کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) (بعد از اسلام تا انقراض اسماعیلیه) نوشته حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی، به دوره‌ای پرآشوب و سرنوشت‌ساز از تاریخ ایران بعد از اسلام می‌پردازد؛ دوره‌ای که از استقرار نخستین سلسله‌های ایرانی در خراسان آغاز می‌شود و تا هجوم مغول، سقوط خلافت عباسی و انقراض اسماعیلیه ادامه پیدا می‌کند. در این جلد، نویسندگان با تمرکز بر تحولات سیاسی، نظامی و اداری، شکل‌گیری دوباره‌ی قدرت‌های ایرانی را در دل خلافت عباسی دنبال کرده‌اند و از طاهریان و صفاریان و سامانیان تا آل بویه، زیاریان، غزنویان، سلاجقه، خوارزمشاهیان و در نهایت یورش مغول و لشکرکشی هولاکو را توضیح داده‌اند. نشر باران خرد این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) بر پایه‌ی پژوهش‌های حسن پیرنیا (مشیرالدوله) و عباس اقبال آشتیانی، با تحلیلی روشنگر درباره‌ی دگرگونی ساختار قدرت در انتقال از خلافت اموی به عباسی آغاز می‌شود و احیای تدریجی هویت، دیوان‌سالاری و آداب ساسانی را به دست دبیران و کارگزاران ایرانی تشریح می‌کند. 

پیرنیا و اقبال آشتیانی در بخش نخست نشان می‌دهند که چگونه از روزگار مأمون، حکومت‌های نیمه‌مستقل و مستقل ایرانی در دو طیف شکل گرفتند: دسته‌ای چون صفاریان، علویان طبرستان و آل‌بویه که در برابر سیادت مذهبی و سیاسی دستگاه خلافت ایستادند و گروهی نظیر سامانیان، غزنویان و سلاجقه که مشروعیت حکمرانی خود را با تأیید خلیفه‌ی بغداد پیوند زدند؛ بستری تحلیلی که زمینه‌ی بررسی خاستگاه جغرافیایی، تکوین قدرت و مناسبات دیپلماتیک سلسله‌های ایرانی را تا پیش از یورش ویرانگر بیگانگان فراهم می‌سازد.

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) با رویکردی سلسله‌محور و به ترتیب تاریخی، فراز و فرود دودمان‌های حاکم را از ظهور طاهریان و جنبش علویان در طبرستان و دیلم تا کشورگشایی‌های مرداویج زیاری، تثبیت اقتدار برادران آل‌بویه، شکوه فرهنگی سامانیان، فتوحات غزنویان، امپراتوری سلجوقی و دوران خوارزمشاهیان روایت می‌کند. 

کتاب همچنین به کالبدشکافی ابعاد فاجعه‌بار تهاجم مغول می‌پردازد و از لشکرکشی‌های چنگیزخان، سقوط شهرهای ماوراءالنهر و خراسان تا اقدامات هولاکوخان، انقراض اسماعیلیان الموت و برافتادن خلافت پانصدساله‌ی عباسی در بغداد را با نظمی مستند و دقیق به تصویر می‌کشد تا روایتی جامع و پیوسته از تاریخ پرحادثه‌ی قرون میانه‌ی ایران ارائه دهد.

خلاصه کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم)

کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) روند گذار تاریخی ایران از سیطره‌ی مستقیم دستگاه خلافت به عصر حکومت‌های بومی و در نهایت مواجهه با تهاجم مغول را واکاوی می‌کند. نویسندگان در بخش نخست نشان می‌دهند که چگونه با تکیه بر نفوذ دبیران و دیوان‌سالاران ایرانی در دربار عباسی، ساختار اداری و سنت‌های کهن ساسانی بازآفرینی شد و به موازات حفظ زبان فارسی در قلمروهای دور از بغداد، نخستین سلسله‌های نیمه‌مستقل و مستقل شکل گرفتند؛ روندی که از تثبیت قدرت طاهریان در خراسان و چالش‌های آنان با خوارج آغاز شد، با جنبش‌های علویان در طبرستان و رویان در برابر عمال طاهری تداوم یافت و با تلاش‌های مرداویج زیاری برای احیای نمادها و جشن‌های شاهنشاهی باستان، زمینه‌ساز برآمدن برادران آل‌بویه و تسلط آنان بر فارس و عراق عجم گردید.

در ادامه، اثر با رویکردی سلسله‌محور، تکوین قدرت و مناسبات سیاسی خاندان‌های حاکم نظیر صفاریان، سامانیان، غزنویان، سلاجقه و خوارزمشاهیان را تا آستانه‌ی دگرگونی‌های بزرگ بررسی می‌نماید. فصول پایانی کتاب به کالبدشکافی همه‌جانبه‌ی یورش چنگیزخان، سقوط شهرهای ماوراءالنهر و خراسان، مقاومت‌های جلال‌الدین خوارزمشاه و فتوحات هولاکوخان اختصاص یافته است که به برانداختن پایگاه‌های اسماعیلیان الموت و انقراض نهایی خلافت پانصدساله‌ی عباسی در بغداد انجامید.

چرا باید کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) را بخوانیم؟

این کتاب برای کسی که می‌خواهد تصویری پیوسته از چند قرن پرآشوب تاریخ ایران بعد از اسلام داشته باشد، یک روایت خطی و منظم از پیدایش و سقوط سلسله‌های ایرانی ارائه کرده است. ویژگی دیگر این اثر، توجه همزمان به جغرافیا، مذهب و ساختار قدرت است. در هر فصل، علاوه‌بر شرح جنگ‌ها و تغییر امیران، به نقش نواحی‌ای مثل طبرستان، دیلم، گیلان، خراسان، سیستان و ماوراءالنهر در شکل‌گیری هویت ایرانی پرداخته شده است. از سوی دیگر، کتاب نشان داده که چگونه زبان فارسی و سنت‌های ایرانی در دل ساختار خلافت عباسی زنده ماند و حتی بر آن غلبه کرد. این کتاب برای کسانی که به فهم زمینه‌ی تاریخی شکل‌گیری دولت‌های بعدی ایران، نقش خراسان و طبرستان در احیای هویت ایرانی و ریشه‌های برخورد ایران با مغول علاقه‌مندند، تصویری یک‌جا و پیوسته از این فرایند ارائه کرده است.

خواندن کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخ تمدن ایران (جلد دوم) به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ ایران، علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی و سلسله‌های ایرانی بعد از اسلام، کسانی که می‌خواهند ریشه‌های شکل‌گیری دولت‌های ایرانی، نقش خراسان، طبرستان و دیلم و زمینه‌های هجوم مغول را بهتر بشناسند و به خوانندگانی که در حال مطالعه‌ی ادبیات کلاسیک فارسی‌اند، پیشنهاد می‌شود.

درباره حسن پیرنیا و عباس اقبال آشتیانی

حسن پیرنیا معروف به مشیرالدوله (۱۳۱۴-۱۲۵۰) تاریخ‌نگار، حقوق‌دان، سیاستمدار و نخست‌وزیر اواخر دوران قاجار و آغاز عصر پهلوی بود. او تحصیلات حقوقی خود را در روسیه گذراند و پس از بازگشت، نقشی بنیادین در اصلاح ساختار اداری و قضایی کشور ایفا کرد؛ اقداماتی ماندگار همچون تأسیس مدرسه‌ی علوم سیاسی، تدوین قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری و تدوین نظام‌نامه‌ی عدالت‌خانه در دوران جنبش مشروطه از دستاوردهای شاخص او به شمار می‌روند.

پیرنیا پس از سال‌ها فعالیت در بالاترین سطوح سیاسی و چندین دوره تصدی مقام نخست‌وزیری، در سال‌های پایانی زندگی از سیاست کناره گرفت و خود را وقف پژوهش و نگارش تاریخ کرد. اثر بزرگ او، مجموعه‌ی سه‌جلدی «تاریخ ایران باستان»، نخستین اثر پژوهشی جامع، روش‌مند و علمی درباره‌ی ایران کهن بر پایه‌ی منابع دست‌اول یونانی، رومی و باستانی است. از دیگر تألیفات وی می‌توان به «داستان‌های ایران قدیم» و کتاب مرجع «حقوق بین‌الملل» اشاره کرد.

عباس اقبال آشتیانی (۱۳۳۴-۱۲۷۵) تاریخ‌نگار، ادیب، نویسنده، مصحح و مترجم و از پایه‌گذاران روش‌شناسی نوین در تاریخ‌نگاری و مقاله‌نویسی علمی کشور بود. او پس از گذراندن مدارج تحصیلی در دارالفنون و دارالمعلمین عالی، لیسانس ادبیات خود را از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد و در پاریس با همراهی و راهنمایی علامه محمد قزوینی، اصول نوین نقد متن و تصحیح علمی را فرا گرفت. اقبال آشتیانی از نخستین استادان دانشگاه تهران پس از تأسیس آن در سال ۱۳۱۳ بود و با بنیان‌گذاری و سردبیری نشریه‌ی «یادگار»، جریانی مهم در پژوهش‌های تاریخی و ادبی ایران رقم زد.

سبک تاریخ‌نگاری او بر پایه‌ی پیوند میان امانت‌داری متون کهن اسلامی و رویکرد انتقادی و علمی مورخان غربی استوار بود و به الگویی برای محققان پس از خود تبدیل شد. از تألیفات او می‌توان به کتاب‌های «تاریخ مفصل ایران»، «میرزا تقی خان امیرکبیر»، «تاریخ ایران بعد از اسلام»، «خاندان نوبختی» و «وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی» اشاره کرد. او همچنین متون کهن همچون «سیاست‌نامه»ی خواجه نظام‌الملک، «کلیات عبید زاکانی»، «لغت فرس» اسدی طوسی، «تاریخ طبرستان» و «تجارب‌السلف» را تصحیح و کتاب‌ «سه سال در دربار ایران» را ترجمه کرد.