کتاب بالزاک و خیاط کوچولوی چینی

«بالزاک و خیاط کوچولوی چینی» ترجمهٔ اثری از نویسنده و فیلمساز چینی فرانسوی‌زبان، دای سیجی است. او این رمان را در سال ۲۰۰۱ در انتشارات گالیمار منتشر کرد که با استقبال عمومی مواجه شد. به فاصلهٔ کمتر از دو ماه از چاپ کتاب، صدهزار نسخه از آن به فروش رفت و کمی بعد به چند زبان ترجمه شد. فیلمی سینمایی نیز با اقتباس از رمان و به کارگردانی خود نویسنده در سال ۲۰۰۲ روی پرده رفت. «بالزاک و خیاط کوچولوی چینی» روایت یک قصه‌پرداز ماهر است که به‌خوبی از عهدهٔ جذب خوانندهٔ خود بر می‌آید. دو نوجوان چینی در زمان انقاب مائو به جرم روشنفکر بودن، برای کار اجباری به روستایی می‌روند. آنها انجا با دختری زیبا و سادهکه به خیاط کوچولو معروف است اشنا می‌شوند. یکی از پسرها به نام لوئو عاشق دختر می‌شود اما دلس می خواهد دختر باسواد شود برای همین با سختی و پنهانی شروع به اموزش دختر می‌کند و به طور مرتب از قصه های بالزاک برایش می‌خواند. آنچه دای سیجی روایت می‌کند گاهی بسیار تلخ و ناگوار است اما او با شگردهای خود و با روایتی طنزگونه زندگی دشوار شخصیت‌هایش را تعریف می‌کند. بخش اعظم آنچه بر راوی و دوستش لوئو می‌گذرد، سرگذشت شخصیِ نویسنده است. او خود نیز قربانی انقلاب فرهنگی و بازپروری در دورهٔ حکومت مائو تسه تونگ بوده‌است. رمان بستری تاریخی_سیاسی دارد و مائو شخصیت منفی پشت پرده‌ای است که هرچه بر سر شخصیت‌ها آمده‌است و می‌آید به‌خاطر نظریه‌پردازی‌های اوست. ولی بااین‌حال، مضمون اصلی رمان نه سیاست‌های مائوست، نه انقلاب فرهنگی و نه بازپروری جوانان چینی. بالزاک و خیاط کوچولوی چینی به‌واقع قصهٔ عشق است؛ عاشقانه‌ای در بستری تاریخی. و نیز کتابی است در ستایشِ کتاب‌ها یا به گفتهٔ نویسنده‌اش «ادای احترامی به ادبیات». دای سیجی در جایی گفته‌است: «من هیچ‌گاه قصد نظریه‌پردازی دربارهٔ انقلاب فرهنگی را نداشتم، بلکه می‌خواستم داستانی دربارهٔ عشق و دوستی بین سه نوجوان روایت کنم که به‌صورت مخفیانه و خدعه‌آمیز ادبیاتی سانسورشده را کشف می‌کنند.» در زمان انقلاب فرهنگی چین، مائو تسه تونگ، آگاه از قدرت ادبیات به‌مثابهٔ نیروی محرکی اجتماعی، سیستم کنترل تازه‌ای را به راه می‌اندازد تا از تولیدات ادبی بکاهد. او آثار ادبی مغایر با مکتب سیاسی حاکم را سانسور و ممنوع می‌کند؛ این عمل سرکوب و خفقان جامعهٔ ادبی، روشنفکران و نویسندگان چین و ممنوعیت کتاب‌های ادبی بسیاری را در پی داشت. دای سیجی این ممنوعیت‌ها را دستمایهٔ رمان خود قرار می‌دهد و با طنزی تلخ از زندگی سخت مردم و به‌خصوص جوانان در این دوره می‌گوید. قصه بر نیروی کلمات به‌مثابهٔ سلاحی شکست‌ناپذیر علیه ممنوعیت‌های پوچ و بیهوده و نظام‌های توتالیتر صحه می‌گذارد. رمان نمونه‌ای است واقعی از اثری ادبی که با نیروی کلماتش درسی تحسین‌انگیز دربارهٔ امید به خواننده می‌دهد و به افشاگری دربارهٔ تمامی شکل‌های توتالیتاریسم، استبداد و تعصب می‌پردازد. از دیگر ویژگی‌های نثر دای سیجی طنز همیشه‌حاضر در روایت اوست که از زندگینامه‌ای تراژیک، داستانی جذاب و پر کشش می‌سازد.