کتاب گلستان سعدی

کتاب گلستان سعدی اثری از شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی است که توسط نشر باران خرد منتشر شده و محمدعلی فروغی تصحیح و نوشتن مقدمه‌ی آن را بر عهده داشته است. این کتاب از مهم‌ترین آثار نثر فارسی در قرن هفتم هجری به شمار می‌رود و مجموعه‌ای از حکایت‌ها، پندها و اشعار اخلاقی و اجتماعی را در قالب نثر و نظم گردآورده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گلستان سعدی

کتاب گلستان سعدی به قلم شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی در سال ۶۵۶ هجری قمری به نگارش درآمده و از همان ابتدا جایگاه ویژه‌ای در ادبیات فارسی پیدا کرد. این کتاب در دوره‌ای نوشته شد که نثر فارسی به اوج زیبایی و فصاحت رسیده بود و سعدی با بهره‌گیری از زبان و بیان خاص خود، مجموعه‌ای از حکایت‌ها و اندرزها را در قالب هشت باب ارائه داد. موضوعات کتاب حول محور اخلاق، رفتار پادشاهان، درویشان، قناعت، خاموشی، عشق، جوانی، تربیت، آداب صحبت و حکمت‌های زندگی می‌چرخد. 

کتاب گلستان سعدی نه‌تنها در ایران، بلکه در بسیاری از کشورهای فارسی‌زبان و حتی فراتر از آن، به‌عنوان اثری مرجع و آموزنده شناخته می‌شود. این کتاب بارها توسط پژوهشگران و ادیبان مختلف تصحیح و شرح شده و نسخه‌های متعددی از آن در کتابخانه‌های معتبر جهان نگهداری می‌شود. مقدمه‌ی محمدعلی فروغی در این نسخه، به بررسی نسخه‌های مختلف و ویژگی‌های متنی اثر پرداخته و اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی تاریخچه و اهمیت این اثر ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب گلستان سعدی

کتاب گلستان سعدی با دیباچه‌ای آغاز می‌شود که در آن سعدی به ستایش خداوند و بیان انگیزه‌ی نگارش کتاب می‌پردازد. سپس در هشت باب، مجموعه‌ای از حکایت‌ها و داستان‌های کوتاه و بلند، همراه با اشعار و پندهای اخلاقی، روایت می‌شود. هر باب به موضوعی خاص اختصاص دارد؛ برای نمونه، باب اول درباره‌ی سیرت پادشاهان و رفتار آنان با مردم است و حکایت‌هایی از عدالت، ظلم، بخشش و سیاست‌ورزی پادشاهان را بیان می‌کند. باب دوم به اخلاق درویشان و زاهدان می‌پردازد و نمونه‌هایی از زهد، قناعت و پارسایی را در قالب داستان‌هایی آموزنده نقل می‌کند. در باب‌های بعدی، موضوعاتی چون قناعت، خاموشی، عشق و جوانی، ضعف و پیری، تربیت و آداب صحبت مطرح می‌شود.

سعدی در هر حکایت، با زبانی موجز و گاه طنزآمیز، نکته‌ای اخلاقی یا اجتماعی را برجسته می‌کند. بسیاری از حکایت‌ها برگرفته از تجربه‌های شخصی، مشاهدات اجتماعی یا روایت‌های تاریخی هستند و در کنار آن‌ها، اشعار کوتاه و بلندی آمده که پیام داستان را تقویت می‌کند. پایان هر باب نیز با قطعاتی از شعر و اندرز همراه است که خواننده را به تأمل وادار می‌کند. کتاب گلستان سعدی اثری است که در آن مرز میان داستان، پند، شعر و واقعیت درهم‌آمیخته و تصویری چندلایه از زندگی و اخلاق انسانی ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب گلستان سعدی را بخوانیم؟

این کتاب یکی از آثار شاخص نثر فارسی است که با حکایت‌ها و پندهای خود، تصویری از زندگی، اخلاق و جامعه‌ی ایرانی در قرون میانه ارائه می‌دهد. خواندن کتاب گلستان سعدی فرصتی برای آشنایی با اندیشه‌ها و نگاه انتقادی سعدی به قدرت، ثروت، عشق، زهد و روابط انسانی است. این اثر به‌دلیل زبان موجز و روایت‌های کوتاه، برای مطالعه‌ی پیاپی یا مرور سریع مناسب است و می‌تواند الهام‌بخش تأملات اخلاقی و اجتماعی باشد.

خواندن کتاب گلستان سعدی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب برای علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک فارسی، دانشجویان رشته‌های ادبیات و علوم انسانی، پژوهشگران حوزه‌ی فرهنگ و تاریخ ایران و کسانی که دغدغه‌ی اخلاق، حکمت و پندهای زندگی را دارند، مفید است. کتاب حاضر برای کسانی که به‌دنبال نمونه‌هایی از نثر فاخر و حکایت‌های آموزنده هستند، انتخاب مناسبی است.

درباره شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی

ابو محمد مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله بن مشرف که با نام شیخ مصلح‌ الدین سعدی شیرازی و تخلص سعدی شناخته می‌شود، در سال ۶۰۶ هجری قمری به دنیا آمد. او شاعر، نویسنده و حکیم برجسته‌ی ایرانی محسوب می‌شود که اهل ادب و هنر در سراسر جهان او را می‌شناسند. استاد سخن، پادشاه سخن و شیخ اجل از لقب‌هایی به‌ شمار می‌آیند که به این شاعر نامدار داده‌اند. سعدی در نظامیه‌ی بغداد به تحصیل پرداخت و پس از آن به‌عنوان خطیب به سرزمین‌های گوناگونی مانند شام و حجاز سفر کرد؛ سپس به شیراز، زادگاهش، بازگشت و تا پایان عمر در همان‌ جا اقامت داشت.

مهم‌ترین آثار سعدی شامل گلستان، بوستان، غزلیات و هزلیات است، او همچنین شعرهایی به زبان عربی سرود. سهل‌ممتنع بودن، طنز، ایجاز و بهره‌گیری از آیات قرآن و برخی احادیث از ویژگی‌های آثار او به‌ شمار می‌رود. سعدی که نوشته‌های فراوانی درباره‌ی زندگی و آثارش پدید آمده است، در سال ۶۹۰ هجری قمری درگذشت. آرامگاه او در شیراز قرار دارد و با نام سعدیه شناخته می‌شود.

محمدعلی همایون کاتوزیان باور دارد که سعدی صاحب مکتب، طریقت یا ایدئولوژی مشخصی نبود و به هیچ دستگاه فکری خاصی وابستگی نداشت؛ حتی فراتر از آن، جهان و پدیده‌های آن را از زاویه‌های گوناگون می‌نگریست و در عرصه‌ی اندیشه و سخن برای هر رویکردی اعتبار قائل می‌شد. سعدی با وجود آشنایی نزدیک با عرفان و بزرگداشت عارفان و سالکان نامدار، خود عارف به شمار نمی‌آمد و نسبت به تصوفِ واقعاً موجود رویکردی انتقادی اتخاذ می‌کرد. او دیندار بود، اما نسبت به زمان خود (و حتی زمان ما) از تعصب و تنگ‌نظری فاصله می‌گرفت و می‌گفت بنی‌آدم اعضای یکدیگرند.

سعدی عاشق‌پیشه بود، ولی عشق را بی‌پایان تلقی نمی‌کرد و بیان می‌داشت مهری را که روزگار به دل نشانده، می‌توان به روزگار از دل برگرفت. پادشاهان و فرمانروایان را از ستمگری بازمی‌داشت و گاه با آنان تندی می‌کرد، اما روحیه‌ای عصیانگر و انقلابی نداشت. سعدی کمال‌گرا نبود و وعده‌ی بهشتی در این دنیا نمی‌داد. در همه‌ی امور جانب اعتدال را نگاه می‌داشت، نگاهی مثبت به جهان داشت و با همنوعان خود سخت‌گیری نمی‌کرد. او تلاش برای پیشرفت را ترویج می‌داد و باور داشت همین زندگی با همه‌ی کاستی‌هایش ارزش زیستن دارد. این شاعر تأکید می‌کرد که انسان باید تاحدامکان پاک بماند و پاک زندگی کند و برای دیگران حق حیات قائل شود.

رئالیسم فلسفی عنوانی است که کاتوزیان برای روش و منش سعدی برگزیده است. گفته شده هیچ شاعر فارسی‌زبانی به‌اندازه‌ی سعدی در زمان خود شهرت پیدا نکرد؛ به‌گونه‌ای که آوازه‌ی آثارش از مرزهای ایران و حتی قلمرو زبان فارسی فراتر رفت. شعر سعدی در دوران خودش حتی در سرزمین‌های دور و بیگانه دهان‌به‌دهان نقل می‌شد.

درباره محمدعلی فروغی

محمدعلی فروغی متولد اوایل مرداد ۱۲۵۶، مشهور به ذکاءالملک، سیاست‌مدار، نویسنده، دیپلمات و فراماسون ایرانی به شمار می‌رفت. او در سه دوره مسئولیت نخست‌وزیری ایران را بر عهده داشت و از چهره‌های اثرگذار سیاست و فرهنگ ایران در دوره‌ی گذار از قاجار به پهلوی محسوب می‌شد. فروغی در هیئت اعزامی ایران به کنفرانس صلح پاریس (۱۹۱۹) و جامعه‌ی ملل نیز حضور داشت. او آثار متعددی در زمینه‌ی تاریخ ایران باستان نوشت و از بنیان‌گذاران فرهنگستان ایران به حساب می‌آمد.

فروغی از چهره‌های کلیدی در شکل‌گیری نهادهای فرهنگی و علمی ایران محسوب می‌شد. او در تأسیس دانشگاه تهران نقشی مؤثر ایفا کرد و به‌عنوان بنیان‌گذار و نخستین رئیس فرهنگستان ایران شناخته شد. علاوه‌بر این، در ایجاد انجمن آثار ملی نیز سهم مهمی داشت و با جدیت برای نهادینه‌سازی حفاظت، پاسداشت و صیانت از میراث تاریخی ایران کوشش می‌کرد.

فروغی در تهران و در خانواده‌ای بازرگان‌پیشه و اصالتاً اصفهانی متولد شد. نیای او، میرزا ابوتراب، نماینده‌ی اصفهان در دشت مغان در مراسم تاج‌گذاری نادرشاه بود. پدربزرگش، محمدمهدی ارباب اصفهانی، از بازرگانان بانفوذ اصفهان به شمار می‌رفت و با تاریخ و جغرافیا آشنایی داشت. پدرش، محمدحسین فروغی، مترجم رسمی دربار به زبان‌های عربی و فرانسوی بود و درعین‌حال شاعری شناخته‌شده محسوب می‌شد.

محمدعلی فروغی تحصیلات خود را در دارالفنون تهران، که از مراکز آموزشی ممتاز آن دوره به شمار می‌رفت، آغاز کرد. در سال ۱۲۸۶ خورشیدی، پس از درگذشت پدرش، لقب ذکاءالملک را به ارث برد. در همان سال به ریاست مدرسه‌ی علوم سیاسی تهران منصوب شد. دو سال بعد، در ۱۲۸۸، وارد عرصه‌ی سیاست شد و به‌عنوان نماینده‌ی تهران به مجلس شورای ملی راه یافت. او سپس به ریاست مجلس رسید و در ادامه در کابینه‌های مختلف، سمت وزارت را پذیرفت. فروغی در مجموع سه بار نخست‌وزیر ایران شد و یک بار نیز در دوره‌ای که رضاخان برای به‌دست‌گرفتن تاج‌وتخت از مقام نخست‌وزیری کناره‌گیری کرده بود، او مسئولیت نخست‌وزیری موقت را بر عهده گرفت.

در سال ۱۲۹۱ ریاست دیوان عالی کشور (دیوان تمیز) به فروغی واگذار شد. با وجود جایگاه سیاسی‌اش، در سال ۱۳۱۴ از مقام نخست‌وزیری برکنار شد، اما مدتی بعد دوباره به صحنه‌ی قدرت بازگشت و در آغاز سلطنت محمدرضاشاه پهلوی بار دیگر مسئولیت نخست‌وزیری را بر عهده گرفت. نقش فروغی در این دوره بسیار تعیین‌کننده بود؛ او از اصلی‌ترین چهره‌هایی محسوب می‌شد که انتقال قدرت از رضاشاه به محمدرضاشاه را پس از اشغال ایران توسط نیروهای متفقین در جریان جنگ جهانی دوم مدیریت کرد و در ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ زمینه‌ی اعلام رسمی پادشاهی محمدرضاشاه را فراهم ساخت.

فروغی آثار متعددی در زمینه‌های تاریخ، فلسفه، سیاست و آموزش نگاشت که ازجمله‌ی آن‌ها می‌توان به تاریخ مختصر دولت قدیم روم، حقوق اساسی آداب مشروطیت دول، اندیشه‌های دورودراز، سیر حکمت در اروپا، پیام من به فرهنگستان، آیین سخنوری و منتخب شاهنامه‌ی فردوسی اشاره کرد. او همچنین تصحیح‌های علمی مهمی از آثار سعدی، حافظ، مولوی، خیام و فردوسی انجام داد که در میان آن‌ها کلیات سعدی از مشهورترین و معتبرترین تصحیح‌ها شناخته می‌شود.

مهم‌ترین سهم محمدعلی فروغی در حوزه‌ی فلسفه، کتاب سیر حکمت در اروپا است. او در این اثر، تاریخ فلسفه‌ی غرب را از حکیمان یونان باستان در سده‌ی هفتم پیش از میلاد آغاز کرده و تا فیلسوفانی چون آنری برگسون در قرن بیستم پی گرفته است. این اثر از نخستین و جامع‌ترین معرفی‌های فلسفه‌ی غرب به زبان فارسی محسوب می‌شود.

محمدعلی فروغی در ۵ یا ۶ آذر ۱۳۲۱ و درحالی‌که ۶۷ سال داشت، در تهران چشم از جهان فروبست و در گورستان ابن‌بابویه به خاک سپرده شد. فرزند او، محسن فروغی، از معماران برجسته‌ی ایران بود که تحصیلات خود را در فرانسه به پایان رساند و طراحی مجموعه‌ی کاخ نیاوران در شمال تهران را بر عهده داشت. فروغی از معدود چهره‌هایی محسوب می‌شود که هم در سیاست و هم در فرهنگ و اندیشه‌ی ایران معاصر نقشی بنیادین ایفا کرد و تأثیر او در نهادسازی فرهنگی و انتقال اندیشه‌ی فلسفی غرب به زبان فارسی همچنان پابرجا مانده است.

بخشی از کتاب گلستان سعدی

«منّت خدای را عزوجل، که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت، هر نفسی که فرو می‌رود، مُمد حیات است و چون برمی‌آید، مفرح ذات. پس در هر نفسی دو نعمت موجود است و بر هر نعمتی شکری واجب. از دست و زبان که برآید که از عهده شکرش به در آید؟ اعملوا آل داوود شکرا و قلیلٌ من عبادی الشکور. بنده همان به که ز تقصیر خویش عذر به درگاه خدای آورد ورنه سزاوار خداوندیش کس نتواند که به جای آورد. باران رحمت بی‌حسابش، همه را رسیده؛ و خوان نعمت بی‌دریغش همه‌جا کشیده؛ پردهٔ ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد؛ و وظیفهٔ روزی به خطای منکر نبرد. ای کریمی که از خزانهٔ غیب گبر و ترسا وظیفه خور داری! دوستان را کجا کنی محروم؟ تو که با دشمنان این نظر داری!»