‌های بعد، کتاب زندگی بودا، مفهوم روشن‌بینی، نیروانا و راهی را که بودا پیمود شرح می‌دهد. سه نشانه‌ی هستی (آنیکا: ناپایداری، دوکا: نارضایتی و رنج، آناتا: نبودِ خودِ ثابت) به‌عنوان حقایقی که باید شخصاً آزموده شوند معرفی می‌شوند و نشان داده می‌شود که چگونه توهّم «خودِ جدا» پلی است که ناپایداری را به رنج تبدیل می‌کند. سپس چهار حقیقت شریف مطرح می‌شود: وجود رنج، ریشه‌ی رنج در عطش و آرزو برای خودشخصی، امکان پایان رنج و راه میانه‌ی هشتگانه به‌عنوان شیوه‌ای برای زیستن که از افراط و تفریط می‌گذرد و بر «درست بودن» در اندیشه، گفتار و عمل تکیه دارد. بخش مفصل دیگری به قانون کرمه و تولّد مجدّد اختصاص دارد. کرمه به‌عنوان «قانون قانونها» و شکل بوداییِ قانون علت و معلول معرفی می‌شود؛ قانونی زنده که در همه‌جا و همیشه جاری است و جایی برای «بخت»، «اتفاق» و «سرنوشت کور» باقی نمی‌گذارد. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه پذیرش کرمه، مسئولیت‌پذیری رادیکال نسبت به زندگی کنونی را به‌دنبال دارد: انسان نتیجه‌ی افکار و اعمال گذشته‌ی خود است و به‌جای شکایت از بدن، خانواده، طبقه یا محیط، باید بپذیرد که این شرایط را خود انتخاب کرده و اکنون نیز می‌تواند با تغییر واکنش‌هایش، مسیر آینده را عوض کند. تولّد مجدّد به‌عنوان پیامد منطقی کرمه طرح می‌شود: اگر پیامد اعمال محدود به یک عمر نباشد، جریان رشد و تکامل آگاهی در زندگی‌های متعدد ادامه می‌یابد. در بخش تمرکز و مراقبه، کتاب سه مرحله‌ی «تمرکز، مراقبه و ژرف‌اندیشی» را توضیح می‌دهد. تمرکز یعنی توان نگه‌داشتن ذهن بر یک موضوع؛ مراقبه یعنی استفاده‌ی هدایت‌شده از این توان برای دیدن چیزها «آن‌گونه که هستند»؛ و ژرف‌اندیشی مرحله‌ای است که در آن سه‌گانه‌ی «بیننده، دیده‌شده و دیدن» فرو می‌ریزد و ذهن فردی با جوهره‌ی موضوع یکی می‌شود. نویسنده بر خطرات مراقبه‌ی ناشیانه، ضرورت انگیزه‌ی درست (رهایی از خودشخصی نه کسب قدرت شخصی)، اهمیت وضعیت بدن، نظم در زمان و مکان تمرین و موانع ذهنی مانند سستی، بدگمانی و آشفتگی تأکید کرده است. در نهایت، ذن به‌عنوان راهی معرفی می‌شود که می‌خواهد از همین بستر بودایی، ذهن را از دوگانه‌انگاری عبور دهد و به «نه ـ ذهن» یا «مو ـ شین» برساند؛ حالتی که در آن سکوت و عمل بی‌ادعا، حامل روشن‌بینی است.

چرا باید کتاب ذن را بشنویم؟

شنیدن این کتاب صوتی چند دستاورد مهم برای مخاطب به همراه دارد. نخست این‌که تصویری منظم و لایه‌به‌لایه از بودیسم و ذن ارائه می‌شود؛ تصویری که از زندگی بودا و اصول تراودا شروع می‌شود، به ماهایانا می‌رسد و در نهایت به مکتب ذن ژاپنی ختم می‌شود. برای کسی که نام ذن را بیشتر در قالب چند جمله‌ی کوتاه، کوآن یا نقل‌قول‌های پراکنده شنیده است، این کتاب صوتی نشان می‌دهد پشت این نام، چه تاریخ فکری و چه دستگاه مفهومی گسترده‌ای قرار دارد. دوم این‌که کتاب، ذن را از سطح یک «مد معنوی» یا «ابزار توجیه رفتارهای ناهنجار» پایین می‌کشد و آن را به‌عنوان یک مسیر جدی خودآموزی معرفی می‌کند که شرط ورود به آن طلب شدید حقیقت، فروتنی، پشت‌کار، رشد ذهنی و تعادل روانی است. شنونده در طول کتاب با این پرسش روبه‌رو می‌شود که آیا واقعا چنین طلبی در خود سراغ دارد یا ذن را صرفا به‌عنوان موضوعی تازه برای سرگرم‌کردن ذهن می‌خواهد. سوم این‌که مفاهیمی مانند کرمه، تولّد مجدّد، سه نشانه‌ی هستی، چهار حقیقت شریف، راه میانه، تمرکز و مراقبه، از حالت شعار یا واژه‌های مبهم خارج می‌شوند و به‌صورت ابزارهایی برای نگاه‌کردن به زندگی روزمره توضیح داده می‌شوند. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه پذیرش ناپایداری، رنج و نبودِ خودِ ثابت، می‌تواند شیوه‌ی مواجهه با پیری، شکست، موفقیت، بیماری و روابط انسانی را تغییر دهد و چگونه فهم کرمه، مسئولیت‌پذیری نسبت به وضعیت کنونی را تقویت می‌کند. چهارم این‌که کتاب صوتی ذن به‌طور مکرر بر این نکته تأکید کرده است که آموزش، امری ذهنی است و «ذن را باید خود بیاموزی». این تأکید، شنونده را از جستجوی «منجی بیرونی» به سمت کار درونی بر ذهن خود سوق می‌دهد و در عین حال نشان می‌دهد که چرا بدون آماده‌سازی ذهن، ورود به تمرین‌های ذن می‌تواند به سرخوردگی یا حتی آسیب روانی منجر شود. در نهایت، این کتاب صوتی برای کسانی که به مراقبه، خودشناسی و معنویت علاقه‌مندند، فرصتی فراهم می‌کند تا با یک متن کلاسیک و تحلیلی روبه‌رو شوند که هم به پرسش‌های نظری می‌پردازد و هم به جنبه‌های عملی مثل تمرکز، مراقبه، موانع ذهنی و نقش استاد و شاگرد در مسیر ذن.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به بودیسم، ذن، مراقبه و خودشناسی علاقه‌مندند و می‌خواهند به‌جای نقل‌قول‌های پراکنده، با یک متن تحلیلی و منظم روبه‌رو شوند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های فلسفه‌ی دین، عرفان تطبیقی و روان‌شناسی علاقه‌مند به مفاهیم شرقی پیشنهاد می‌شود. کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی رنج، معنای زندگی، کرمه، تولّد مجدّد و امکان تغییر درونی هستند نیز می‌توانند از شنیدن این کتاب صوتی بهره ببرند، به‌شرط آنکه آمادگی مواجهه با متنی فکری و نسبتاً سنگین را داشته باشند.

بخشی از کتاب ذن

«هر کسی می‌تواند ذن را نزد خود بیاموزد ولی احتمال موفقیت او خیلی زیاد نخواهد بود مگر اینکه حداقل بعضی از شرایط زیر را داشته باشد: ۱. باید بدون اینکه به ماهیت و چیستی ذن فکر کند، آن را به عنوان درک واقعی و روحانی حقیقت، شدیدا طالب باشد. ذن مشغولیتی تفنّنی و سرگرم‌کننده برای کسانی که اندیشه‌ای سطحی و خلقی بازی‌گوش دارند نیست. ذن، وظیفه دائم یک انسان کامل است و هدف غایی آن کمتر از بودا شدن نیست. ۲. باید علاوه بر اراده‌ای قوی برای نیل به هدفی مشخص، واجد فروتنی نیز باشد، زیرا سفر به قله اورست از پایه کوه آغاز می‌گردد و بین کوهپایه و قله، مشکلات بیشمار و زمانی طولانی قرار دارد. ۳. داوطلب آموزش ذن باید به سه واقعیت ایمان داشته باشد و در مواقع دشوار آنها را به خود یادآوری کند: اول اینکه ایمان داشته باشد که بودا به روشن‌بینی توفیق یافته است؛ دوم: اینکه این روشن‌بینی را حالتی از ذهن بداند که همه ابنای بشر واجد آن هستند و سوم باور داشته باشد به اینکه «راهی» وجود دارد که هر کس می‌تواند با گام نهادن در آن، از وجود روشن‌بینی در خودآگاه شود. ۴. در چهارچوب این حداقل ایمان ـ البته آیین بودا بیش از این هم طلب نمی‌کند ـ باید نیروی پشت‌کار و استقامت خود را نیز بدون انقطاع پرورش دهد. دیوارها و در صورت نیاز پرتگاهها را بپیماید و تا زمانی که شاهد مقصود را در آغوش نگرفته یک لحظه هم توقف نکند. ۵. رهرو راه بودا باید ذهنی از آن خود داشته باشد و بتواند تا حدی نیز اختیار آن را در دست خود گیرد. تا زمانی که قدرت فکری به طور قابل ملاحظه رشد پیدا نکند، امکان رسیدن به آستانه ذن وجود نخواهد داشت. تنها موقعی که به هدف دسترسی پیدا شود امکان دارد که فکر را آگاهانه طرد کرده، هیچ فکر و اندیشه‌ای را به عنوان مقصد نهایی در نظر نگرفت.»