کتاب باستان شناسی

کتاب باستان شناسی (Archaeology: A Very Short Introduction)، نوشته پل بان و ترجمه کامیار عبدی، تصویری از جهان باستان‌شناسی ارائه داده است. نویسنده تاریخچه‌ی این رشته، روش‌های میدانی، آزمایشگاهی و نظری آن را مرور کرده است. این کتاب به جذابیت‌های عامه‌پسند باستان‌شناسی مثل شهرهای گمشده، مومیایی‌ها و گنجینه‌ها پرداخته و نیز از واقعیت‌های سخت و گاه خسته‌کننده‌ی کار میدانی، لایه‌نگاری، تاریخ‌گذاری و تحلیل داده‌ها سخن گفته است. نشر ماهی کتاب حاضر را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب باستان شناسی اثر پل بان

کتاب باستان شناسی با نگاهی طنزآمیز و درعین‌حال دقیق، خواننده را قدم‌به‌قدم وارد دنیای این رشته می‌کند. پل بان در پیش‌گفتار توضیح داده است که هدف او نوشتن اثری کوتاه برای برانگیختن کنجکاوی بوده است و نه یک مرجع جامع؛ بنابراین اثر حاضر در عین اختصار به طیف گسترده‌ای از موضوعات کلیدی می‌پردازد. تاریخ شکل‌گیری باستان‌شناسی از عتیقه‌بازی، گورکنی و گنج‌جویی تا تبدیل‌شدن به یک رشته‌ی پژوهشی میان‌رشته‌ای موضوع فصل‌های آغازین این کتاب است. نویسنده نمونه‌هایی از حفاری‌های کلاسیک، شخصیت‌های مشهور و حتی تقلب‌هایی مثل «انسان پیلتداون» را نیز مرور کرده است.

پل بان به‌سراغ ابزارهای اصلی این رشته رفته است؛ از مفهوم لایه‌نگاری و تاریخ‌گذاری نسبی تا روش‌های علمی مانند رادیوکربن، گرمالیان، حلقه‌های درخت و سری‌های اورانیوم. او سپس فصل‌هایی را به فناوری و دست‌ساخته‌ها مانند ابزار سنگی و سفال و فلزکاری و باستان‌شناسی تجربی اختصاص داده است. کتاب باستان شناسی در بخش‌های بعدی با تکیه بر نمونه‌های فراوان نشان داده است که باستان‌شناسان چگونه از بقایای گیاهی، جانوری و انسانیْ رژیم غذایی، بیماری‌ها، الگوهای معیشت و حتی فجایع زیست‌محیطی گذشته را بازسازی کرده‌اند.

کتاب باستان شناسی، در فصل‌های پایانی، به پرسش دشوار «انسان‌ها چگونه می‌اندیشیدند؟» پردخته و از باستان‌شناسی ذهن، مذهب، آیین‌های تدفین و هنر صخره‌ای و غارنگاره‌ها سخن گفته است. پل بان در سراسر کتاب حاضر ضمن اشاره به کاربردهای عملی باستان‌شناسی در کشاورزی، مدیریت منابع و گردشگری، بر این نکته تأکید کرده است که این رشته بیش از آنکه پاسخ نهایی بدهد، نوعی جست‌وجوی مداوم در گذشته‌ی انسان است.

خلاصه کتاب باستان شناسی

باستان‌شناسی واقعاً چیست؟ پل بان پاسخ را نه در کلیشه‌ی «آدم‌ریشوی داخل گودال»، بلکه در مطالعه‌ی گذشته‌ی انسان براساس بقایای مادی جست‌وجو می‌کند. او ابتدا نشان می‌دهد چگونه کنجکاوی نسبت به اشیای قدیم، از شاهان بابل و امپراتوران روم تا عتیقه‌بازان اروپایی، به‌تدریج به باستان‌شناسی علمی تبدیل شده است؛ سپس دو ستون اصلی کار باستان‌شناس، یعنی گاهنگاری و فناوری، را شرح می‌دهد؛ از لایه‌نگاری و گونه‌شناسی تا رادیوکربن، سال‌چینه‌ها و تحلیل سفال.

کتاب باستان شناسی، در بخش میانی، درمورد ابزارها، استخوان‌ها، دانه‌ها، پیخال، مومیایی‌ها، ناخن یک جسد، رژیم غذایی، بیماری‌ها، الگوهای کار، خشونت و تغییرات اقلیمی می‌گوید. در فصل‌های پایانیْ بحث به حوزه‌ی ذهن و باور هم می‌رسد. نویسنده در این بخش درمورد تدفین‌های آگاهانه، «گودال استخوان‌ها»، پیکرک‌های کهن، هنر صخره‌ای و تلاش برای نزدیک‌شدن به ذهنیت پیشاتاریخی گفته است. او هم جذابیت‌های ماجراجویانه‌ی باستان‌شناسی را نشان داده و هم محدودیت‌ها، فرضیات و مناقشات آن را یادآوری کرده است.

چرا باید کتاب باستان شناسی را بخوانیم؟

کتاب باستان شناسی تصویری فشرده و چندبعدی از رشته‌ی باستان‌شناسی ارائه می‌دهد؛ از تاریخ و نظریه تا کار میدانی، آزمایشگاهی و کاربردهای امروزی. خواننده‌ی این اثر درمی‌یابد که پشت هر «کشف بزرگ» چه اندازه کار دقیق، تردید و بحث علمی نهفته است. او همچنین با توجه به نمونه‌های عینی می‌آموزد از یک تکه سفال، استخوان یا حلقه‌ی درخت چه اطلاعاتی می‌توان استخراج کرد.

خواندن کتاب باستان شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانش‌آموزان و دانشجویان علاقه‌مند به کتاب‌های باستان‌شناسی، انسان‌شناسی و تاریخ و نیز کسانی که از مستندها و خبرهای مربوط به کشفیات باستانی لذت می‌برند، پیشنهاد می‌شود. اثر حاضر برای افرادی که در انتخاب این رشته به‌عنوان مسیر تحصیلی یا شغلی مردد هستند، تصویری واقع‌بینانه و روشن ارائه کرده است.

درباره پل بان

پل بان (Paul G. Bahn) متولد ۲۹ ژوئیه‌ی ۱۹۵۳ در کینگستون آپون هال، باستان‌شناس، مترجم، نویسنده، ناشر و یک مجری بریتانیایی است. او تحصیلات خود را در ماریست کالج و گونویل اند کیوس کالج کمبریج گذراند و در سال ۱۹۷۴ از مقطع کارشناسی فارغ‌التحصیل شد؛ سپس مدرک دکتری خود را در سال ۱۹۷۹ با نگارش رساله‌ای درباره‌ی ماقبل تاریخ پیرنه‌ی فرانسه از دانشگاه کمبریج دریافت کرد. این نویسنده پس از اتمام چندین دوره فوق‌دکتری در لیورپول، لندن و بنیاد گتی در اواسط دهه‌ی ۱۹۸۰ میلادی، به فعالیت‌هایی مستقل روی آورد و تمرکز خود را بر نویسندگی، ویرایش، ترجمه‌ی کتاب‌های حوزه‌ی باستان‌شناسی و روزنامه‌نگاریِ گاه‌به‌گاه با محوریت هنر ماقبل تاریخ، هنر صخره‌ای جهان، هنر پارینه‌سنگی و باستان‌شناسی جزیره‌ی ایستر معطوف کرد.

این باستان‌شناس تیمی را رهبری کرده است که در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ موفق به کشف اولین هنر غارنشینی عصر یخبندان در بریتانیا شد. پل بان که به‌عنوان همکار تحریریه (سردبیر) در مجله‌ی Archaeology (وابسته به مؤسسه‌ی باستان‌شناسی آمریکا) فعالیت کرده است، سابقه‌ی تدریس در تورهای مطالعاتی اروپا، آفریقا، آمریکای شمالی و پلی‌نزی را دارد و به‌عنوان کارشناس مشاور در مستندهای باستان‌شناسی متعددی ازجمله «خلقت بشر» (ساخته‌ی BBC) و سه‌گانه‌ی «خاستگاه بشر» (مجموعه Nova) حضور داشته است.

پل بان که در ۹ ژانویه‌ی ۱۹۸۶ به‌عنوان عضو انجمن عتیقه‌شناسان لندن (FSA) انتخاب شد، همکارِ کالین رنفرو در نگارش کتاب درسی و محبوب «باستان‌شناسی: نظریه‌ها، روش‌ها و عمل» بوده و در کتاب خاطرات خود در سال ۲۰۱۲ با عنوان «متجاوز کمبریج - نقاب‌برداری از هیولای بدسیتلند» به بازگویی دوران دانشجویی‌اش همزمان با فرار یک متجاوز سریالی به نام پیتر ساموئل کوک پرداخته است. کتاب «باستان شناسی (Archaeology: A Very Short Introduction)» نیز نوشته‌ی پل بان است.

بخشی از کتاب باستان شناسی

«احتمالا دشوارترین پرسش‌های فراروی باستان‌شناسان پرسش‌هایی است که با «چرا» شروع می‌شود. چه چیز موجب تغییراتی شده که در مدارک باستان‌شناختی دیده می‌شود؟ چندگانگی و گسترهٔ وسیع باستان‌شناسی در دنیای امروز و پیدایش پی درپی رویکردهای جدید به گذشتهٔ انسان در تنوع نظریات باستان‌شناختی جلوه‌گر شده است؛ تنوعی که تنها می‌توان آن را نقطهٔ قوت شمرد و احتمالا به پیدایش دیدگاه‌های نو دربارهٔ گذشته منتهی خواهد شد. درواقع تمام مسیرهای پژوهشی را باید پیمود، حتی اگر بعداً متوجه شویم که بسیاری از آن‌ها بن‌بست است. این تنوع تا حدودی ناشی از برداشت‌ها و پیش‌فرض‌های گوناگون در میان باستان‌شناسان است. درواقع تلاش‌های باستان‌شناسان برای توضیح گذشته، مخصوصاً تغییراتی که در گذشته رخ داده، همواره بسته به تمایلات شخصی، جوّ سیاسی و پیشینهٔ اجتماعی باستان‌شناسان تفاوت‌های بسیار داشته و در هر توضیحی تأکید بر یک عامل منفرد بوده، مثلا شرایط زیست‌محیطی، تغییرات آب وهوایی، فناوری، افزایش و فشار جمعیت، تهاجم خارجی، بلایای طبیعی و دیگر عوامل.»