کتاب فراتر از توجیه شر

کتاب فراتر از توجیه شر؛ پاسخ متفکران قاره‌ای یهودی و مسیحی به هولوکاست نوشتهٔ سارا کترین پیناک و ترجمهٔ جعفر فلاحی است و نشر کرگدن آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب فراتر از توجیه شر

کتاب فراتر از توجیه شر پاسخ شماری از متفکرانِ قاره‌ای به شر (خصوصاً هولوکاست) و رنجِ ناشی از آن را بررسی می‌کند. البته مباحث این کتاب ضرورتاً محدود به هولوکاست نیست، بلکه می‌تواند بررسیِ واکنشِ این متفکران به هر شر دهشتناکی تلقی شود. نویسنده در فصلِ نخست، به‌طورکلی، به تئودیسهٔ نظری (توجیهِ عدل الهی)، ابتدا در تفکر انگلیسی-امریکایی و سپس به زمینه‌هایی در تفکر قاره‌ای، می‌پردازد و ناکارآمدی این تفکر را در توجیهِ نظریِ عدل الهی متذکر می‌شود. آنگاه در ادامهٔ کتاب توضیح می‌دهد که متفکران اگزیستانسیالیستِ یهودی و مسیحی (به‌ترتیب، بوبر و مارسل) و متفکران چپِ یهودی و مسیحی (به‌ترتیب، ارنست بلوخ و یوهان باپتیست متس) از منظری دیگر کوشیده‌اند به مسئلهٔ رنج و شر واکنش نشان دهند. البته نویسنده، حینِ بحث، پای متفکران دیگری را هم به میان می‌کشد. بنابراین، پیدا است که این اثر از همان اول کتابی است که توجیه عدل الهی را در شکلِ کلاسیکش ناکارآمد می‌داند و معتقد است اندیشمندانِ قاره‌ای، فراتر از توجیهِ نظریِ عدل الهی، کوشیده‌اند رویکردی وجودی‌تر به شر و به رنج‌دیدگان داشته باشند و علاوه بر این، پیشنهادهایی برای مواجههٔ فعالانه و خلاقانه با شر داشته‌اند. مروری فشرده بر محتوای فصول را می‌توانید در انتهای فصلِ نخست به قلمِ نویسنده بخوانید.

خواندن کتاب فراتر از توجیه شر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزهٔ فلسفه پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب فراتر از توجیه شر

«موضوعِ شر، در سدهٔ بیستم، در محافل علمی و همچنین عمومی در امریکای شمالی و اروپا، موردبحث و بررسیِ گسترده قرار گرفته است. یک دلیل برای تداوم این توجه به شر به شرایط اجتماعی و سیاسیِ تاریخ اخیر مربوط است. آگاهی معاصر از مسئلهٔ شر توجهی ویژه به وقایع کشتار جمعی و ویرانی‌هایی داشته است که داغِ آن بر حافظهٔ فرهنگی جمعیِ ما نقش بسته است. خصوصاً جنگ جهانی اول (۱۹۱۴-۱۹۱۸) و جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵) رخدادهای تاریخیِ برجسته‌ای هستند که در شکل دادن به تأملات دربارهٔ شر و رنج اهمیت دارند. جنگ جهانی اول کشتار و ویرانیِ عظیمی به‌همراه داشت و بر میلیون‌ها انسان و بسیاری از ملل تأثیر گذاشت. این جنگ دَدمَنِشیِ افرادی علی‌الادعا «متمدن» را در کشتارِ کور با آتشِ توپخانه‌ها، میادین و سنگرهای جنگ و کشتارهای مخوف با گاز شیمیایی نشان داد. جنگ جهانی اول عاملی مؤثر در از دست رفتنِ گستردهٔ اعتماد به اندیشه‌های فلسفی و علمیِ مدرن در باب پیشرفت، ساختار اخلاقی نهادهای سیاسی و افراد بود. جنگ جهانی دوم بر آگاهی از توان ملل غربی در تخریب و توحشی همچنان مهیب افزود و آن را تأیید کرد. نامِ «آشویتس» به نمادی برای خاطرات کشتار جمعی، سویهٔ تاریک پیشرفت فناورانه، شکستِ اخلاقی در کمک به قربانیان افکار نادرست نازی‌ها، و سوءاستفاده از کارآمدیِ دیوان‌سالارانه به‌منزلهٔ ابزاری برای نسل‌کشی بدل شده است. گواهی رنج‌دیدگان، خصوصاً قربانیانِ هولوکاست، نقشی مهم در تأملات یهودی و مسیحیِ معاصر دربارهٔ شر ایفا کرده است. بااین‌حال، فجایع جنگ و نسل‌کشی یگانه محورهای مهم این تأملات نیستند. به موضوعاتی مثل عدالت اقتصادی و رنجِ شهروندان ملل فقیر، سرکوب و ستم اجتماعی بر مبنای تبعیض‌های نژادی، قومی و جنسیتی - که هم در کشورهای مرفه و هم کشورهای درحال‌توسعه شاهدش هستیم - نیز توجه شده است. نوع دیگری از رنج که شایان ذکر است رنجی است که به‌نحو تصادفی بین همهٔ گروه‌ها و طبقات توزیع شده است؛ آنجا که افرادﹾ قربانی بیماری، جنایت، سوءرفتار، فجایع طبیعی، یا انواع حوادث هستند.»