کتاب گاندی چه می‌گوید

کتاب گاندی چه می‌گوید (What Gandhi Says) نوشته نورمن فینکلشتاین و ترجمه محمد واعظی نژاد تصویری متفاوت و بحث‌برانگیز از مهاتما گاندی ارائه داده است. نویسنده با رجوع گسترده به مجموعه‌ی آثار گاندی و اسناد تاریخی تلاش کرده است نظریه‌ی سَتیاگرَهَه، یعنی مقاومت خشونت‌پرهیز، را از دل زندگی و تناقض‌های شخصی و سیاسی او بیرون بکشد. نشر ماهی این کتاب را منتشر کرده است. کتاب حاضر نشان می‌دهد که هدف فقط روایت زندگی گاندی نیست؛ واکاوی نسبت خشونت‌پرهیزی، شجاعت، سیاست توده‌ای و ایمان مذهبی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گاندی چه می‌گوید اثر نورمن فینکلشتاین

کتاب گاندی چه می‌گوید (در باب خشونت‌پرهیزی، مقاومت و شجاعت) با تمرکز بر سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۷ میلادی، یعنی دوره‌ی پختگی فکری و اوج کنش سیاسی مهاتما گاندی، به‌سراغ نظریه‌ی مقاومت خشونت‌پرهیز او می‌رود و نشان می‌دهد که پشت تصویر ساده‌شده‌ی «قدیس عدم‌خشونت» چه شبکه‌ای از تناقض‌ها، تردیدها و تصمیم‌های دشوار قرار دارد. نورمن فینکلشتاین توضیح می‌دهد که گاندی زاهدی عجیب و استراتژیستی زیرک بود که نقاط ضعف و قوت ملت خود و استعمارگران را دقیقاً می‌شناخت.

کتاب گاندی چه می‌گوید مفاهیمی کلیدی مثل سَتیاگرَهَه، اَهیمسا، ندای درون، برنامه‌ی سازنده و نسبت هدف و وسیله را شرح و نشان می‌دهد که گاندی چگونه از دل ایمان مذهبی، نظریه‌ای سیاسی برای بسیج «۹۹درصد نیازمند علیه یک درصد آزمند» ساخته است. نویسنده به تناقض‌های آشکار در گفتار و رفتار گاندی می‌پردازد؛ از حمایت اولیه از ارتش بریتانیا تا پذیرش مشروط خشونت، از ستایش شجاعت سربازان مسلح تا دعوت پیروانش به رفتن «شاد و خندان» به استقبال مرگ.

گاندی چه می‌گوید سازوکارهای عملی مقاومت خشونت‌پرهیز را بررسی می‌کند: روزه، نافرمانی مدنی، عدم همکاری، اعتصاب، نپرداختن مالیات و استفاده از رنج و ایثار برای بیدارکردن وجدان عمومی. فصل‌هایی از کتاب به نقد رابطه‌ی گاندی با مرگ، نگاه او به بزدلی و شجاعت، موضعش درباره‌ی فلسطین و صهیونیسم و محدودیت‌های تعمیم‌دادن روش او به موقعیت‌هایی مثل نازیسم اختصاص یافته است.

عنوان کامل این اثر در زبان مبدأ عبارت است از What Gandhi Says: About Nonviolence,Resistance and Courage.

خلاصه کتاب گاندی چه می‌گوید

کتاب می‌خواهد با نگاه به نوشته‌ها و کنش‌های سیاسی گاندی، نظریه‌ای منسجم درارتباط‌با مقاومت خشونت‌پرهیز استخراج کند؛ هرچند مدام نشان می‌دهد که خودِ گاندی پر از تناقض، نوسان و تصمیم‌های مبهم بوده است. نویسنده توضیح می‌دهد سَتیاگرَهَه بر ایمان به نیک‌سرشتی انسان، قانون عشق و پیوند جدانشدنی هدف و وسیله بنا شده است، اما در عمل همیشه با درجاتی از زور، فشار اخلاقی و محاسبه‌ی سیاسی همراه است.

خواننده‌ی کتاب گاندی چه می‌گوید با دو محور اصلی روبه‌روست؛ از یک‌سو ستایش شجاعت، آمادگی برای مرگ و نفرت عمیق از بزدلی و از سوی دیگر تلاش برای نشان‌دادن اینکه خشونت‌پرهیزی فقط وقتی معنا دارد که از دل بی‌باکی و توان خشونت برآمده باشد و نه از ترس. این کتاب همچنین نشان می‌دهد که ایثار و رنج چگونه می‌تواند وجدان عمومی را بیدار کند، کجا بی‌اثر می‌شود و چرا روش گاندی در برابر رژیم‌هایی مثل نازی به بن‌بست می‌رسد.

چرا باید کتاب گاندی چه می‌گوید را بخوانیم؟

این کتاب تصویری یک‌دست و اسطوره‌ای از مهاتما گاندی ارائه نمی‌دهد؛ بلکه او را در کشاکش تناقض‌ها، تصمیم‌های سخت و مرز باریک میان ایمان، اخلاق و سیاست نشان می‌دهد. خواندن این اثر فرصتی است برای فهم عمیق‌تر خشونت‌پرهیزی، نسبت شجاعت و ترس و اینکه مقاومت مدنی در جهان امروز تا کجا می‌تواند پیش برود و کجا محدود می‌شود.

خواندن کتاب گاندی چه می‌گوید را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به جنبش‌های اعتراضی، نافرمانی مدنی، فلسفه‌ی اخلاق سیاسی، تاریخ هند و چهره‌های تأثیرگذار قرن بیستم میلادی علاقه دارند یا در پی فهم انتقادی‌تری از مفهوم خشونت‌پرهیزی و مرز آن با ترس، بزدلی و قدرت سیاسی هستند.

درباره نورمن فینکلشتاین

نورمن فینکلشتاین (Norman G Finkelstein) زاده‌ی سال ۱۹۵۳ میلادی، دانشمند علوم سیاسی و فعالی آمریکایی است. والدین او، هری و ماریلا فینکلشتاین، هر دو از بازماندگان یهودی هولوکاست بودند؛ مادرش از گتوی ورشو و اردوگاه اجباری مایدانک جان سالم به در برده بود و پدرش از بازماندگان گتوی ورشو و آشویتس بود. آن‌ها پس از جنگ در اردوگاهی در اتریش با یکدیگر آشنا شدند و سپس به ایالات متحده مهاجرت کردند. والدین نورمن جهان را از منشور هولوکاست نازی‌ها می‌دیدند و خود را، برای شکست‌دادن نازی‌ها، مدیون اتحاد جماهیر شوروی می‌دانستند.

فینکلشتاین در جوانی تحت‌تأثیر صلح‌طلبی شدید مادرش و خشم او از فجایع جنگ ویتنام قرار گرفت؛ موضوعی که حس انزجار اخلاقی و اعتراض را در او درونی کرد. این نویسنده بعداً با خواندن آثار نوام چامسکی آموخت که این اشتیاق اخلاقی را با دقت روشنفکرانه به کار گیرد. او تحصیلات کارشناسی خود را در دانشگاه بینگهمتون در سال ۱۹۷۴ به پایان رساند و سپس در سال ۱۹۷۹ در پاریس تحصیل کرد. از نوجوانی یک مائوئیست سرسخت بود، اما محاکمه‌ی «گروه چهار» در سال ۱۹۷۶ او را کاملاً ویران کرد. او متوجه شد که گمراه بوده است.

نورمن فینکلشتاین مدرک کارشناسی‌ارشد خود را در سال ۱۹۸۰ و دکتری علوم سیاسی را در سال ۱۹۸۸ از دانشگاه پرینستون با رساله‌ای درباره‌ی صهیونیسم دریافت کرد. پیش از استخدام در دانشگاه، به‌عنوان مددکار اجتماعی پاره‌وقت با نوجوانان ترک‌تحصیل‌کرده کار می‌کرد. درگیری او با موضوع اسرائیل و فلسطین از سال ۱۹۸۲ آغاز شد؛ زمانی که در اعتراض به تهاجم اسرائیل به لبنان، تابلویی را به دست گرفت و خود را به‌عنوان فرزند بازماندگان هولوکاست معرفی کرد.

فینکلشتاین در جریان انتفاضه‌ی اول، از سال ۱۹۸۸، هر تابستان به کرانه‌ی باختری می‌رفت و مهمان خانواده‌های فلسطینی بود و به تدریس زبان انگلیسی می‌پرداخت. او سابقه‌ی تدریس در دانشگاه‌های راتگرز، بروکلین، هانتر، نیویورک و دانشگاه دی‌پول را دارد، اما در سال ۲۰۰۷ پس از آنکه مدیریت دانشگاه دی‌پول برخلاف رأی کمیته‌ها به او رسمیت تدریس (tenure) نداد، با دانشگاه مصالحه و استعفا کرد.

نورمن فینکلشتاین در سال ۲۰۰۰ با انتشار کتاب «صنعت هولوکاست» به شهرت رسید؛ کتابی که در آن استدلال می‌کند از خاطره‌ی هولوکاست به‌عنوان سلاحی ایدئولوژیک برای مصونیت اسرائیل از انتقادات سوءاستفاده می‌شود. او منتقد سرسخت سیاست‌های اسرائیل بوده و به همین دلیل دولت اسرائیل در سال ۲۰۰۸ ورود او را به مدت ۱۰ سال به این کشور ممنوع کرد. این نویسنده اسرائیل را «دولت برتری‌طلب یهودی» نامیده و معتقد بوده است که این کشور مرتکب جنایت آپارتاید علیه مردم فلسطین می‌شود. او در کتاب‌هایش مصائب فلسطینیان تحت‌اشغال را با وحشت نازی‌ها مقایسه کرده است. «غزه: تحقیقی در شهادت آن» و «گاندی چه می‌گوید» (What Gandhi Says) نوشته‌ی اوست.

بخشی از کتاب گاندی چه می‌گوید

«فصل سوم: وجدان بیدارشده

سَتیاگرَهَه چگونه عمل می‌کند؟

گاندی مدعی بود سَتیاگرَهَه نه‌فقط عاری از خشونت که عاری از هر نوع اِعمال زور است. اما درواقع تمام جنبش‌های مقاومت مدنی‌ای که راه می‌انداخت کم وبیش ترکیبی بود از ایثار و اِعمال زور.

یک سر طیف راهکاری مثل روزه‌گرفتن بود که اساس آن بی‌شک بر ریاضت و سختی‌دادن به خویش استوار است، اما می‌تواند قهرآمیز هم باشد. گاندی می‌گفت روزه‌گرفتن برای نفع عمومی به‌هیچ‌روی قهرآمیز نیست، اما استدلالش نمی‌تواند آدم را قانع کند.

گاندی بین روزهٔ نفسانی که سودش به خود شخص می‌رسد (روزهٔ قهرآمیز) و روزهٔ غیرنفسانی که سودش به دیگران می‌رسد (روزهٔ عاری از زور) تمایز قائل بود. این تمایز در بعضی موارد آشکار است؛ مثلا پسری که روزه می‌گیرد تا پدرش برایش بی‌ام‌و بخرد، در مقابلِ پدری که روزه می‌گیرد تا پسرش کوکایین را ترک کند.

اما در عالم واقع موضوع به این سادگی‌ها نیست. اگر کسی که او را خطاکار می‌نامیم اساساً هدف روزه‌دار را قبول نداشته باشد، بی‌شک احساس می‌کند به‌واسطهٔ آن روزه به او زور گفته شده، حتی اگر روزه‌دار کار خود را یک کار خیر بداند.