کتاب ماری آنتوانت

«ماری آنتوانت» نوشته اشتفان زوایگ(۱۹۴۲-۱۸۸۱)، زندگینامه‌نویس و روزنامه‌نگار اتریشی است و به زندگی ماری آنتوانت(۱۷۹۹-۱۷۸۹) آخرین ملکه فرانسه در پیش از انقلاب فرانسه می‌پردازد. نوشتن زندگی‌نامه‌ی ملکه ماری آنتوانت بررسی مجدد پرونده‌ای است که بیش از صد سال قبل تشکیل شده و در آن شاکیان و مدافعان، سرسختانه در برابر هم صف‌آرایی کرده و دادخواهان ماری آنتوانت این پرونده را ملتهب کرده‌اند. انقلاب ناچار بود برای پیروز شدن قلب سلطنت، یعنی سینه‌ی ملکه را که ضمناً سینه‌ی یک زن و مادر هم بود، هدف قرار دهد. البتّه حقیقت و سیاست به ندرت زیر یک سقف می‌گنجند و از آن‌جایی که در هر انقلابی تحریک مردم و توده‌ی عوام، جنجال‌آفرینی و غوغاسالاری برای رسیدن به هدف، سرلوحه کار قرار می‌گیرد، نمی‌توان انتظار اغماض، رفتار پسندیده، عدالت و پرهیز از تهمت و مبالغه را از افکار عمومی داشت. در انقلاب فرانسه از هر ابزاری برای رسواکردن ماری آنتوانت استفاده شد تا او را به زیر تیغ گیوتین روانه کنند. امّا حقیقت را همواره باید بین دو نقطه افراطی جست. ماری آنتوانت نه آن زن مقدّس و بزرگ مورد ادّعای سلطنت‌طلبان بود و نه آن زن هرجایی که دادگاه انقلاب او را به مردم معرفی کرد. او صاحب یک شخصیّت معمولی ویژه زنان عادی بود و لذا نمی‌توان او را فوق‌العّاده باهوش و یا بسیار کودن نامید. او نه چون آتش، پرحرارت بود و نه چون یخ، سرد و بی‌روح. او به تنهایی توانایی انجام کارهای خوب را نداشت، ولی هرگز تمایلی هم برای انجام کارهای بد از خود نشان نمی‌داد. زن معمولی دیروز، امروز و فردا بود که رغبتی به اعمال شیطانی و انگیزه‌ای برای قهرمان‌بازی نداشت و لذا هرگز محور و موضوع یک تراژدی و داستان غم‌انگیز واقعی نبود. ولی تاریخ، این جهان‌ساز بزرگ و ماهر، برای خلق یک تراژدی تکان‌دهنده هرگز نیازی به یک بازیگر اصلی به عنوان قهرمان نمایش خود، ندارد.