کتاب تخیل مکالمه ای جستارهایی درباره رمان

کتاب تخیل مکالمه‌ای (جستارهایی درباره رمان) نوشته‌ی میخاییل باختین با ترجمه‌ی رؤیا پورآذر مجموعه‌ای از مهم‌ترین مقاله‌های او درباره رمان، زبان و تاریخ ادبیات است. این کتاب با مقدمه‌ای مفصل درباره زندگی فکری باختین، حلقه‌ی باختین و سرنوشت پر فرازونشیب آثارش آغاز می‌شود و سپس به چهار مقاله‌ی اصلی او درباره رمان می‌رسد. نشر نی آن را منتشر کرده است و مترجم در یادداشت آغازین، مسئله‌ی ترجمه‌پذیری اصطلاحات باختینی و دشواری انتقال آن‌ها از روسی به فارسی را توضیح داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تخیل مکالمه ای جستارهایی درباره رمان

کتاب تخیل مکالمه‌ای (جستارهایی درباره رمان) مجموعه‌ای است که با مقدمه‌ای تحلیلی و زندگینامه‌ای درباره میخاییل باختین آغاز می‌شود و سپس چهار مقاله‌ی محوری او درباره رمان را در بر می‌گیرد. در این مقدمه، مسیر فکری باختین از تحصیل در سن‌پترزبورگ و شکل‌گیری «حلقه باختین» تا تبعید به قزاقستان، گم‌شدن و سانسور آثار، و بازشناسی دیرهنگام او در سال‌های پایانی عمر روایت شده است. در همین بخش، نسبت باختین با متفکرانی چون سوسور، یاکوبسن، ویگوتسکی و لاکان و نیز جایگاه او در سنت نقد ادبی اروپایی توضیح داده شده است. در ادامه کتاب تخیل مکالمه‌ای، مقاله‌ی بلند «حماسه و رمان» قرار دارد که در آن رمان در تقابل با حماسه تعریف شده و به‌عنوان یگانه گونه‌ی ادبی «در حال رشد» معرفی می‌شود؛ گونه‌ای که قوانین بسته‌ی ادبی را به چالش می‌کشد و سایر گونه‌ها را «رمان‌گونه» می‌کند. سپس مقاله‌هایی درباره پیشینه‌ی گفتمان رمان‌گرا، مفهوم «پیوستار زمانی‌ـ مکانی» و در نهایت متن مفصل «گفتمان در رمان» آمده است که در آن مفاهیمی مانند دگرزبانی، چندصدایی، نیروهای مرکزگرا و مرکزگریز در زبان و نسبت رمان با این وضعیت زبانی شرح داده شده است. کتاب تخیل مکالمه‌ای از خلال این جستارها، تاریخ رمان را در پیوند با تاریخ زبان، چندزبانی و دگرگونی ساختارهای فرهنگی دنبال کرده است.

خلاصه کتاب تخیل مکالمه ای جستارهایی درباره رمان

کتاب تخیل مکالمه‌ای مجموعه‌ای است که در آن باختین رمان را نه یک گونه‌ی ثابت، بلکه فرایندی زنده و «در حال رشد» می‌بیند که مدام قوانین ادبی مسلط را نقد و جابه‌جا می‌کند. او در تقابل رمان و حماسه، نشان می‌دهد حماسه بر گذشته‌ی مطلق، سنت و فاصله‌ی حماسی تکیه دارد اما رمان به اکنونِ ناتمام، تجربه، چندصدایی و تنوع زبان‌ها گره خورده است. در مقاله‌های بعدی، باختین مفهوم «دیگرزبانی» را طرح می‌کند؛ این‌که زبان واحدی وجود ندارد و هر زبان از درون به زبان‌های اجتماعی، نسلی و حرفه‌ای گوناگون تقسیم می‌شود. رمان به‌زعم او جایی است که این زبان‌ها، سبک‌ها و صداهای متکثر در کنار هم قرار می‌گیرند و با هم وارد مکالمه می‌شوند. کتاب در مجموع تصویری از رمان به‌عنوان میدان برخورد نیروهای مرکزگرا و مرکزگریز در زبان ارائه کرده است.

چرا باید کتاب تخیل مکالمه ای جستارهایی درباره رمان را بخوانیم؟

این کتاب امکان مواجهه مستقیم با متن باختین را فراهم کرده است؛ نه از خلال تفسیرهای دست دوم. خواننده با مفاهیمی مانند مکالمه‌گرایی، دگرزبانی، چندصدایی و رمان‌گونه‌سازی در متن اصلی آشنا می‌شود و می‌تواند نسبت رمان با تاریخ، زبان و قدرت را در چارچوبی نظری اما زنده دنبال کند. تخیل مکالمه‌ای همچنین تاریخ رمان را از زاویه‌ای متفاوت و غیرخطی بازخوانی کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، نقد ادبی، مطالعات فرهنگی و نظریه زبان پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر خواندن رمان‌اند و می‌خواهند سازوکارهای زبانی و فکری پشت این گونه را عمیق‌تر بفهمند یا با مفاهیم باختینی در متن اصلی آن‌ها روبه‌رو شوند.

بخشی از کتاب تخیل مکالمه ای جستارهایی درباره رمان

«مشکلات خاصی مطالعه رمان را که یکی از گونه‌های ادبی است از مطالعه سایر گونه‌ها متمایز می‌کند. علت این امر ماهیت منحصربه‌فرد آن است چرا که رمان یگانه گونه ادبی در حال رشد و به عبارتی فرجام‌نیافته است. ما خود شاهدیم که عوامل تعیین‌کننده ماهیت رمان هنوز هم بر این گونه ادبی تأثیر می‌گذارند: پیدایش و رشد گونه رمان در میانه راه تاریخ صورت می‌گیرد. هنوز تا استحکام استخوان‌بندی گونه‌ای رمان فاصله زیادی داریم و پیش‌بینی همه ظرفیت‌های انعطاف‌پذیر آن برای ما ناممکن است. ما سایر گونه‌های ادبی را در هیئت به‌انجام‌رسیده آن‌ها می‌شناسیم یعنی به صورت قالب‌های کمابیش ثابتی که از قبل موجود بوده‌اند و می‌توان تجارب هنری را به شکل آن‌ها ارائه کرد. فرایند اولیه شکل‌گیری این گونه‌ها در حیطه مشاهدات مستند تاریخی قرار نگرفته است. مثلاً زمانی با گونه ادبی حماسه مواجه می‌شویم که نه‌تنها مدت مدیدی از پایان تکوینش گذشته است بلکه دیگر گونه‌ای منسوخ تلقی می‌شود. این امر با در نظر گرفتن پاره‌ای ملاحظات درباره سایر گونه‌های ادبی (حتی درباره تراژدی) نیز صادق است. حیات این گونه‌ها در مسیر تاریخ که ما نیز با آن آشنا هستیم دیگر سپری شده است و به عبارتی این گونه‌ها در پایان مسیر رشد خود دارای استخوان‌بندی مستحکم و انعطاف‌ناپذیر شده‌اند. هریک از این گونه‌های ادبی برای خود قوانین خاصی وضع کرده‌اند که در ادبیات حکم عوامل معتبر تاریخی را دارند. همه این گونه‌های ادبی یا دست‌کم ویژگی‌های معرف آن‌ها از زبان مکتوب و کتابت قدمت بیش‌تری دارند و تا به امروز نیز خصوصیت‌های شفاهی و شنیداری دیرینه خود را حفظ کرده‌اند. در میان گونه‌های اصلی ادبی فقط رمان قدمتی کم‌تر از نگارش و کتابت دارد.»