کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) (از آغاز تا خلفای عباسی) نوشته حسن پیرنیا (مشیرالدوله) و عباس اقبال آشتیانی، به‌ همت نشر باران خرد منتشر شده و به صورت گام‌به‌گام گذشته‌ی ایران را از دل متون کهن، کتیبه‌ها و پژوهش‌های تاریخی بیرون کشیده است. نویسندگان در این جلد از شکل جغرافیایی فلات ایران و موقعیت ویژه‌ی آن در میان کوه‌ها، دریاها و راه‌های باستانی شروع کرده‌اند و سپس به سراغ نژادها، مهاجرت آریان‌ها، اقوام بومی، عیلام، سومر و آکد، بابل، آشور و در ادامه دولت‌های ایرانی از ماد و هخامنشی تا اشکانی و ساسانی و سرانجام ورود اسلام و خلافت‌های نخستین رفته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) بر پایه‌ی پژوهش‌های بنیادین حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی، با پیوند زدن بستر جغرافیایی فلات ایران به تحولات تاریخی آغاز می‌شود و نقش ژئوپلیتیک این فلات را به‌ عنوان پلی ارتباطی میان شرق و غرب آسیا تبیین می‌کند. 

نویسندگان در بخش نخست پس از تحلیل مرزهای طبیعی، اقلیم و راه‌های باستانی، به ریشه‌شناسی اقوام و مهاجرت شاخه‌های هندواروپایی به‌ویژه آریایی‌ها پرداخته و ساختار جوامع آغازین، طبقات اجتماعی، نهاد خانواده، نظام‌های ملوک‌الطوایفی و مفاهیمی چون ویس و دهیو را بازسازی می‌کنند؛ رویکردی تحلیلی که در کنار واکاوی تحولات اعتقادی از مذاهب کهن تا ظهور آیین زرتشت، زمینه‌ی شکل‌گیری نخستین سازمان‌های سیاسی در فلات ایران را آشکار می‌سازد.

در ادامه، کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) با تکیه بر یافته‌های حفریات شوش به کالبدشکافی تمدن کهن عیلام، خط میخی عیلامی، زبان انزانی و پیوندهای آن با تمدن‌های بین‌النهرین نظیر سومر، آکد و بابل می‌پردازد. حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی همچنین اثرات متقابل تاریخی نظیر قانون‌نامه‌ی حمورابی، کشمکش‌های عیلام و بابل و برآمدن امپراتوری آشور را مورد واکاوی قرار داده و مسیر تاریخ ایران را از اعصار ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی تا ظهور اسلام، دوران خلفای راشدین، امویان، عباسیان و تجزیه‌ی قلمرو خلافت دنبال می‌کنند.

خلاصه کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) با تحلیل پیوند ژئوپلیتیک فلات ایران و مسیرهای باستانی - نظیر شاهراه‌های ارتباطی میان بین‌النهرین، آسیای میانه و هند - آغاز می‌شود تا بستر جغرافیایی شکل‌گیری تمدن‌ها را کالبدشکافی کند. 

نویسندگان با ریشه‌شناسی تبار اقوام هندواروپایی، مسیر مهاجرت شاخه‌ی آریایی از قلمرو آمودریا و سیردریا به داخل فلات و مواجهه با بومیان کهن را پیگیری کرده و ساختار اجتماعی نخستین آنان را بر پایه‌ی اقتدار خانواده، طبقات سه‌گانه‌ی روحانیون، جنگاوران و برزگران و تقسیمات سیاسی ملوک‌الطوایفی (ویس، گثو و دهیو) بازسازی می‌نمایند. در این بخش، سیر تحول اعتقادی جامعه‌ی آریایی از پرستش نیروهای طبیعت تا پیدایش جهان‌بینی توحیدی و اصلاحات زرتشت با تکیه بر اسناد کهن ترسیم شده است.

در ادامه، اثر با تحلیل باستان‌شناختی و تاریخی تمدن عیلام و شهرهای کهنی چون شوش، روابط پرفرازونشیب این قلمرو را با قدرت‌های بین‌النهرین نظیر سومر، آکد، بابل و امپراتوری نظامی آشور بررسی می‌کند؛ تعاملی که شامل دادوستدهای فرهنگی، خط میخی، وضع قوانین حمورابی و نبردهای بزرگ منطقه‌ای بوده است. 

کتاب سپس زنجیره‌ی پادشاهی‌های ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی را تا نقطه‌ی عطف ظهور اسلام امتداد داده و با بازخوانی دوران نبوت، فتوحات خلفای راشدین و جنگ‌های سرنوشت‌ساز قادسیه و نهاوند، زمینه‌های فروپاشی دولت ساسانی و تحولات دوران خلافت اموی، عباسی و تجزیه‌ی قلمرو اسلامی را در قالبی پیوسته و تحلیلی ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) را بخوانیم؟

این اثر تصویری پیوسته از تاریخ ایران ارائه کرده که از جغرافیا و نژاد و مهاجرت شروع می‌شود و به دولت‌ها، جنگ‌ها، مذهب، هنر و ساختار اجتماعی می‌رسد. این کتاب امکان می‌دهد که رابطه‌ی میان عیلام، سومر، آکد، بابل، آشور و ایران آریانی فهم شود و روشن شود که ایران در چهارراه جهان قدیم چه نقشی داشته است. از سوی دیگر، در این اثر تاریخ سیاسی در کنار تاریخ تمدن آمده است. همچنین پیوند میان ایران باستان و دوره‌ی اسلامی در این جلد به‌ گونه‌ای طرح شده که گذار از ساسانیان به خلافت و سپس عباسیان در امتداد همان تاریخ طولانی دیده می‌شود نه به‌ عنوان گسستی کامل.

خواندن کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد اول) به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ ایران از دوران باستان تا اوایل دوره‌ی اسلامی علاقه‌مندند، دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، باستان‌شناسی، مطالعات ایران و خاورمیانه و نیز کسانی که می‌خواهند تصویری منسجم از پیوند میان جغرافیا، نژاد، مذهب و سیاست در شکل‌گیری تمدن ایران به‌ دست آورند.

درباره حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی

حسن پیرنیا معروف به مشیرالدوله (۱۳۱۴-۱۲۵۰) تاریخ‌نگار، حقوق‌دان، سیاستمدار و نخست‌وزیر اواخر دوران قاجار و آغاز عصر پهلوی بود. او تحصیلات حقوقی خود را در روسیه گذراند و پس از بازگشت، نقشی بنیادین در اصلاح ساختار اداری و قضایی کشور ایفا کرد؛ اقداماتی ماندگار همچون تأسیس مدرسه‌ی علوم سیاسی، تدوین قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری و تدوین نظام‌نامه‌ی عدالت‌خانه در دوران جنبش مشروطه از دستاوردهای شاخص او به شمار می‌روند.

پیرنیا پس از سال‌ها فعالیت در بالاترین سطوح سیاسی و چندین دوره تصدی مقام نخست‌وزیری، در سال‌های پایانی زندگی از سیاست کناره گرفت و خود را وقف پژوهش و نگارش تاریخ کرد. اثر بزرگ او، مجموعه‌ی سه‌جلدی «تاریخ ایران باستان»، نخستین اثر پژوهشی جامع، روش‌مند و علمی درباره‌ی ایران کهن بر پایه‌ی منابع دست‌اول یونانی، رومی و باستانی است. از دیگر تألیفات وی می‌توان به «داستان‌های ایران قدیم» و کتاب مرجع «حقوق بین‌الملل» اشاره کرد.

عباس اقبال آشتیانی (۱۳۳۴-۱۲۷۵) تاریخ‌نگار، ادیب، نویسنده، مصحح و مترجم و از پایه‌گذاران روش‌شناسی نوین در تاریخ‌نگاری و مقاله‌نویسی علمی کشور بود. او پس از گذراندن مدارج تحصیلی در دارالفنون و دارالمعلمین عالی، لیسانس ادبیات خود را از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد و در پاریس با همراهی و راهنمایی علامه محمد قزوینی، اصول نوین نقد متن و تصحیح علمی را فرا گرفت. اقبال آشتیانی از نخستین استادان دانشگاه تهران پس از تأسیس آن در سال ۱۳۱۳ بود و با بنیان‌گذاری و سردبیری نشریه‌ی «یادگار»، جریانی مهم در پژوهش‌های تاریخی و ادبی ایران رقم زد.

سبک تاریخ‌نگاری او بر پایه‌ی پیوند میان امانت‌داری متون کهن اسلامی و رویکرد انتقادی و علمی مورخان غربی استوار بود و به الگویی برای محققان پس از خود تبدیل شد. از تألیفات او می‌توان به کتاب‌های «تاریخ مفصل ایران»، «میرزا تقی خان امیرکبیر»، «تاریخ ایران بعد از اسلام»، «خاندان نوبختی» و «وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی» اشاره کرد. او همچنین متون کهن همچون «سیاست‌نامه»ی خواجه نظام‌الملک، «کلیات عبید زاکانی»، «لغت فرس» اسدی طوسی، «تاریخ طبرستان» و «تجارب‌السلف» را تصحیح و کتاب‌ «سه سال در دربار ایران» را ترجمه کرد.