کتاب نه من و آمد و رفت

«نه من» و «آمد و رفت» دو نمایشنامک از سامویل بکت(۱۹۸۹-۱۹۰۶)، نویسنده ایرلندی برنده جایزه نوبل ادبیات است. بکت «نه من» را در بهار ۱۹۷۲ به زبان انگلیسی نوشت. این نمایشنامک نخستین بار تابستان همان سال در نیویورک روی صحنه رفت و در سال ۱۹۷۳ در انگلستان منتشر شد. متن شامل یک تک‌گویی است که توسط شخصیتی با نام دهان که مطابق دستورالعمل نمایش با استفاده از نورپردازی تنها دهان او پیداست روایت می‌شود. نه من شخصیت دیگری هم دارد به نام شنونده که تنها در چهار ترجیع متن حرکاتی خفیف از خود نشان می‌دهد و در بقیه‌ی زمان اجرا ساکت و بی‌حرکت باقی می‌ماند. نمایشنامک «آمد و رفت» در سال ۱۹۶۵ توسط بکت به زبان انگلیسی نوشته شد. اما او در سال ۱۹۶۶ این متن را به زبان فرانسه نوشت و با تغییرهای اندکی در گفت‌و‌گو‌ها و یک آغاز متفاوت برای چاپ به انتشارات مینویی پاریس سپرد. با این‌حال آمد و رفت به‌همان شکل نخستین در سال ۱۹۶۷ به‌زبان انگلیسی منتشر شد. در این متن سه شخصیت فلو، وی و رو با جنسیت نامشخص طی جمله‌هایی کوتاه و بریده بریده به مرور خاطرات خود می‌پردازند. شخصیت‌های بکت در نمایشنامک‌هایش انسان‌هایی جدا شده از هویت انسانی خود هستند که در آن واحد هم گوینده‌اند و هم به گفته‌های خود گوش می‌سپارند. شاید عنوان نمایشنامک «نه من» که در مقابل مفهوم روان‌شناختی من به عنوان یک شخصیت ثبات یافته و جامعه‌پذیر انسانی قرار می‌گیرد بتواند گویای این رویکرد بکت به انسان باشد. نه من کسی است که با مرور گذشته‌ی خود از لحظه‌ی تولد تا ۷۰ سالگی می‌کوشد معنایی برای مجموعه‌ی ناکامی‌ها، ایمان، شک و ناسازگاری‌های خود با جهان بیابد. گذشته‌ای که با بی‌ثباتیش از او به‌جای «من» یک «نه من» ساخته است که امروز حتا در سن و جنسیت خود نیز تردید دارد.