کتاب مقامات حاتمی

کتاب مقامات حاتمی با مقدمه، تصحیح و تعلیقات «محمدرضا شفیعی کدکنی» توسط انتشارات سخن منتشر شده است. این اثر به زندگی، احوال و کرامات «ضیاءالدین ابوبکر حاتمی جوینی»، یکی از عارفان کمترشناخته‌شدهٔ قرن ششم هجری می‌پردازد و بخشی از میراث عرفانی ایران را بازتاب می‌دهد. کتاب حاضر که در حوزهٔ عرفان و تصوف قرار گرفته، علاوه‌بر ارزش‌های تاریخی و زبانی، اطلاعاتی دربارهٔ ساختار اجتماعی و فرهنگی خراسانِ آن عصر ارائه داده است. نسخهٔ الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مقامات حاتمی اثر محمدرضا شفیعی کدکنی

کتاب «مقامات حاتمی» (مناقب «ضیاءالدین حاتمی جوینی») اثری است که در قرن ششم هجری و در بستر تحولات اجتماعی و مذهبی خراسان نگاشته شده و به زندگی و مناقب «ضیاءالدین ابوبکر حاتمی جوینی» پرداخته است. این کتاب که با تصحیح و مقدمهٔ «محمدرضا شفیعی کدکنی» منتشر شده، از معدود منابعی است که به یک عارف نسبتاً گمنام اما تأثیرگذار در تاریخ تصوف ایران می‌پردازد. متن کتاب علاوه‌بر روایت احوال و کرامات این شیخ، تصویری از ساختار خانقاهی، روابط اجتماعی، مناسبات اقتصادی و جغرافیای تاریخی خراسان در آستانهٔ حملهٔ مغول ارائه داده است. در مقدمه، به ارزش‌های زبانی، اجتماعی و تاریخی این اثر اشاره شده و نویسنده، آن را نمونه‌ای از ادبیات مناقب‌نویسی و مقامات‌نگاری مشایخ تصوف دانسته است؛ همچنین این کتاب به موضوعاتی همچون جایگاه خاندان‌های صوفی، نقش زنان در خانقاه‌ها، مناسبات برده‌داری و زمین‌داری و ارتباط تصوف با فرهنگ ایرانی پرداخته است. نسخهٔ تصحیح‌شده براساس تنها نسخهٔ شناخته‌شدهٔ کتاب فراهم آمده و با تعلیقات و فرهنگ‌واره‌ای از واژگان و اصطلاحات خاص آن دوره همراه بوده است.

چرا باید کتاب مقامات حاتمی را خواند؟

این کتاب برای کسانی که به تاریخ تصوف و عرفان ایرانی علاقه دارند، منبعی منحصربه‌فرد است. «مقامات حاتمی» نه‌تنها زندگی و احوال یک عارف کمترشناخته‌شده را روایت می‌کند، بلکه جزئیات ارزشمندی از ساختار اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خراسان قرن ششم را در خود دارد. متن کتاب، نمونه‌ای از نثر فارسی کهن و واژگان و اصطلاحات خاص خانقاهی را به نمایش می‌گذارد و برای پژوهشگران زبان و فرهنگ ایرانی نیز اهمیت دارد؛ همچنین مقدمه و تعلیقات به قلم «محمدرضا شفیعی کدکنی» زمینهٔ تاریخی و انتقادی مناسبی برای فهم بهتر اثر فراهم کرده است.

خواندن کتاب مقامات حاتمی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به عرفان و تصوف، تاریخ اجتماعی ایران، زبان و ادبیات فارسی و کسانی که به مطالعهٔ منابع دست‌اول دربارهٔ زندگی عارفان و ساختار خانقاهی علاقه دارند، مناسب است؛ همچنین برای دانشجویان رشته‌های تاریخ، ادبیات و مطالعات اسلامی.

درباره محمدرضا شفیعی کدکنی

«محمدرضا شفیعی کدکنی» در ۱۹ مهر ۱۳۱۸ در شهر کدکنِ خراسان در خانواده‌ای اهل علم زاده شد. از بزرگان این خاندان می‌توان به «میرزا محمد شفیع کدکنی» ملقب به «میرزای عالمیان»، وزیر شاه‌عباس اول صفوی اشاره کرد. «محمدرضا شفیعی کدکنی» هرگز به دبستان و دبیرستان نرفت و نخستین آموزش‌هایش را نزد پدرش که هم‌درس و هم‌صحبت بزرگانی چون «ملک‌الشعرا بهار»، «بدیع‌الزمان فروزانفر» و «علی‌اکبر فیاض» بود، فرا گرفت. در هفت یا هشت‌سالگی نزد خویشاوندش مانند «محمدتقی ادیب نیشابوری» معروف به «ادیب نیشابوری دوم» به یادگیری زبان و ادبیات عرب پرداخت؛ سپس فقه، کلام و اصول را نزد «شیخ هاشم قزوینی» ملقب به «فقیه آزادگان» آموخت. از کودکی وارد حوزهٔ علمیهٔ نیشابور شد و پس از درگذشت قزوینی، در درس «سید محمدهادی میلانی» حاضر شد و مراحل خارج فقه را نزد او تکمیل کرد. به توصیهٔ «علی‌اکبر فیاض» در دانشگاه فردوسی مشهد نام‌نویسی کرد، با کسب رتبهٔ نخست وارد دانشکده ادبیات شد و کارشناسی زبان و ادبیات فارسی گرفت؛ سپس به دانشگاه تهران رفت و کارشناسی‌ارشد و دکترای خود را در همین رشته دریافت کرد. تنها ده روز پس از دفاع از پایان‌نامهٔ دکترای خود با عنوان «صور خیال در شعر فارسی»، با معرفی «پرویز ناتل خانلری» و تأیید «بدیع‌الزمان فروزانفر» به تدریس در دانشگاه تهران مشغول شد. فروزانفر در تأیید او نوشت «احترامی است به فضیلت او». «محمدرضا شفیعی کدکنی» از سال ۱۳۴۸ استاد دانشگاه تهران بوده و در مهر ۱۳۹۸ به پاس بیش از نیم‌قرن تلاش در اعتلای فرهنگ و ادب فارسی، «نشان عالی هنر برای صلح» را در هفتمین جشنوارهٔ بین‌المللی هنر برای صلح دریافت کرده است. او علاوه‌بر مجموعه اشعاری چون «زمزمه‌ها» (۱۳۴۴)، «شبخوانی» (۱۳۴۴)، «از زبان برگ» (۱۳۴۷)، «در کوچه‌باغ‌های نیشابور» (۱۳۵۰)، «بوی جوی مولیان» (۱۳۵۶) و «مثل درخت در شب باران»، آثار برجسته‌ای در حوزهٔ نقد و تصحیح و ترجمه نوشته که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به «صور خیال در شعر فارسی»، «موسیقی شعر»، «تصحیح اسرارالتوحید و تاریخ نیشابور»، مجموعهٔ کامل آثار «عطار نیشابوری»، «زبور پارسی»، «تازیانه‌های سلوک»، «در اقلیم روشنایی»، «شاعر آیینه‌ها»، «آن سوی حرف و صوت» و «این کیمیای هستی» و ده‌ها مقدمه، تصحیح و ترجمهٔ دیگر از متون عرفانی و ادبی کلاسیک اشاره کرد. آثار «محمدرضا شفیعی کدکنی» چه در زمینهٔ شعر و چه در پژوهش‌های ادبی، جایگاهی کم‌نظیر در ادبیات فارسی معاصر داشته است.