کتاب کتاب دوست من

کتاب دوست من نوشته‌ آناتول فرانس با ترجمه‌ مصطفی سادات شریفی روایتی صمیمی از کودکی و نوجوانی نویسنده در پاریس است که نشر خانه فرهنگ و هنر مان آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب مجموعه‌ای از فصل‌ها و روایت‌های به‌هم‌پیوسته، خاطرات راوی را از سال‌های نخست زندگی در خانه‌ی یک کتاب‌فروش، میان قفسه‌های کتاب، اشیای عجیب، آدم‌های به‌یادماندنی و کشف‌های کودکانه بازسازی کرده است. متن با دیباچه‌ای آغاز می‌شود که در آن راوی در میانه‌ی عمر، کنار آتشی رو به خاموشی، تصمیم می‌گیرد خاطرات کودکی خود را برای سه عزیز بنویسد و از همان‌جا خواننده وارد جهان ذهنی پسربچه‌ای می‌شود که هم‌زمان هم تماشاگر و هم بازیگر زندگی خویش است. در فصل‌هایی تصویرهایی از خانه‌ی پدری، همسایه‌ها، دوستان، ترس‌ها، رؤیاها و نخستین مواجهه‌های راوی با عشق، مرگ، فقر، بی‌عدالتی و لذت دانستن شکل گرفته است. ترجمه‌ی فارسی کوشیده است حال‌وهوای نثر فرانس را در قالبی امروزی و خواندنی بازآفرینی کند و با ویرایش و فصل‌بندی تازه، متن قدیمی را برای مخاطب امروز لذت‌بخش‌تر سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دوست من

کتاب دوست من اثری از آناتول فرانس است که در آن نویسنده در میانه‌ی عمر، به گذشته بازمی‌گردد و از دل خاطرات کودکی خود در پاریس، روایتی پیوسته از رشد ذهنی و عاطفی یک کودک می‌سازد. این کتاب با دیباچه‌ای آغاز می‌شود که راوی در آن، رسیدن به میان شاهراه زندگی را با دانته مقایسه کرده و از قدرت حافظه و احضار گذشته سخن گفته است. در فصل اول با عنوان فتوحات اولیه، خواننده را به اتاقی در یک هتل/ خانه‌ی قدیمی می‌برد؛ جایی که تخت کوچک راوی در گالری قرار دارد، پرده‌ها و سایه‌ها او را می‌ترسانند و موجودات عجیب با بینی‌های شبیه منقار لک‌لک و پاهای خروسی در امتداد دیوار رژه می‌روند.

فرانس در کتاب دوست من هر فصل را بر محور یک خاطره، یک چهره یا یک کشف عاطفی و فکری بنا کرده است. در فصل خانم سفیدپوش، راوی از دو همسایه‌ی زن، یکی سیاه‌پوش و دیگری سفیدپوش، می‌گوید؛ از نان قندی، مجسمه‌های چینی، فرش قالی و کاناپه‌ای که برای او به کشتی و اسب و درشکه تبدیل می‌شود و نیز از ورود مردی به نام آرنولد که رابطه‌ای پنهان و پرتنش را به سطح می‌آورد. فصل این گل سرخ را به تو می‌دهم، سالن کوچکی را نشان می‌دهد که در آن، میان ابزارهای تاریخ طبیعی پدر، گل‌های کاغذی روی دیوارها می‌شکفند و مادر با سوزنی روی یکی از گل‌ها صلیب می‌کشد و آن را به پسر هدیه می‌دهد.

در فصل بچه‌های ادوارد، قصه‌ی تاریخی شاهزادگان زندانی در برج لندن با تجربه‌ی شخصی راوی گره می‌خورد و ترس کودکانه از برج در دیدار با دوست خانوادگی، روبن، بروز می‌کند. فصل خوشه انگور به رابطه‌ی راوی با پسربچه‌ای فقیر به نام آلفونس می‌پردازد و از خلال یک خوشه‌ی انگور آویزان از پنجره، مسئله‌ی فقر، ترحم، غرور و بخشش از مال خود را پیش می‌کشد. در فصل مارسل چشم طلایی، چهره‌ی مادرتعمیدی/ پریِ راوی، گذشته‌ی او، پدر دریانوردش و شیوه‌ی دوست‌داشتن افراطی و پرشور مارسل روایت شده است. کتاب در مجموع از چندین فصل و خرده‌روایت تشکیل شده که هر کدام بخشی از پازل شکل‌گیری شخصیت و نگاه نویسنده را کامل می‌کند.

خلاصه داستان کتاب دوست من

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از متن کتاب را فاش می‌کند!

کتاب دوست من بر محور تصمیم راوی در میانه‌ی عمر برای نوشتن خاطرات کودکی‌اش بنا شده است. او در دیباچه، کنار آتشی رو به خاموشی، از قدرت حافظه و احضار گذشته می‌گوید و اعلام می‌کند که این نوشته‌ها را برای سه عزیز می‌نویسد. ابتدا به سال‌های نخست زندگی بازمی‌گردد؛ از همسایه‌ها و چهره‌هایی می‌گوید که در ذهنش ماندگار شده‌اند. در بخش دیگری از کتاب، فضای خانه‌ی پدری با کلکسیون تاریخ طبیعی پدر، جمجمه‌ها، حیوانات خشک‌شده، قایق‌ها و نهنگ‌های پوشالی توصیف می‌شود و در میان این همه اشیای عجیب، سالن کوچکی هست که مادر در آن کار می‌کند و روی دیوارش گل‌های کاغذی چسبانده شده است. مادر یکی از گل‌ها را با سوزن علامت می‌زند و آن را به پسر هدیه می‌دهد؛ هدیه‌ای که برای کودک از هر چیز دیگری عزیزتر است.

در فصل بچه‌های ادوارد، قصه‌ی شاهزادگان زندانی در برج لندن که مادر با زبانی ساده و تصویری برای پسر تعریف کرده، با تجربه‌ی واقعی او در دیدار با دوست خانوادگی، روبن، در یک خانه‌ی قدیمی گره می‌خورد. در فصل خوشه انگور، راوی از آلفونس، پسربچه‌ی فقیر و مطرود حیاط اصطبل می‌گوید. راوی از پشت پنجره، زندگی آزاد و خشن او را تماشا می‌کند و هم‌زمان، زیر فشار تربیت و درس و نظم خانه‌ی خود است. جمله‌ی مادر که این گناه او نیست، بدبختی اوست نگاه راوی را نسبت به آلفونس عوض می‌کند و او را به فکر ترحم و بخشش می‌اندازد. پس از تردید میان بوسه، اسب مکانیکی و دسته‌گل، سرانجام یک خوشه‌ی انگور فونتن‌بلو را با نخ از پنجره برای آلفونس پایین می‌فرستد. آلفونس خوشه را می‌گیرد، زبانش را بیرون می‌آورد و پشتش را به راوی می‌کند و می‌رود؛ رفتاری که ابتدا کودک را می‌رنجاند، اما بعد با این فکر آرام می‌شود که خوب شد گل یا بوسه نفرستادم. گفت‌وگوی بعدی با مادر، مفهوم بخشش از مال خود و هنر درست‌بخشیدن را پیش می‌کشد.

در فصل مارسل چشم طلایی، راوی از مادرتعمیدی خود می‌گوید. او برای کودک اسباب‌های ورزشی می‌آورد؛ از دریا، کشتی‌ها، دکل‌ها و طوطی‌ها حرف می‌زند و وعده‌ی کشتی‌ای با توپ‌ها و راه‌پله‌ها می‌دهد. سپس گذشته‌ی مارسل روایت می‌شود: دختری که در دیر، عاشقانه و افراطی به دوست پانسیونری خود دل بسته، نامه‌های طولانی می‌نویسد، حسادت می‌کند و وقتی آن زن از او خسته می‌شود، در اندوهی عمیق فرو می‌رود. پدر دریانورد مارسل، مردی صرفه‌جو و خیال‌پرداز است که میان خدمت در دریا، قمار در ایالت باد و پرورش آناناس در بری سرگردان است. رابطه‌ی مارسل و مادر راوی، دوستی‌ای است پرحرارت و در عین حال شکننده که با نامزدی مادر با طبیب جوان و ازدواج او، به پایان می‌رسد. در تمام این فصل‌ها، کتاب به‌جای روایت خطی صرف، از دل جزئیات روزمره، اشیا، آدم‌ها و گفت‌وگوها، شکل‌گیری حساسیت اخلاقی و عاطفی راوی را دنبال کرده است.

چرا باید کتاب دوست من را بخوانیم؟

کتاب دوست من نشان می‌دهد چگونه یک پسربچه از خلال ترس‌های شبانه، بازی با مجسمه‌ها، شنیدن قصه‌ی بچه‌های ادوارد، دیدن فقر آلفونس، دریافت یک گل کاغذی از مادر و یک خوشه‌ی انگور از گنجه، کم‌کم به پرسش‌هایی درباره‌ی عدالت، فقر، دوستی، عشق، دروغ، بخشش و گذر زمان می‌رسد. خواندن این روایت‌ها فرصتی است برای دیدن جهان از زاویه‌ی نگاه کودکی که هم ساده است و هم به‌طرزی غافلگیرکننده دقیق و تحلیلی. این کتاب برای کسانی که به رابطه‌ی میان خاطره و هویت علاقه‌مند هستند، نمونه‌ای روشن از این است که چگونه چند تصویر پراکنده می‌تواند سال‌ها بعد، در میانه‌ی عمر، به نقطه‌ی عزیمت تأمل درباره‌ی زندگی تبدیل شود. این ترکیب، کتاب را برای خوانندگانی که به توصیف دقیق فضا و شخصیت و نیز به تأملات آرام و درونی علاقه دارند، جذاب می‌کند.

از سوی دیگر، این کتاب برای کسانی که به تاریخ فرهنگی و ادبی علاقه دارند، نمونه‌ای است از بازچاپ و بازخوانی متنی که پیش‌تر در قالب مجموعه‌ی صد کتاب از صد نویسنده بزرگ دنیا منتشر شده و اکنون با ویرایش و فصل‌بندی تازه در دسترس قرار گرفته است. یادداشت ناشر در ابتدای کتاب، فرایند احیای این ترجمه‌ی قدیمی، اصلاح ابهام‌ها و افزودن فصل‌بندی را توضیح داده و جایگاه آن را در تاریخ ترجمه در ایران نشان داده است. به این ترتیب، خواندن کتاب دوست من هم تجربه‌ی همراهی با خاطرات یک کودک در پاریس است و هم مواجهه با متنی که خود در تاریخ نشر و ترجمه‌ی فارسی، سرگذشتی طولانی و پرپیچ‌وخم داشته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود کتاب دوست من را بخوانند که به خاطره‌نویسی، روایت‌های اول‌شخص و بازگشت به کودکی علاقه دارند؛ به خوانندگانی که از توصیف‌های دقیق فضا، اشیا و روابط خانوادگی لذت می‌برند و دنبال متنی هستند که از دل جزئیات روزمره، به پرسش‌های اخلاقی و عاطفی برسد؛ به پژوهشگران و علاقه‌مندان ادبیات فرانسه و تاریخ ترجمه در ایران نیز پیشنهاد می‌شود که برای شناخت بهتر سیر ترجمه‌ی آثار آناتول فرانس و بازچاپ متون قدیمی، آن کتاب را در کنار یادداشت ناشر مطالعه کنند.