کتاب انقلاب علمی

انقلاب علمی نوشته استیون شِیپن یکی از کتاب‌های مجموعه مطالعات علم و فناوری نشر کرگدن است. در این مجموعه آثاری اثرگذار، اعم از ترجمه و تألیف در قلمرو میان رشته‌ای مطالعات علم و فناوری گنجانده شده‌اند.

 درباره کتاب انقلاب علمی

 کتاب انقلاب علمی به انقلاب علمی قرن هفدهم، و به طور کلی‌تر به تاریخ‌نگاری علم و اینکه مورخ علم چه باید بکند، نگاهی متفاوت دارد.

اگرچه موضوع اصلی کتاب با آثار پیش‌گفته و بسیاری کتاب‌های دیگر یکسان است، اما این تاریخ، به قول ابوالفضل بیهقی، از رنگی دیگر است، چرا که استیون شِیپن به عنوان نمایندهٔ معاصر مکتب ادینبرو فهم دیگری از کار مورخ علم دارد که می‌توان آن را بر مبنای چنین تعریفی از علم توصیف کرد: 

علم فعالیتی اجتماعی است. بنابراین، مورخ علمِ یک دورهٔ خاص، مانند عصر انقلاب علمی، باید علم آن دوره را در زمینهٔ اجتماعیش جستجو کند و تاریخش را با پرداختن به همین زمینه بنگارد.

شِیپن در مقدمهٔ کتاب انقلاب علمی مباحث تاریخ‌نگارانهٔ مهمی را که شیوهٔ کار او و همفکرانش را از تاریخ‌نگاری سنتیِ قرن بیستم متمایز می‌کند، شرح داده است. خوانندگانی که به مباحث تاریخ‌نگارانه و موضوعات جامعه‌شناختی و فلسفی مربوط به آن علاقه‌مندند این مقدمه را بسیار جالب‌توجه و روشن‌کننده خواهند یافت. فصل اول کتاب تفاوت چندانی با کتاب‌های دیگری که در این زمینه نوشته شده، ندارد. از یک سو، خطوط اصلی تفکر در فلسفهٔ طبیعی باستان و قرن‌های میانه مرور می‌شود، و از سوی دیگر، ایده‌های محوری دیدگاه‌های جدید از نظام خورشید مرکزی تا ماشین‌انگاری و جسم‌گرایی مطرح می‌گردد. این موضوعات را کم‌وبیش در آثار دیگر هم می‌یابیم. اما آنچه کتاب‌های دیگر به ما نمی‌گویند یا در پانوشت‌ها و به نحوی حاشیه‌ای به آن می‌پردازند این است که ایده‌های جدیدِ پراکنده چگونه در قالب یک شیوهٔ جدید در فلسفهٔ طبیعی سازمان یافت، چگونه «روش علمی» نو شکل گرفت، به‌ویژه چرا این ایده‌ها در قرن هفدهم و در اروپا مطرح شد و نه در زمان و مکانی دیگر، چرا صدای این ایده‌های جدید در سطحی گسترده منتشر و شنیده شد، چرا این ایده‌ها پایدار باقی ماند و بسط یافت، و سرانجام اینکه نسبت تحولات در علم با تحولات در فناوری، سیاست و دین چه بود. 

نکات اخیر موضوع بخش‌های دیگر کتاب، یعنی فصل‌های دوم و سوم، است و آنچه این کتاب را متمایز می‌کند همین فصول است؛ اگرچه خواننده درخواهد یافت که ذکر برخی جزئیات در فصل نخست نیز بی‌دلیل نبوده است، چرا که بسیاری از فقرات تاریخی‌ای که در فصل‌های دوم و سوم تحلیل می‌شود ددر فصل نخست معرفی شده است.

 خواندن کتاب انقلاب علمی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

علاقه‌مندان به تاریخ علم و فناوری را به خواندن این اثر دعوت می‌کنیم

چیزی به عنوان انقلاب علمی در قرن هفدهم وجود نداشت و این کتاب دربارهٔ همین [موضوع] است. مدتی پیش، هنگامی که جهان دانشگاهی یقین و آرامش خاطر بیشتری فراهم می‌آورد، مورخان وجود واقعیِ رویدادی منسجم، عظیم و تحول‌آفرین را اعلام کردند که دانش انسان‌ها دربارهٔ جهان طبیعی و نحوهٔ به دست آوردن معرفت مناسب دربارهٔ این جهان را به نحوی بنیادین و بازگشت‌ناپذیر تغییر داد. در همین هنگام بود که جهان مدرن شد، رویدادی مطلوب که در دورهٔ زمانی اواخر قرن شانزدهم تا اوایل قرن هجدهم به وقوع پیوست. در سال ۱۹۴۳ مورخ فرانسوی، الکساندر کویره، تحولات مفهومی در قلب انقلاب علمی را «عمیق‌ترین انقلابی که ذهن بشر از زمان یونان باستان به آن دست یافته یا دچار آن شده است» توصیف کرد. انقلاب علمی چنان عمیق بود که فرهنگ بشری «برای قرن‌ها مضمون یا معنای آن را درک نکرد و حتی اکنون نیز این معنا اغلب نادرست ارزیابی و درک می‌شود». چند سال بعد، مورخ انگلیسی، هربرت باترفیلد، این حکم مشهور را صادر کرد که انقلاب علمی «همه‌چیز را از زمان ظهور مسیحیت تحت‌الشعاع قرار داده و نوزایی و اصلاح دینی را به حد داستان‌های کم‌اهمیت تاریخی تنزل داده است. ... انقلاب علمی هم خاستگاه واقعی جهان مدرن و هم خاستگاه واقعی ذهن مدرن است». با این حال، انقلاب علمی انقلابی مفهومی تلقی می‌شود، نوعی بازنظم‌دهی بنیادین به نحوه‌های تفکر ما دربارهٔ امر طبیعی. از این حیث، داستان انقلاب علمی را می‌توان به نحوی بسنده از خلال ارائهٔ گزارشی از تغییرات ریشه‌ای در مقولات بنیادین فکر تعریف کرد. به نظر باترفیلد، تغییراتی ذهنی که انقلاب علمی را شکل داد، همچون «گذاشتن عینکی جدید بر چشم» بود. و به نظر اِی. راپرت هال، انقلاب علمی دست‌کمی از «نوعی بازتعریف پیشینی متعلقات جستار فلسفی و علمی» نداشت.