کتاب یتیم عهد عتیق

کتاب یتیم عهد عتیق، نوشته فرهاد ناظرزاده کرمانی، نمایش‌نامه‌ای بلند در سه پرده است که نشر نی در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها در حوزه‌ی تئاتر، نمایش‌نامه‌نویسی و آموزش دانشگاهی فعال بوده، در این اثر جهان تئاتر، اسطوره، خانواده و مناسبات قدرت را در قالب گفت‌وگوهایی پرجزئیات و صحنه‌هایی دقیق در کنار هم آورده است. متن حاضر نسخه‌ای کامل همراه با خاطرنشانی‌ها، یادآوری‌ها و توضیحاتی درباره‌ی اصطلاحات تخصصی تئاتر و زبان نمایش‌نامه است که خواندن آن برای علاقه‌مندان به تئاتر و ادبیات نمایشی تجربه‌ای متفاوت خواهد بود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یتیم عهد عتیق اثر فرهاد ناظرزاده کرمانی

کتاب یتیم عهد عتیق اثری از فرهاد ناظرزاده کرمانی است که در قالب یک نمایش‌نامه‌ی سه‌پرده‌ای نوشته شده است. کتاب در ابتدا با خاطرنشانی‌ها و یادآوری‌هایی مفصل درباره‌ی اصطلاحات تئاتری، زبان نمایش‌نامه و جایگاه اثر در تماشاگان و نمایشگان آغاز می‌شود. نویسنده در این بخش‌ها دو واژه‌ی برساخته‌ی «تماشاگان» برای نهاد تئاتری و «نمایشگان» برای هنر تئاتر را توضیح داده است و از تفاوت زبان نمایش‌نامه با گفت‌وگوی روزمره، شاعرانگی گفتاشنود و نقش بازیگر در دهان‌چرخان کردن متن سخن گفته است.

در ادامه‌ی کتاب یتیم عهد عتیق، نمایش‌نامه‌ای با زیرعنوان «رنج‌نامه‌ای شگفت‌کارانه در سه پرده» شکل می‌گیرد که رویدادگاه آن اتاق مهمانخانه‌ی خانه‌ای اعیانی و هنگامگاه آن «امروزگاری، ساعت پنج عصر» است. شخصیت‌ها شامل سزار، مادام یرما سزار، مادموازِل ماساژز، مادموازِل شانتز، مادموازِل دانسز، آقای باربری و در نهایت عتیق هستند؛ پیرمردی کریه و شگفت‌کارانه که از عهد عتیق به این خانه پا می‌گذارد.

کتاب یتیم عهد عتیق در یادآوری‌ها توضیح می‌دهد که گرچه این نمایش‌نامه به زبان فارسی نوشته شده، رویدادگاه آن جهانی است و شخصیت عتیق را مرده‌ی نو‌جان‌یافته‌ای از عهد عتیق معرفی می‌کند که زبانش ترکیبی از نام‌آواها، صداها و واژه‌های نامأنوس است. فرهاد ناظرزاده کرمانی علاوه‌بر متن نمایش‌نامه، دستورالعمل‌هایی برای نمایش‌تبدیلی اثر نیز ارائه کرده است؛ از نوع جامگان، آرایش عتیق و پیشنهاد حضور او میان تماشاگران در پرده‌ی اول تا چگونگی ساخت زبان صوتی او. این توضیحات نشان می‌دهد نویسنده به فرایند اجرا و رابطه‌ی میان متن، بازیگر و تماشاگر توجه ویژه‌ای داشته است.

خلاصه کتاب یتیم عهد عتیق

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از نمایش‌نامه را فاش می‌کند!

نمایش‌نامه‌ی یتیم عهد عتیق در خانه‌ی اعیانی مادام یرما و شوهرش سزار می‌گذرد؛ مردی خوش‌قیافه، خوش‌پوش و مفت‌خور که زندگی‌اش را با آرایشگر مخصوص، معلم آواز، معلم رقص و ماساژور می‌گذراند و هزینه‌ی همه‌چیز را از ثروت یرما می‌پردازد. یرما زنی کتاب‌خوان، نازا و یائسه است که رؤیای داشتن پسرک کاکل‌زری رهایش نمی‌کند و مدام به پرورشگاه‌ها و بنگاه‌های خیریه سر می‌زند. در پرده‌ی اول، بدهکاری‌های سزار و تنش‌های زناشویی او با یرما آشکار می‌شود. 

در پرده‌ی دوم، ناگهان پسرک کاکل‌زری از راه می‌رسد، اما نه کودکی زیبا، بلکه پیرمردی شگفت‌کارانه به نام عتیق، یتیمی از عهد عتیق با چمدانی پر از جامگان هلال خصیبی، ساطور، جمجمه‌ی شتر و شیشه‌های پر از جانوران. یرما او را همچون فرزند می‌پذیرد و زبان نامعمولش را می‌فهمد، درحالی‌که سزار او را هیولا و تهدیدی برای خود می‌بیند. تقابل این سه نفر رابطه‌ی قدرت، پدری، مادری، مالکیت و خشونت را در فضایی آمیخته با طنز، هراس و اسطوره پیش می‌برد.

چرا باید کتاب یتیم عهد عتیق را بخوانیم؟

کتاب یتیم عهد عتیق نمایش‌نامه‌ی پرگفت‌وگو با شخصیت‌پردازی اغراق‌آمیز و ایده‌های نظری درباره‌ی تئاتر است. خواننده در این کتاب هم با زندگی زناشویی پرتنش، طبقه‌ی مرفه، بدهکاری، میل به فرزندداشتن و حسرت مادرشدن روبه‌رو می‌شود و هم با شخصیتی اسطوره‌گون از عهد عتیق که نظم خانه را به هم می‌زند. کتاب هم‌زمان راهی برای لذت‌بردن از دیالوگ‌ها و فرصتی برای اندیشیدن به تئاتر و اجرا فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب یتیم عهد عتیق به دوستداران تئاتر و نمایش‌نامه، دانشجویان رشته‌های هنرهای نمایشی و مطالعات تئاتر و کسانی پیشنهاد می‌شود که به متون پرگفت‌وگو، شخصیت‌های اغراق‌آمیز و پیوند اسطوره، خانواده و جامعه در یک فضای نمایشی علاقه دارند.

درباره فرهاد ناظرزاده کرمانی

فرهاد ناظرزاده کرمانی در زمره‌ی استادان برجسته‌ی هنرهای نمایشی ایران است که به‌عنوان استاد دانشکده‌ی هنرهای زیبا شناخته می‌شود و از تأسیس‌کنندگان دانشگاه هنر و نیز از بنیان‌گذاران گروه هنرهای نمایشی است. او دوره‌ی کارشناسی خود را در رشته‌های ادبیات نمایشی و علوم اجتماعی در دانشگاه تهران گذراند و سپس برای ادامه‌ی تحصیل راهی ایالات متحده شد و دکتری خود را در رشته‌ی هنرهای ارتباطی نمایشی دریافت کرد. در همان دوران اقامت در آمریکا، به تدریس در دانشگاه‌های آن کشور نیز پرداخت.

ناظرزاده کرمانی در کنار تحصیلات دانشگاهی، دوره‌هایی را در مراکز علمی مختلف گذراند؛ از جمله در مؤسسه‌ی مطالعات عالی وابسته به دانشگاه سوربن فرانسه حضور یافت که این تجربه به آشنایی عمیق‌تر او با تئاتر فرانسه انجامید. همچنین در دانشگاه ایالتی اکرون اوهایو به مطالعه‌ی هنرهای تئاتر، در سانتاکلارا به فراگیری تاریخ و در دانشگاه اسکرانتون پنسیلوانیا به آموختن اقتصاد و مدیریت بازرگانی پرداخت. او در دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه آزاد اسلامی به تدریس اشتغال داشته است.

حوزه‌های اصلی علاقه و پژوهش او ادبیات نمایشی معاصر جهان، به‌ویژه در کشورهایی چون مصر و ایرلند و نیز ادبیات نمایشی اروپا در دوره‌های باستان و معاصر است. بسیاری از شاگردان او بعدها به چهره‌های شناخته‌شده‌ی سینما و تئاتر ایران تبدیل شدند که از میان آن‌ها می‌توان به اصغر فرهادی، حمید فرخ‌نژاد، علیرضا نادری، پانته‌آ بهرام و جلال تهرانی اشاره کرد.

از آثار مهم او می‌توان به ادبیات نمایشی در رم، پیدایش ادبیات نمایشی نو در ایرلند، پیش‌درآمدی بر شناخت هنرهای نمایشی در مصر، گزاره‌گرایی در ادبیات نمایشی، نمادگرایی در ادبیات نمایشی، درآمدی به نمایشنامه‌شناسی و نیز نمایشنامه‌های گدابازیگران پل سرنوشت و قفس دریدگان اشاره کرد.

ناظرزاده کرمانی در سال ۱۳۸۱ به‌عنوان استاد ممتاز دانشگاه تهران و چهره‌ی ماندگار در عرصه‌ی هنرهای نمایشی معرفی شد و پیش‌تر در سال ۱۳۷۵ نیز جایزه‌ی بهترین پژوهشگر هنر و بهترین نمایشنامه با مضمون زنان را دریافت کرده بود.

بخشی از کتاب یتیم عهد عتیق

«[هم‌هنگام با آواز خواندنِ شانتُز، یرما نیز از اتاق خود وارد مهمانخانه می‌شود و با شانتُز هم‌آواز.]

شانتُز: و یرما [به هم‌آوازی.]

«... عشق بوسه است، ولی طرزِ دیگری از بوسه!

عشق مرگ است، ولی طرزِ دیگری از مرگ!

عشق طرزِ دیگری است از هر کار!...»

شانتُز: شب بخیر، مادام یرما سزار!

یرما: صدایِ آوازخواندن‌تان را شنیدم، گفتم سلامی بکنم. من این آواز را خیلی دوست دارم!»