کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ

رضا داوری اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم و فیلسوف معاصر ایرانی در کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ، ادامه بحثش در کتاب فلسفه، سیاست و خشونت را پی می‌گیرد و درواقع کتاب حاضر جلد دوم کتاب قبلی است.

 در انتهای کتاب فلسفه، سیاست و خشونت، داوری اردکانی سوال مطرح می‌کند که فلسفه با یأس چه مناسبتی دارد؟ و در جواب می‌گوید فلسفه درواقع با یاس نه که با دروغ نسبت دارد. 

درباره کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ

داوری اردکانی در کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ به این موضوع می‌پردازد که در جهان کنونی دروغ در همه عرصه‌های خصوصی و عمومی زندگی انسان ریشه دوانده و یاس و بی‌پناهی مردم ناشی از همین دروغ است. او در این کتاب می‌گوید اگر نتوان دروغ را از میان جوامع برداشت لاقل نباید اجازه داد که زشتی آن در یادها کمرنگ و تبدیل به کاری عادی شود. بخش اول این کتاب در ده فصل به ملاحظاتی درباره راستی و راستگویی می‌پردازد و بخش دوم با نام زبان، خاموشی و دروغ در هفت فصل دروغ را در ارتباطات مردم و در سطح بین المللی بررسی می‌کند.

خواندن کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

علاقه‌مندان به مباحث فلسفی، اخلاقی و جامعه‌شناسی را به خواندن این اثر دعوت می‌کنیم.

بخشی از کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ

زبان سیاست یکسره دروغ نیست اما این زبان در بند تشخیص راست و دروغ نمی‌ماند. بنیانگذاران سیاست جدید هم این معنی را به صراحت بیان کرده و گفته‌اند سیاست نمی‌تواند به قواعد اخلاق مقید باشد. ولی این، چنانکه گفته شد، بدان معنی نیست که گفتارهای سیاست و سیاستمداران یکسره دروغ است بلکه سخن این است که سیاست زبانی دارد که نمی‌تواند از دروغ مصون باشد. آیا باید سیاست را رها کرد و از آن رو گرداند یا کوشید که دروغ را از آن بیرون راند؟ سیاست در زمان ما دیگر به امر سیاسی اختصاص ندارد بلکه وسعت و دامنه‌ای پیدا کرده است که به هر چه در زندگی و جامعه بیندیشیم به نحوی در دایره سیاست قرار می‌گیرد؛ و مگر نه اینکه سیاست می‌کوشد به انحاء مختلف علم را هم تحت نظارت درآورد. سیاست بخصوص در دورانی که آدمی خود را به خود واگذاشته می‌بیند و باید گلیم خود را به تنهایی از آب بکشد و به زندگی خود و جهان نظم بدهد ضرورت وجودش از همیشه بیشتر است. اگر این سیاست به دروغ آلوده است و مردمان ناگزیر باید با دروغ زندگی کنند گناهش را به گردن ماکیاولی و هابز و اسپینوزا و دیگر صاحب‌نظران فلسفه و علم و سیاست و حتی سیاستمداران نباید انداخت. قدرتمندان جهان گوششان به سخن فیلسوفان نبوده است که آنچه آنها می‌گویند بکنند. فیلسوفان هم کمتر به پرسش چه باید کرد پاسخ می‌دهند و اگر بدهند پیش از آن می‌پرسند که چه می‌توان کرد. آنها به حدود آزادیها و ضرورتها می‌اندیشند.

این حدود و ضرورتها همیشه و در همه ادوار تاریخ یکسان و به یک اندازه نبوده است. عالَمی که راهش راه دانایی است سخنش هم سخن دانایی است یا سخن دانایی در آن ملاک و میزان دیگر سخن‌ها قرار می‌گیرد، جهانی هم که راه قدس و آسمان در پیش دارد زبانش، زبان ذکر و ورد و تحمید حق است. در هریک از این دو وضع، دروغ عدولِ از عهد راستی و درستی و جلوه تصنّع و جمود و خشک شدن این زبانهاست. اما در جهانی که غایتش تملک و تصرف و قدرت است همه چیز و از جمله زبان در خدمت غلبه درمی‌آید و اگر زبان باید به غلبه خدمت کند چگونه تابع قانون اخلاق و ملتزم به راستی و راستگویی باشد. 

فهرست کتاب فلسفه، ایدئولوژی و دروغ

مقدمه

بخش اول: ملاحظاتی درباره راستی و راستگویی

فصل اول: دروغ چیست؟

فصل دوم: دروغ و مصلحت و حقیقت

فصل سوم: جایگاه دروغ در زبان

فصل چهارم: راستی و آزادی در سخن

فصل پنجم: گوینده سخن و قصد او

فصل ششم: دروغ و مصلحت

فصل هفتم: فاش‌گویی و فضیلت آزادی

فصل هشتم: سیاست و دروغ

فصل نهم: دروغ در تبلیغات و تاریخ‌نویسی

فصل دهم: مروری دوباره در انواع دروغ و صوَر دروغگویی دروغ سازمان یافته

بخش دوم: زبان، خاموشی و دروغ

فصل اول: دروغ در شعر و صدق در زبان اهل معرفت

فصل دوم: راستی و مرگ

فصل سوم: دروغ در عصر اطلاعات و وضع توسعه نیافتگی

فصل چهارم: دروغ سیاستمدار و دروغ دانشمند در سیاست و جامعه

فصل پنجم: دروغ در زبان غالب و در سخن قدرت

فصل ششم: شعر، افشاگر جهان دروغ

فصل هفتم: اخلاق در ذیل سیاست

یادداشت‌ها