کتاب یتیم عهد عتیق

کتاب یتیم عهد عتیق نوشته‌ی فرهاد ناظرزاده کرمانی نمایش‌نامه‌ای بلند در سه پرده است که نشر نی آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها در حوزه‌ی تئاتر، نمایش‌نامه‌نویسی و آموزش دانشگاهی فعال بوده، در این اثر جهان تئاتر، اسطوره، خانواده و مناسبات قدرت را در قالب گفت‌وگوهایی پرجزئیات و صحنه‌هایی دقیق کنار هم نشان داده است. متن حاضر نسخه‌ای کامل همراه با خاطرنشانی‌ها، یادآوری‌ها و توضیحاتی درباره‌ی اصطلاحات تخصصی تئاتر و زبان نمایش‌نامه است که خواندن آن برای علاقه‌مندان به تئاتر و ادبیات نمایشی تجربه‌ای متفاوت رقم می‌زند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یتیم عهد عتیق

کتاب یتیم عهد عتیق اثری از فرهاد ناظرزاده کرمانی است که در قالب یک نمایش‌نامه‌ی سه‌پرده‌ای نوشته شده و در ابتدای خود با خاطرنشانی‌ها و یادآوری‌هایی مفصل درباره‌ی اصطلاحات تئاتری، زبان نمایش‌نامه و جایگاه این اثر در تماشاگان و نمایشگان همراه شده است. نویسنده در این بخش‌ها دو واژه‌ی برساخته‌ی «تماشاگان» برای نهاد تئاتری و «نمایشگان» برای هنر تئاتر را توضیح داده است و از تفاوت زبان نمایش‌نامه با گفت‌وگوی روزمره، شاعرانگی گفتاشنود و نقش بازیگر در «دهان‌چرخان کردن» متن سخن گفته است. در ادامه‌ی کتاب یتیم عهد عتیق، نمایش‌نامه‌ای با زیرعنوان «رنج‌نامه‌ای شگفت‌کارانه در سه پرده» شکل می‌گیرد که رویدادگاه آن اتاق مهمانخانه‌ی خانه‌ای اعیانی و هنگامگاه آن «امروزگاری، ساعت پنج عصر» است. شخصیت‌ها شامل سزار، مادام یرما سزار، مادموازِل ماساژز، مادموازِل شانتز، مادموازِل دانسز، آقای باربری و در نهایت عتیق هستند؛ پیرمردی کریه و شگفت‌کارانه که از «عهد عتیق» به این خانه پا می‌گذارد. کتاب یتیم عهد عتیق در یادآوری‌ها توضیح می‌دهد که این نمایش‌نامه گرچه به زبان فارسی نوشته شده اما رویدادگاه آن جهانی است و شخصیت عتیق را «مرده‌ی نو‌جان‌یافته‌ای» از عهد عتیق معرفی کرده است که زبانش ترکیبی از نام‌آواها، صداها و واژه‌های نامأنوس است. کتاب یتیم عهد عتیق علاوه‌بر متن نمایش‌نامه، دستورالعمل‌هایی برای نمایش‌تبدیلی اثر نیز ارائه کرده است؛ از نوع جامگان، آرایش عتیق و پیشنهاد حضور او میان تماشاگران در پرده‌ی اول تا چگونگی ساخت زبان صوتی او. این توضیحات نشان می‌دهد نویسنده به فرایند اجرا و رابطه‌ی میان متن، بازیگر و تماشاگر توجه ویژه داشته است.

خلاصه کتاب یتیم عهد عتیق

نمایش‌نامه‌ی یتیم عهد عتیق در خانه‌ی اعیانی مادام یرما و شوهرش سزار می‌گذرد؛ مردی خوش‌قیافه، خوش‌پوش و مفت‌خور که زندگی‌اش را با آرایشگر مخصوص، معلم آواز، معلم رقص و ماساژور می‌گذراند و هزینه‌ی همه‌چیز را از ثروت یرما می‌گیرد. یرما زنی کتاب‌خوان، نازا و یائسه است که رؤیای داشتن «پسرک کاکل‌زری» رهایش نمی‌کند و مدام به پرورشگاه‌ها و بنگاه‌های خیریه سر می‌زند. در پرده‌ی اول، بدهکاری‌های سزار به این مادموازِل‌ها و تنش‌های زناشویی او با یرما آشکار می‌شود. در پرده‌ی دوم، ناگهان «پسرک کاکل‌زری» از راه می‌رسد؛ اما نه کودکی زیبا، بلکه پیرمردی شگفت‌کارانه به نام عتیق، یتیمی از عهد عتیق با چمدانی پر از جامگان هلال خصیبی، ساطور، جمجمه‌ی شتر و شیشه‌های پر از جانوران. یرما او را همچون فرزند می‌پذیرد و زبان نامعمولش را می‌فهمد، درحالی‌که سزار او را هیولا و تهدیدی برای خود می‌بیند. تقابل این سه، رابطه‌ی قدرت، پدری، مادری، مالکیت و خشونت را در فضایی آمیخته از طنز، هراس و اسطوره پیش می‌برد.

چرا باید کتاب یتیم عهد عتیق را بخوانیم؟

یتیم عهد عتیق ترکیبی از نمایش‌نامه‌ی پرگفت‌وگو، شخصیت‌پردازی اغراق‌آمیز و ایده‌های نظری درباره‌ی تئاتر است. خواننده در آن کتاب هم با زندگی زناشویی پرتنش، طبقه‌ی مرفه، بدهکاری، میل به فرزند و حسرت مادرشدن روبه‌رو می‌شود و هم با شخصیتی اسطوره‌گون از عهد عتیق که نظم خانه را برهم می‌زند. متن، هم‌زمان راهی برای لذت بردن از دیالوگ‌ها و فرصتی برای اندیشیدن به تئاتر و اجرا فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن یتیم عهد عتیق به علاقه‌مندان تئاتر و نمایش‌نامه، دانشجویان رشته‌های هنرهای نمایشی و مطالعات تئاتر، و کسانی پیشنهاد می‌شود که به متون پرگفت‌وگو، شخصیت‌های اغراق‌آمیز و پیوند اسطوره، خانواده و جامعه در یک فضای نمایشی علاقه دارند.

بخشی از کتاب یتیم عهد عتیق

«شخصیت‌های نمایشگانی سِزار (Tsar / Caesar) شوهرِ مادام یرما. مردی در جوانیِ پیری، خوش‌سیما، خوش‌قدوقواره، خوش‌پوش، شیفتهٔ خوشی و خوشگذرانی و البته مُفت‌خواری. آموزشجویِ* آواز و رقص، شیفتهٔ ماساژ و خواستارِ آرایش و پیرایشِ فراوان و دقیقِ مویِ سر و صورت است. آقای باربِری (Mr. Barbery) آرایشگر و پیرایشگری که برای آرایش و پیرایشِ سزار به خانهٔ او سر می‌زند. قیافه‌ای نه چندان زنانه یا مردانه دارد. کمی هم بزک کرده و بفهمی‌نفهمی، رُژ به لب مالیده است. جامگانِ نمایشگانیِ او تنگ و بَرّاق است و به رنگ‌هایی نه چندان مردانه. رفتارش حرفه‌ای و دقیق است. با مشتری پُرحرفی می‌کند اما رویِ‌هم دلِ او را به دست می‌آورد؛ چرا که خود را غمخوارِ حساسِ زیباییِ موها و قیافهٔ مشتری می‌نمایاند. وسایل آرایش و بَزَک دوزکِ خود را در دو کیف جا داده که شاید یکی بزرگ‌تر از دیگری است. مادموازِل ماساژُز (Mademoiselle Massageuse) یک دخترِ مشت‌ومال‌دهنده یا ماساژُر. زنی سی ساله، زیبا و خوش‌قامت و چُست و چالاک. چمدانی همراه دارد که در آن کارافزارهایِ* ماساژ را جای داده است. جامگانِ نمایشگانی او گرمکنی ورزشی و متناسب با حرفهٔ اوست که رویِ آن مانتوی شیکی پوشیده است. روی هم، زنی سالم و ورزشکار به نظر می‌رسد که به چنداچونِ بدن و زیبایی‌های آن اهمیتِ بسیار می‌دهد. مادام یرما سزار (Madame Yerma Caesar) همسرِ سزار، هم‌سن‌وسالِ او، زنی نه چندان زیبا و خوش‌قامت. لباسِ گران‌قیمت و فاخری به تن دارد و جواهراتِ گران‌قیمتی به خود آویخته اما این کارها بر زیبایی و دلرباییِ او تأثیری نداشته است. روی هم، بدسلیقه و شلخته به نظر می‌رسد. عینکی و کتاب‌خوان است؛ شبیه آن زن‌هایی که به آنان کرمِ کتاب می‌گویند. وابستگی‌هایی به طبقهٔ اعیان و اشراف داشته اما ظاهر و رفتارِ او از مُد و پسندِ ثروتمندانِ طبقهٔ متوسط هم دور است. نازایی، یائسگی و کم‌بهرگی از زیبایی و سلیقهٔ زنانه از خودباوری او کاسته است. بر اثرِ مرگِ پدر و مادر صاحب ثروت و مِکنت فراوانی شده اما این ثروت و مِکنت بیشتر در اختیارِ سزار قرار گرفته است.»