کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا

کتاب صوتی پله‌ پله تا ملاقات خدا، نوشته‌ عبدالحسین زرین‌ کوب، اثری تحلیلی درمورد زندگی و سلوک روحانی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی است که نشر آوانامه آن را منتشر کرده است. این کتاب صوتی، با گویندگی تایماز رضوانی و آرمان سلطان‌ زاده، شنونده را از کودکی مولانا در بلخ تا سال‌های مهاجرت، شکل‌گیری شخصیت معنوی او و نسبت زندگی‌اش با مثنوی همراهی می‌کند. نویسنده با تکیه بر منابع تاریخی، تذکره‌ها و نوشته‌های نزدیکان مولانا تصویری زنده از احوال درونی، مکاشفات، رنج‌ها و فرازونشیب‌های سلوک او ارائه کرده است و نشان می‌دهد که چگونه حیات ۶۸ساله‌ی مولانا به‌منزله‌ی یک سیر روحانی از «تبتل» تا «فنا» فهمیده می‌شود.

درباره کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا اثر عبدالحسین زرین‌ کوب

کتاب صوتی پله‌ پله تا ملاقات خدا اثری از عبدالحسین زرین‌ کوب است که به زندگی و سلوک روحانی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد حیات مولانا خود شعری‌ست که او آن را نسروده بلکه زیسته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که عنوان کتاب را با اندکی تغییر از مصراع مثنوی و با الهام از آیه‌ی «و من یرجو لقاء ربه» برگزیده است تا خط سیر عروج مولانا از بریدن از تعلقات دنیوی تا رسیدن به مقام فنا را در یک تصویر فشرده نشان دهد.

عبدالحسین زرین‌ کوب در کتاب صوتی پله‌ پله تا ملاقات خدا با رجوع به منابعی چون معارف بها‌ولد، ولدنامه‌ی سلطان‌ولد، مقامات شمس، تذکره‌ی افلاکی و روایت‌های مریدان، از میان انبوه حکایت‌ها و افسانه‌ها، روایتی گزینش‌شده و نسبتاً منسجم از زندگی مولانا فراهم کرده است. او ضمن اشاره به کرامات‌باوری‌ها و اغراق‌های مریدان می‌کوشد میان واقعیت تاریخی، تجربه‌های شهودی و ضعف‌های انسانی مولانا و اطرافیان او تعادلی واقع‌بینانه برقرار کند و نشان دهد که قدسیت این زندگی بدون عبور از تنگنای ضعف‌های بشری قابل‌فهم نیست.

کتاب صوتی پله‌ پله تا ملاقات خدا به کودکی مولانا در خانه‌ی خطیبان بلخ، مکاشفات و رؤیاهای سال‌های خردسالی، فضای خانه‌ی آکنده از ذکر الله، تجربه‌ی پرواز کودکانه، مکتب و مواجهه با دنیای بیرون، اوضاع آشفته‌ی خراسان و قلمرو خوارزمشاه، نقش بها‌ولد به‌عنوان واعظی معترض، مهاجرت خانواده از بلخ، دیدار با عطار در نیشابور، سفر به بغداد، شام و حجاز و سرانجام اقامت در شهرهای روم مانند لارنده و آق‌شهر پرداخته است.

عبدالحسین زرین‌ کوب به شکل‌گیری مجالس وعظ جوانی مولانا، گسترش دانش او در فقه، تفسیر، ادب فارسی و عربی و فاصله‌گرفتن تدریجی‌اش از حال‌وهوای ناب کودکی و خانه می‌پردازد. او در کتاب صوتی پله‌ پله تا ملاقات خدا بارها بر این نکته تأکید کرده است که مثنوی و غزلیات مولانا بدون درک این «شعر ناسروده»، یعنی خودِ زندگی او و انگیزه‌های روحانی‌ای که سال‌به‌سال او را از تعلقات خودی جدا کرده است، به‌درستی فهم نمی‌شود و هر نقدی بر مثنوی که از این سلوک غافل بماند، بخشی اساسی از حقیقت مولانا را نادیده می‌گیرد.

این کتاب به انگلیسی، ترکی و کردی برگردانده و منتشر شده است.

خلاصه کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا

زندگی مولانا به‌عنوان یک سیر روحانی پیوسته از کودکی تا پیری ترسیم شده است. اثر از خانه‌ی بها‌ولد در بلخ آغاز می‌شود؛ جایی که کودک در فضایی آکنده از ذکر الله، رؤیاهای فرشته‌گون و تجربه‌های مکاشفه و شوق پرواز به سوی خدا را از پنج‌سالگی می‌چشد. نویسنده سپس نشان می‌دهد که مولانا چگونه در مکتب و کوچه و بازار با دنیای نابرابر و خشن روبه‌رو می‌شود و تفاوت میان خانه‌ای سرشار از قدس و شهری آکنده از ستم و فقر را درمی‌یابد.

اوضاع سیاسی و مذهبی قلمرو خوارزمشاه، نقش بها‌ولد به‌عنوان واعظی معترض به سلطان و علما و مهاجرت خانواده از بلخ تا نیشابور، دیدار با عطار، سفر به بغداد و شام و سپس ورود به سرزمین روم روایت شده است. نویسنده همزمان با شرح جنگ‌ها، هجوم مغول و آوارگی‌ها، رشد علمی و معنوی مولانا را دنبال می‌کند؛ از آشنایی با مدرسه و علوم رسمی تا آغاز مجالس وعظ جوانی‌اش در آق‌شهر و لارنده و فاصله‌ای که شهرت و وعظ از یک‌سو و یاد رؤیاهای کودکی از سوی دیگر در جان او پدید می‌آورد.

چرا باید کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا را بشنویم؟

کتاب صوتی پله‌ پله تا ملاقات خدا امکان همراهی گام‌به‌گام با زندگی مولانا را فراهم می‌کند؛ نه فقط در سطح حکایت‌های مشهور، بلکه در لایه‌های عاطفی و فکری سلوک او. شنونده در این اثر با زمینه‌ی تاریخی، سیاسی و مذهبی عصر مولانا، نقش بها‌ولد، مهاجرت‌ها و پیوند تنگاتنگ زندگی و شعر مولانا آشنا می‌شود و می‌تواند معنای «سلوک از تبتل تا فنا» را در متن یک زندگی واقعی دنبال کند.

شنیدن کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب صوتی به دوستداران مولانا و مثنوی معنوی، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی ادبیات و عرفان و کسانی که می‌خواهند سیر تاریخی و روحانی زندگی مولانا را در پیوند با تحولات خراسان، بغداد و سرزمین روم بشناسند، پیشنهاد می‌شود.

درباره عبدالحسین زرین‌ کوب

عبدالحسین زرین کوب اسفند ۱۳۰۱ در بروجردِ ایران دیده به جهان گشود. او از چهره‌های نامدار ادیب، مورخ، منتقد ادبی، نویسنده و مترجم در عصر معاصر ایران به شمار می‌رود. مدارج علمی خود را در رشته‌ی ادبیات فارسی در دانشگاه تهران طی کرد. تألیفات او در زمره‌ی منابع پایه‌ای در حوزه‌ی عرفان، تصوف و مولوی‌شناسی طبقه‌بندی می‌شوند. او ازجمله تاریخ‌نگاران برجسته‌ی ایران‌زمین محسوب گردیده و آثار شاخصی را در باب تاریخ ایران و جهان اسلام به نگارش درآورده است. این تألیفات به‌دلیل نثر ادبی و شیوه‌ی روایت حماسی از تاریخ، در شمار آثار پرمخاطب میان ایرانیان جای دارند.

زرین کوب بالغ بر چهار دهه در دانشگاه تهران به تدریس مباحث ادبیات فارسی، تاریخ اسلام و تاریخ ایران پرداخت و پس از تحولات سال ۱۳۵۷ به همکاری با مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی روی آورد؛ ازجمله اقدامات عبدالحسین زرین کوب اهداکردن ۶۵۰۰ نسخه کتاب و نشریه به این مرکز پژوهشی بوده است. علاوه بر مراکز آموزش عالی ایران، زرین کوب کرسی تدریس استاد مدعو را در دانشگاه‌های کالیفرنیا، آکسفورد و سوربن نیز عهده‌دار بود.

تألیفاتی همچون «دو قرن سکوت» و «تاریخ ایران بعد از اسلام» از برجسته‌ترین نگاشته‌های عبدالحسین زرین کوب به شمار می‌رود که اقبال وسیعی را از سوی علاقه‌مندان به تاریخ ایران به همراه داشته است. کتاب‌های «پیر گنجه در جست‌وجوی ناکجاآباد» با محوریت زیست و آثار نظامی و «دیدار با کعبه‌ی جان» درباره‌ی احوال و نگاشته‌های خاقانی نیز در زمره‌ی کتاب‌های تاریخِ ادبی او جای می‌گیرند.

از دیگر آثار عبدالحسین زرین کوب می‌توان به عناوینی چون «پله پله تا ملاقات خدا»، «بامداد اسلام»، «تصوف ایرانی در منظر تاریخی آن»، «از کوچه‌ی رندان»، «آشنایی با تاریخ ایران»، «صدای بال سیمرغ»، «شعله‌ی طور: درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی حلاج»، «فرار از مدرسه» و «روزگاران: تاریخ ایران از آغاز تا سقوط پهلوی» اشاره کرد. او پیش از درگذشتش در سال ۱۳۷۸ آثار متکثر و ارزشمندی را روانه‌ی بازار نشر کرد.

جوایز و افتخارات نویسنده

عبدالحسین زرین کوب جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۵)، نهمین جایزه‌ی ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار (۱۳۷۷) و جایزه‌ی نخستین جشنواره‌ی مقالات اسلامی دایرة‌المعارف‌ها (۱۳۸۳) را دریافت کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا و نویسنده

- مجدالدین کیوانی (مترجم انگلیسی کتاب حاضر) با جامع الاطراف دانستن عبدالحسین زرین کوب و تمجید از احاطه‌ی او بر حوزه‌هایی همچون نقد ادبی، تاریخ و عرفان، کتاب پله پله تا ملاقات خدا را رمانی مستند، پرمحتوا و آراسته به هنر نویسندگی قلمداد کرده است که با لحنی داستانی و نثری شیوا و پرکشش، عروج معنوی مولانا را به تصویر می‌کشد؛ اثری که به نیتِ بهره‌مندی مخاطب عام و فارغ از مراجع دست‌وپاگیر نگاشته شده است، اما به‌دلیل بهره‌گیری عاشقانه از واژگان فاخر، جملات بلند و پیوسته و اصطلاحات پیچیده‌ی عرفانی و فلسفیْ نثری سنگین دارد که بازآفرینی و برگرداندن آن به انگلیسی را با چالش‌ها و دشواری‌های فراوان روبه‌رو می‌سازد.

- اصغر دادبه (استاد دانشگاه و پژوهشگر) نخستین خصیصه‌ی اثر حاضر را رمان‌گونگی همراه با حفظ مستندات و منابع دست‌اول دانست و شیوه‌ی زرین کوب را به «کپسولی» تشبیه کرد که مطالب دشوار را در نثری زیبا و پرکشش جای می‌دهد. او اشاره کرد که کتاب از موضعی مریدانه اما با تفکیک واقعیت از غیرواقعیت نگاشته شده و تحلیل‌های دقیق تاریخی آن، خواننده را به دل آن عصر می‌برد. همچنین گفت که نثر کتاب نشان‌دهنده‌ی شکوه زبان فارسی، ایجاز شایسته و جسارت نویسنده در به‌کارگیری واژگان غریب برای پویایی زبان است.

- مریم مشرف (استاد دانشگاه و عضو هیئت‌علمی) عبدالحسین زرین کوب را نقطه‌ی عطفی در مولاناپژوهی دانست که بعد علمی و نگاهی چندبعدی به زیست و اندیشه‌ی مولانا بخشید و حقیقت را از افسانه جدا ساخت. او بر تسلط زرین کوب بر شگردهای داستان‌نویسی، استفاده‌ی به‌جا از ایجاز و اطناب و ارائه تصویری دقیق و مستندگونه از فرهنگ و مناسبات اجتماعی آن دوران تأکید کرد.

بخشی از کتاب صوتی پله پله تا ملاقات خدا

«احساس غربت دلش را می‌فشرد و نمی‌دانست که این سرنوشت مجهول که او را از خانه و دیار خویش، از دوستان و کسان خویش و از خویشاوندان و پیوندان خویش جدا می‌کرد، او را به کجا می‌برد. عشق به پدر و اعتماد بر آن‌که هرچه او می‌کند با آن‌چه مشیت و اراده‌ی الله است، مغایر نیست، او را تسلی می‌داد؛ اما در این جدایی از یار و دیار، او خود را همچون گیاه نورُسته‌ای می‌دید که آن را از آغوش چمن بیرون آورند، یا همچون نیِ نزاری که آن را از نیستان بریده باشند.»