کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم) (از صدر اسلام تا انقراض قاجاریه) نوشته حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی، به روایت فرازونشیب‌های سیاسی، نظامی و اداری ایران از دوره‌ی ایلخانان مغول تا پایان قاجاریه می‌پردازد و با ترکیب روایت رویدادهای سیاسی و شرح اوضاع اجتماعی، اقتصادی، اداری و فرهنگی، تصویری پیوسته از دگرگونی دولت و جامعه در ایران ارائه می‌دهد. در این جلد تمرکز اصلی بر دوره‌ی استیلای مغول در ایران، شکل‌گیری و تحول حکومت ایلخانان، ظهور تیمور و تیموریان، قدرت‌یابی سلسله‌های محلی مانند آل جلایر، آل مظفر، سربداران، امرای لرستان و کرت و سپس گذار به صفویه، افشاریه، زندیه و قاجاریه است. این کتاب تاریخی را نشر باران خرد منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم) اثر حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی، روند تحولات تاریخی ایران را از دوره‌ی پس از درگذشت هولاکوخان و به قدرت رسیدن اباقاخان پی می‌گیرد و چگونگی استقلال تدریجی ایلخانان از دربار مغولستان و ادغام آنان در فرهنگ و دیوان‌سالاری ایرانی را توضیح می‌دهد.

کتاب در بخش نخست با شرح پادشاهی ایلخانانی چون ارغون، غازان خان، اولجایتو و ابوسعید، به واکاوی اصلاحات بنیادین اداری و مالی غازانی نظیر سامان‌دهی مالیات‌ها، تأسیس چاپارخانه‌ها (یام)، یکسان‌سازی اوزان و ضرب سکه با عیار مشخص می‌پردازد؛ همچنین با واکاوی برآمدن ملوک‌الطوایف و سلسله‌های محلی نظیر آل‌جلایر، آل‌مظفر، سربداران، اتابکان و آل‌کرت، نقش وزرا و نخبگان نامداری چون خاندان جوینی و خواجه رشیدالدین فضل‌الله را در مدیریت آشوب‌های سیاسی و احیای مدنیت تشریح می‌کند.

در ادامه‌ی مباحث، کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم) یورش‌های گسترده‌ی تیمور لنگ و دوران جانشینان تیموری را بررسی کرده و سپس ظهور اتحادیه‌های ترکمانان قراقویونلو و آق‌قویونلو را تا استقرار دولت متمرکز صفویه و دوره‌های افشاریه، زندیه و قاجاریه دنبال می‌کند. 

حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی در کنار روایت وقایع‌نگارانه‌ی جنگ‌ها، مناسبات بین‌المللی و حوادث تعیین‌کننده‌ای چون جنگ‌های ایران و روس و انعقاد عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای، فصلی تحلیلی را به تمدن، معارف و صنایع در عصر ایلخانان و پس از آن اختصاص داده‌اند؛ بخشی که به بررسی دستاوردهای معماران، شاعران، مورخان و فیلسوفان پرداخته و تصویری جامع از تداوم پویایی فرهنگی و تکامل سیاسی ایران تا آستانه‌ی دوران معاصر ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم)، روند گذار ایلخانان مغول از حاکمانی وابسته به قره‌قروم به سلاطینی مستقر در ایران را با جلوس اباقاخان و پایتختی تبریز آغاز می‌کند و با تکیه بر دیوان‌سالاری وزیرانی چون خاندان جوینی، تلاش‌های نخستین برای بازسازی ویرانی‌ها و تنظیم مناسبات با غرب و ممالیک را شرح می‌دهد. 

اثر در ادامه، بحران‌های سیاسی و اقتصادی دربار ایلخانی - از مسلمان‌شدن تگودار و وزارت پرمناقشه‌ی سعدالدوله در عهد ارغون تا شکست طرح انتشار پول کاغذی چاو در روزگار گیخاتو - را واکاوی کرده و نقطه‌ی عطف تاریخ ایلخانان را در پادشاهی غازان خان و رسمی‌شدن تشیع/اسلام می‌داند؛ دورانی که با تدوین یاساهای تازه، انتظام دستگاه مالیاتی، مهار ایلچیان، گسترش شبکه‌ی یامخانه‌ها، یکسان‌سازی اوزان و مسکوکات و وزارت خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی در عصر اولجایتو و ابوسعید، ساختار اداری و مدنی نوینی در ایران پایه‌ریزی شد.

کتاب پیامدهای فروپاشی اقتدار متمرکز ایلخانی و عصر فترت ملوک‌الطوایفی را از طریق بررسی سلسله‌های محلی چون آل‌جلایر، آل‌مظفر، اینجو، سربداران، اتابکان و ملوک کرت پی می‌گیرد و سپس به تبیین جهان‌گشایی‌های تیمور لنگ، عصر شاهرخ و جانشینان تیموری و چیرگی ترکمانان قراقویونلو و آق‌قویونلو می‌پردازد. 

نویسندگان این خط ممتد تاریخی را با تشکیل دولت صفوی و عبور از اعصار افشاریه و زندیه تا رویدادهای سرنوشت‌ساز قاجار، نظیر جنگ‌های ایران و روس، عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای و اصلاحات امیرکبیر ادامه داده و به معارف، مکاتب فکری، صنایع و شاهکارهای معماری این قرون نظیر شنب غازان و گنبد سلطانیه نیز پرداخته‌اند.

چرا باید کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم) را بخوانیم؟

این کتاب برای شناخت دوره‌ای طولانی و پرآشوب از تاریخ ایران، تصویری یکپارچه از پیوند قدرت سیاسی، ساختار اداری و زندگی اجتماعی ارائه کرده است. کتاب نشان می‌دهد که رقابت‌های درباری، دسیسه‌های وزرا و امرا و کشمکش‌های مذهبی چگونه بر سرنوشت حکومت‌ها اثر گذاشته است. ضمن اینکه فقط به جنگ‌ها و پادشاهان محدود نمانده و نشان داده که در دل ناامنی‌ها و تغییر سلسله‌ها، حیات فکری و هنری ایران چگونه ادامه یافته است. ترکیب روایت سیاسی، اداری و فرهنگی، این کتاب را برای کسانی که می‌خواهند تصویری نسبتاً کامل از چند قرن سرنوشت ایران در اختیار داشته باشند، به منبعی مناسب تبدیل کرده است.

خواندن کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد سوم) به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ ایران، علاقه‌مندان به دوره‌ی مغول و ایلخانان، کسانی که در پی شناخت ریشه‌های ساختار اداری و مالی ایران در دوره‌های بعدی هستند و به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند سیر پیوسته‌ی تحولات سیاسی و تمدنی ایران از استیلای مغول تا پایان قاجاریه را در یک روایت منظم دنبال کنند.

درباره حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی

حسن پیرنیا معروف به مشیرالدوله (۱۳۱۴-۱۲۵۰) تاریخ‌نگار، حقوق‌دان، سیاستمدار و نخست‌وزیر اواخر دوران قاجار و آغاز عصر پهلوی بود. او تحصیلات حقوقی خود را در روسیه گذراند و پس از بازگشت، نقشی بنیادین در اصلاح ساختار اداری و قضایی کشور ایفا کرد؛ اقداماتی ماندگار همچون تأسیس مدرسه‌ی علوم سیاسی، تدوین قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری و تدوین نظام‌نامه‌ی عدالت‌خانه در دوران جنبش مشروطه از دستاوردهای شاخص او به شمار می‌روند.

پیرنیا پس از سال‌ها فعالیت در بالاترین سطوح سیاسی و چندین دوره تصدی مقام نخست‌وزیری، در سال‌های پایانی زندگی از سیاست کناره گرفت و خود را وقف پژوهش و نگارش تاریخ کرد. اثر بزرگ او، مجموعه‌ی سه‌جلدی «تاریخ ایران باستان»، نخستین اثر پژوهشی جامع، روش‌مند و علمی درباره‌ی ایران کهن بر پایه‌ی منابع دست‌اول یونانی، رومی و باستانی است. از دیگر تألیفات وی می‌توان به «داستان‌های ایران قدیم» و کتاب مرجع «حقوق بین‌الملل» اشاره کرد.

عباس اقبال آشتیانی (۱۳۳۴-۱۲۷۵) تاریخ‌نگار، ادیب، نویسنده، مصحح و مترجم و از پایه‌گذاران روش‌شناسی نوین در تاریخ‌نگاری و مقاله‌نویسی علمی کشور بود. او پس از گذراندن مدارج تحصیلی در دارالفنون و دارالمعلمین عالی، لیسانس ادبیات خود را از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد و در پاریس با همراهی و راهنمایی علامه محمد قزوینی، اصول نوین نقد متن و تصحیح علمی را فرا گرفت. اقبال آشتیانی از نخستین استادان دانشگاه تهران پس از تأسیس آن در سال ۱۳۱۳ بود و با بنیان‌گذاری و سردبیری نشریه‌ی «یادگار»، جریانی مهم در پژوهش‌های تاریخی و ادبی ایران رقم زد.

سبک تاریخ‌نگاری او بر پایه‌ی پیوند میان امانت‌داری متون کهن اسلامی و رویکرد انتقادی و علمی مورخان غربی استوار بود و به الگویی برای محققان پس از خود تبدیل شد. از تألیفات او می‌توان به کتاب‌های «تاریخ مفصل ایران»، «میرزا تقی خان امیرکبیر»، «تاریخ ایران بعد از اسلام»، «خاندان نوبختی» و «وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی» اشاره کرد. او همچنین متون کهن همچون «سیاست‌نامه»ی خواجه نظام‌الملک، «کلیات عبید زاکانی»، «لغت فرس» اسدی طوسی، «تاریخ طبرستان» و «تجارب‌السلف» را تصحیح و کتاب‌ «سه سال در دربار ایران» را ترجمه کرد.